The Guardian’ın yapay zekâ kullanım ilkelerinden ne öğrenebiliriz?

The Guardian, 2023 Haziran ayında yapay zekâ teknolojilerinin gazetelerinin mutfağında nasıl kullanılacağına dair bazı ilkeler yayınladı. Peki bu ilkeler neler ve gazete okura hangi sözleri veriyor ve biz bu ilkelerden ne öğrenebiliriz?
Getting your Trinity Audio player ready...

The Guardian, geçtiğimiz haziran ayında, yapay zekâ (YZ) teknolojilerini gazetecilik süreçlerinde nasıl kullanacaklarına dair ilkelerini açıkladı.

Açıklamaya göre son üç ay boyunca Guardian’ın editoryal, yaratıcı, mühendislik, ürün, hukuk, ticaret ve ortaklık ekipleri, Guardian AI çalışma grubunu oluşturarak bu konuda riskler ve fırsatlar üzerine çalışmış ve Guardian genelinde geçerli olacak AI prensipleri taslağını hazırlamış. Peki bu metinde neler var ve bundan bizim çıkarabileceğimiz dersler ne?

Yayınlanan ilkelere göre The Guardian, yapay zekâ araçlarını kullanırken üç ana prensibi benimsemeye söz veriyor.

1. İnsan kontrolü mutlaka sağlanacak

İlk olarak, okuyucuların yararına odaklanacaklarını belirten gazete, yapay zekânın gazetecilikte henüz güvenilir bir seviyede olmadığını vurguluyor. Bu nedenle, genAI araçlarının kullanımı sırasında insan kontrolünün sağlanacağı ve orijinal gazetecilik oluşturma ve dağıtımına katkı sağlaması hâlinde kullanılacağı belirtiliyor. Ayrıca, genAI araçlarında bulunan önyargı risklerine karşı dikkatli olunacağı ve AI tarafından üretilen önemli unsurları kullanmadan önce üst düzey bir editörün açık izninin gerekeceği ve bu konuda okuyucularıyla şeffaf olacaklarının sözü veriliyor.

2. Misyondan şaşmadan, organizasyonun iyiliği için kullanılacak

İkinci prensip olarak, The Guardian yapay zekâyı, gazetenin misyonunu, çalışanlarını ve genel organizasyonunu desteklemek için kullanacaklarının altını çiziyor. Örneğin, genAI araçlarının gazetecilere büyük veri setlerini sorgulama, meslektaşlara düzeltmeler veya önerilerle yardımcı olma, pazarlama kampanyaları için fikirler oluşturma veya zaman alıcı iş süreçlerini hafifletme gibi alanlarda kullanılacağı ifade ediliyor. The Guardian adına Katharine Viner ve Anna Bateson tarafından da önemli kısımları özetlenen vizyonda, genAI araçlarını kullanırken değerli ve korunması gereken şeylere odaklanacaklarını belirterek “zaman ve çaba gerektiren ciddi habercilik, gerçekleri ortaya çıkarma, güçlüleri hesap verme ve fikirleri sorgulama” gibi öncelikli değerler vurgulanıyor.

3. Bilgi kaynaklarına saygı duyulacak

Son olarak, The Guardian içerik oluşturan ve sahibi olan kişilere saygı duyacaklarını belirtiyor. Çoğu genAI modelinin, oluşturucularının izni veya bilgisi olmadan toplanan materyaller üzerinde eğitildiğini ifade eden gazete, bu araç ve modelleri kullanırken izin verme, şeffaflık ve adil ödül gibi konuları göz önünde bulunduracaklarını söylüyor. GenAI araçlarının kullanımı, gazetenin temel içeriği üzerindeki herhangi bir hakka feragat anlamına gelmeyeceğinin altını çiziyor.

Bu prensipler bize ne söylüyor?

İlk bakışta gazeteler içerisinde farklı birimlerin kafa kafaya verip politika geliştirmesinin bile ütopik sayıldığı Türkiye medya sistemi açısından alınan kararların tamamından çıkarılabilecek fikirler var esasen; fakat meseleden uzaklaşmayıp yapay zekâ eksenine dönelim.

Her şeyden önce Türkiye’de henüz hiçbir haber odası yapay zekâ kullanımına ilişkin bir editoryal politika metni yayınlamış değil. Önceden var olan editoryal değerlere ve kurallara dair metinlerin kapsayıcı olduğu varsayılabilse de gazetecilik endüstrisine ham hayat öpücüğü veren hem de sektörü beyninden vurma potansiyeli olan böyle bir teknolojiye dair söylenecek yeni söz olmaması büyük bir problem konumunda.

2010’lu yılları gazetecilerin hak ve sorumluluklarına ilişkin bildiri ve metinlerin yeterince kapsayıcı olmadığı eleştirisiyle geçirdik. Bazı kurumlar düzenlemeler yapsa da ne sektör içi profesyonel alışverişlerde ne de günlük üretim düzeyinde ilkelere dair bir anlaşmadan bahsetmek mümkün değil. Türkiye’nin ifade özgürlüğü krizi, alanın teknolojik değişime verdiği yanıtların yaratıcı ve yapıcı olmasını da ziyadesiyle engelliyor. Bu bağlamda en yakın zamanda kurumlar içinde ve kurumlar arasında AI üzerine toplanıp kafa yormanın şart olduğunu düşünüyorum.

Elbette haber medyasının bu kaotik hâlinde birlikte oturup konuşmanın ne kadar zor olduğunun ben de farkındayım; ama bizzat yapay zekânın kendisi size bu konuda bir reçete sunabiliyor. ChatGPT-4 ve Google Bard’ın önerilerini sentezleyerek şöyle bir beş maddelik politika önerileri özeti oluşturmak mümkün:

  • İnsan Kontrolü: YZ araçlarının gazetecilik süreçlerinde kullanılması sırasında insan kontrolünün sağlanması önemlidir. Gazetecilerin denetimi ve gözetimi altında olmalıdır. İnsan kontrolü, önyargıları engellemek, doğruluk ve kalite standartlarını sağlamak ve haber değerlendirmesini yapmak için gereklidir.
  • Etik İlkeler: YZ teknolojileri kullanılırken etik ilkelerin benimsenmesi önemlidir. Veri gizliliği, veri güvenliği, kullanıcı izni ve saygınlık gibi konularda hassas olunmalıdır. Haber kaynaklarının izni alınmalı ve doğru atıflar yapılmalıdır.
  • Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik: YZ teknolojilerinin kullanımıyla ilgili kararlar şeffaf bir şekilde açıklanmalı ve gazeteler hesap verebilir olmalıdır. Okuyucular, yapay zekânın nasıl ve neden kullanıldığını anlamalı ve bilgilendirilmelidir. Eğitim süreçleri ve veri kullanımı hakkında şeffaflık sağlanmalıdır.
  • Önyargı Kontrolü: YZ teknolojileri, önyargıları içeren veri setleri ve algoritmalarla çalışır. Önyargıların fark edilmesi ve azaltılması için gerekli önlemler alınmalıdır. Veri setleri çeşitlendirilmeli, algoritmalar doğru şekilde eğitilmeli ve sıkı denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır.
  • İnsanın Rolü: AI teknolojileri gazetecilerin yerini almak için değil, onları desteklemek için kullanılmalıdır. Gazeteciler, AI teknolojilerini kullanarak daha doğru ve verimli haberler üretebilirler. Ancak, insan müdahalesine her zaman ihtiyaç duyulacaktır.

Bu ve benzeri öneriler elbette ulusal konjonktür, pazar yapısı, tüketim alışkanlıkları, demokratik durum ve sektörel örgütlülük gibi birçok faktöre bağlı olarak bambaşka şekillerde değerlendirilebilir; ama tartışmaya bir yerden başlamakta büyük fayda var.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir