Gazeteciler anket haberleri yaparken nelere dikkat etmeli?

Kamuoyunun d├╝┼č├╝ncesinin ve tavr─▒n─▒n ├Â─črenilmesi gerekti─či zaman anketin ├Ânemi tart─▒┼č─▒lmayacak kadar hayati olabiliyor.

Bu da ankete olan alakay─▒ pozitif bir ┼čekilde artt─▒r─▒yor. Ama anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n payla┼č─▒lmas─▒na dair y├╝ksek ilgi ayn─▒ oranda konuya dair nitelikli incelemeyi getirmiyor.

Anketlerin say─▒larla olu┼čturdu─ču d├╝nya bazen ├žok sars─▒c─▒, ilgi ├žekici bir hik├óye bar─▒nd─▒rabiliyor fakat buna kar┼č─▒l─▒k haberle┼čtirilmesinde ├Ânerilen unsurlar atlanabiliyor. Bu da anketleri yan─▒lt─▒c─▒ k─▒labiliyor.

Bu yaz─▒ ile ankete dair genel bir girizgah ile ba┼člay─▒p, anketlerin haberle┼čtirilmesinin ├Ânemi, anketlere dair haberlerin olu┼čturulmas─▒nda yap─▒lan hatalar─▒ ve son olarak anket yay─▒nlamak i├žin olu┼čturulan rehberlerin neleri ├Ânerdi─čini inceleyece─čiz.

Anketlerin haberle┼čtirilmesi neden ├Ânemli?

Anket yaparak kamuoyunun fikir ve tav─▒rlar─▒na dair ├žo─ču bilgiye ula┼č─▒labilir. Bu ula┼č─▒lan bilgi, hedeflenen kitlenin hangi partiye oy verdi─či, dini inanc─▒ veya g├╝ncel politik konularda neler d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ne kadar bir├žok farkl─▒ konuda ilgililere fikir verir.

Anket ┼čirketlerinin anketlerini yayg─▒nla┼čt─▒rmak i├žin e-b├╝lten, web site ve sosyal medya gibi ara├žlar─▒ olsa da; medyada g├Âr├╝n├╝r olmak, anketlerin yayg─▒nla┼čmas─▒ ve kamuoyu g├╝ndemini i┼čgal etmesinde ├Ânemli bir yer kapl─▒yor. Daha da ├Ânemlisi medya arac─▒l─▒─č─▒yla yay─▒nlanan anket ile hangi bilgilerin nas─▒l aktar─▒laca─č─▒ ve yorumlanaca─č─▒, anket ┼čirketleri taraf─▒ndan nas─▒l yorumland─▒─č─▒ veya yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žebiliyor.

Bu alanda yap─▒lan bilimsel ara┼čt─▒rmalar bize anketlerin haberle┼čtirilmesindeki bir├žok yanl─▒┼č oldu─čunu g├Âsteriyor. Bu yay─▒n s├╝recini anketin se├žilmesi ve anketin raporlanmas─▒ olarak iki ana b├Âl├╝me ay─▒rabiliriz. 

Hangi anketler haber de─čeri ta┼č─▒yor?

Literat├╝r, anketlerin yay─▒na se├žilmesinde bir├žok etken ortaya koyuyor. Bunlar─▒n ├žo─ču gazetecilerin neyin haber de─čeri ta┼č─▒d─▒─č─▒na karar vermesiyle de ba─člant─▒l─▒ olarak de─či┼čiyor. ─░lk olarak, gazetenin veya gazete okurlar─▒n─▒n politik g├Âr├╝┼člerine g├Âre anketlerin se├žildi─činden bahsedilebilir. Fakat s├╝rekli olarak kendi d├╝┼č├╝ncelerini do─črulayan ├žal─▒┼čmalara yer veren, kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapmayan ve kar┼č─▒t g├Âr├╝┼če yer vermeyen gazeteler ├Ânyarg─▒l─▒ bir se├žim y├Ântemi y├╝r├╝tmekle birlikte okurlar─▒na ger├žeklikten uzak bir kamuoyu alg─▒s─▒ verebilir.

Mark TremayneÔÇÖnin yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čma bize gazete tercihlerinde partizanl─▒ktan farkl─▒ dinamiklerin oldu─čunu da g├Âsteriyor. Bu makale, gazetecilerin dura─čan anketleri g├Âz ard─▒ ederek daha fazla de─či┼čiklik g├Âsteren anketlere y├Âneldi─čini s├Âyl├╝yor.

─░kinci olarak, anketlerde olu┼čan de─či┼čiklikler daha fazla haber de─čeri atfedilerek daha fazla haberle┼čtiriliyor. ├ľrne─čin, Larsen ve FazekasÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čma bunu do─črular nitelikte. Bu da asl─▒nda gazetecileri bir ├Ânyarg─▒yla dura─čanl─▒k g├Âsteren anketlerden ka├ž─▒nmaya iterek, s├╝rekli de─či┼čiklikler sunan anketlere y├Ânlendiriyor. Bunun bir sonucu olarak gazeteciler, okuyucu/dinleyici/izleyicilerine do─čru olmayan fakat ilgi ├žekici olan bir hik├óye sunabiliyor.

Anketler haberle┼čtirilirken hangi ├Âgelere yer veriliyor?

Anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n se├žilmesinden sonra nas─▒l raporland─▒─č─▒ da ├žok ├Ânemli ├ž├╝nk├╝ anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n iddia etti─či bilgileri de─čerlendirirken do─čru referanslara sahip olmam─▒z─▒ sa─čl─▒yor. Fakat akademik ├žal─▒┼čmalar haberlerin anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n yorumlanmas─▒ i├žin gerekli detaylar─▒ vermekten uzak oldu─čunu ve yanl─▒┼č yorumlarla birlikte verildi─čine dair bulgular─▒ ortaya koyuyor.

2019ÔÇÖda V├Âgele ve Bachl taraf─▒ndan yap─▒lan kapsaml─▒ bir ├žal─▒┼čma, 2005-2017 Federal se├žim kampanyalar─▒nda yay─▒nlanan anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ulusal gazeteler ├╝zerinden incelemi┼č. ├çal─▒┼čmada, daha ├Ânce yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarla benzer olarak haberlerde anketi yapan firman─▒n bilgisine yer verildi─či; fakat anketi de─čerlendirebilecek metodolojik bilgilere yer verilmedi─či g├Âsteriliyor.

Ara┼čt─▒rmaya daha yak─▒ndan bakarsak, haberlerin %84ÔÇÖ├╝nde anket ┼čirketinin ismine, %55ÔÇÖinde anket sorular─▒nda kullan─▒lan ifadelere, %42’sinde anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n hedefledi─či kitleye y├Ânelik bilgiye, %30’unda haber saha s├╝resine dair detaya, %26ÔÇÖs─▒nda ├Ârnekleme dair detaya; sadece %6ÔÇÖs─▒nda anket veri toplama y├Ântemine, %4ÔÇÖ├╝nde de hata pay─▒na dair detaya yer verilmi┼č.

Elbette burada bir noksanl─▒k s├Âz konusu. Ankete dair de─čerlendirme kriteri sadece sonu├žlardan ortaya ├ž─▒kan rakamlar de─čildir. ├ľrne─čin hata pay─▒ bir anketi de─čerlendirirken hesaba kat─▒lmas─▒ gereken ├Ânemli ├Âgelerden biri. Anketi t├╝m├╝yle de─čerlendirebilece─čimiz ├Âgelere yer verilmedi─činde anket sonu├žlar─▒ her ne kadar ├žarp─▒c─▒ olsa da anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n do─čruluk ve g├╝venilirli─či g├Âz ard─▒ ediliyor.

Yol g├Âsterici ├žal─▒┼čmalar neler?

BBC’nin kamuoyu yoklamalar─▒n─▒n haberle┼čtirilmesiyle ilgili yay─▒nlad─▒─č─▒ rehberde, anketlerin yay─▒nlanmas─▒ndaki ├Ânemi vurgularken ÔÇťdo─čruluk, a├ž─▒kl─▒k ve g├╝venilirlik habercili─čin geri kalan─▒nda ne kadar ├Ânemliyse anket ├žal─▒┼čmas─▒ yay─▒nlarken de ├ÂnemliÔÇŁ ifadeleri kullan─▒l─▒yor. Bu konuda BBC gibi ├Ânemli kurumlar─▒n yapt─▒─č─▒ ├Âneri niteli─činde bir├žok rapor var. Bu raporlar anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yay─▒nlayacak ki┼či ve kurumlara y├Ânelik anketin nas─▒l yorumlanmas─▒ ve anketi yay─▒nlarken hangi bilgileri dahil etmek gerekti─čini a├ž─▒kl─▒yor.

Bu do─črultuda, anket haberlerinde yer verilmesi gereken ├Âgeleri belirlemek i├žin World Association for Public Opinion Research / European Society for Opinion, British Polling Council ve T├ťAD metinlerini incelendik. ─░ncelenen rehberlerin baz─▒lar─▒ farkl─▒ kelimelerle ayn─▒ ┼čeyi anlat─▒yor veya n├╝anslar kat─▒yor olsa da ortakla┼čt─▒klar─▒ 6 ana madde var.

Anketler haberle┼čtirilirken dikkat edilmesi gereken 6 unsur

1. Anket firmas─▒n─▒n ismi

Her ne kadar temel bir bilgi olarak g├Âr├╝lse de bu bilgi zaman zaman es ge├žilebiliyor. Anket firmas─▒na dair isim bilgisi, anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n sorumlusunun ├Â─črenilmesi i├žin ├Ânemli. ├ç├╝nk├╝ anket firmalar─▒n─▒n ismi sadece bir isimden ibaret de─čil, bu isim ayn─▒ zamanda ge├žmi┼č tecr├╝belere dair bilgileri i├žeriyor. ─░nsanlar─▒n anketi de─čerlendirirken temel olarak ihtiya├ž duydu─ču bilgilerden biri.

Buna ek olarak kaynaklar, sponsora dair bilgilere de varsa yer vermek gerekti─čini belirtiyor. ├ç├╝nk├╝ sponsor, anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ama├ž bak─▒m─▒nda farkl─▒la┼čt─▒rarak, etkileyebiliyor.

Ayr─▒ca, baz─▒ rehberler anket firmalar─▒na dair bilgileri verirken, firmalar─▒n ba─čl─▒ oldu─ču bir ├╝st kurumdan da bahsedilmesini ├Âneriyor. ├ç├╝nk├╝ American Association for Public Opinion Research gibi ara┼čt─▒rma ┼čirketlerinin standartlar─▒n─▒ korumaya ├žal─▒┼čan ve etik sorumluluklar─▒n─▒ belirten bir kuruma ├╝ye olunmas─▒ AmerikaÔÇÖdaki bir anket ┼čirketini daha g├╝venilir k─▒l─▒yor. T├╝rkiyeÔÇÖde bu konuda bir├žok standard─▒ belirten kurum olarak T├ťAD ├╝yesi olunmas─▒, T├╝rkiyeÔÇÖdeki anket ┼čirketleri i├žin daha olumlu bir imaja sahip olmak anlam─▒na geliyor.

2. Ara┼čt─▒rman─▒n evreni

Yap─▒lan ara┼čt─▒rman─▒n evreni, bilgisine ula┼č─▒lmak istenilen k├╝meyi belirtir.

Bir ├Ârnekle a├ž─▒klamak gerekirse, e─čer bir ara┼čt─▒rman─▒n evreni T├╝rkiyeÔÇÖdeki se├žmenler ise, T├╝rkiye vatanda┼č─▒ oy verme ya┼č─▒na gelmi┼č her ki┼či bu ├žal─▒┼čmaya dahil olabilir. Bu dahil olu┼č bu ki┼čiler hakk─▒nda bilgi edinmeyi m├╝mk├╝n k─▒lar.

Elbette, ara┼čt─▒rman─▒n evreninin kapsamas─▒ kadar d─▒┼člad─▒─č─▒ gruplar da ├Ânemli. ├ľrne─čin, T├╝rkiyeÔÇÖde se├žmen davran─▒┼č─▒n─▒ inceleyen ├žal─▒┼čmada T├╝rkiye vatanda┼č─▒ olmam─▒┼č bir m├╝lteci yer alamaz. Bu ayn─▒ zamanda ├žal─▒┼čman─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒ da belirleyen bir ├Âgedir, ├ž├╝nk├╝ yap─▒lan ├žal─▒┼čma ancak bu evren i├žin genellenebilir olacak ve di─čer grup i├žin bir ├Ânem affetmeyecektir.

Bu sebeple haberde, ara┼čt─▒rma evreninin i├žinde ve d─▒┼č─▒nda kalan ki┼čilerin belirtilmesi ara┼čt─▒rmayla ilgilenenlerin yorumlar─▒n─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒n bilinmesi i├žin ├Ânem ta┼č─▒yor.

3. Ara┼čt─▒rman─▒n ├Ârneklemi

Ara┼čt─▒rman─▒n ├Ârneklemi, ara┼čt─▒rman─▒n evreni ile paralel ┼čekilde y├╝r├╝yor.

Ara┼čt─▒rman─▒n evreni, bilgisine ula┼čmak istedi─čimiz ki┼čiler; ├Ârneklem ise bu bilgilere ula┼č─▒rken, evreni anlamaya ├žal─▒┼č─▒rken kullanaca─č─▒m─▒z insan k├╝mesi.

Anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ kalite ve b├╝t├že aras─▒nda gidip gelen s─▒k─▒ bir ili┼čkiye sahip. Bu y├╝zden t├╝m ara┼čt─▒rma evrenine ula┼čmak yerine bu evreni temsil edecek bir ├Ârneklem olu┼čturulmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. Bu, anket ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n masraf─▒n─▒ azalt─▒rken, ├Ânemli ├Âl├ž├╝de de do─črulu─ča sahip bir ├žal─▒┼čma sunuyor. Fakat bir ara┼čt─▒rma evreninin ├Ârneklemini belirlerken ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n ara┼čt─▒rma evrenine dair bir listeye sahip olmas─▒ gerekir. Bu olmadan, bilimsel y├Ântemlere dayanarak bir ├Ârneklem ├ž─▒karmak imk├óns─▒za yak─▒nd─▒r.

Bu nedenle ├Ârneklemin belirlenmesi, nas─▒l belirlendi─či, kimlerin se├žildi─či anket ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin temsil etti─či iddia edilen kitle i├žin ├Ânemli. Aksi takdirde, anket ├žal─▒┼čmas─▒ genellenebilirlik a├ž─▒s─▒ndan falsolu sonu├žlar do─čurarak, g├╝venilirli─či ve do─črulu─ču konusunda ┼č├╝phe uyand─▒rabilir.

4. ├ľrneklem y├Ântemi

CNN’in anket yay─▒nlama rehberinde ├Ârneklem y├Ântemi i├žin ÔÇťankete kat─▒lan ki┼čilerin nas─▒l se├žildi─či, anket i├žin se├žilen ki┼čilerin say─▒s─▒ndan daha ├ÂnemliÔÇŁ oldu─ču belirtiliyor. Bu ├Âge, evrenle ara┼čt─▒rman─▒n ├Ârneklemini belirlerken ├Ânemli oluyor.

├ľrneklemi belirlerken rassal ve rassal olmayan olarak 2 ba┼čat y├Ântemden bahsedebiliriz.

Rassal y├Ântemler, istatistik ve di─čer alanlarda ├žok├ža kullan─▒lan, ara┼čt─▒rma evreni i├žin daha do─čru sonu├žlar ├╝retebilen bir y├Ântem. ├ç├╝nk├╝ burada bir ki┼činin kendi ba┼č─▒na karar vermesi yerine ├Âzel bilimsel olarak kabul edilen istatistik y├Ântemlerin hakim oldu─ču bir y├Ântem kullan─▒l─▒r. Bu y├Ântem ara┼čt─▒rman─▒n evreninde bulunan herkese e┼čit bir ┼čans vermesiyle di─čer y├Ântemlerden ayr─▒l─▒yor. Ayr─▒ca hata pay─▒ da ancak rassal y├Ântem kullan─▒l─▒rsa hesaplanabiliyor. ├ľrne─čin, yan─▒ts─▒z kalan anketlerin hesaplanmas─▒ sistematik olarak yan─▒tl─▒ anketlerden farkl─▒ olursa, anket birtak─▒m ├Ânyarg─▒lar ├╝retir h├óle gelir.

Dolay─▒s─▒yla, anket ├žal─▒┼čmas─▒na dair bu ├Âgenin payla┼č─▒lmas─▒ ankete ki┼čilerin nas─▒l kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ veya nas─▒l kat─▒lamad─▒─č─▒n─▒, hangi yol ile insanlar─▒n se├žildi─čini belirtiyor. Aksi takdirde, okuyucular/izleyiciler/dinleyiciler anket ├žal─▒┼čmas─▒ndaki ├Ârneklem y├Ântemini bilmeyerek, g├Âzlemlerin ├Âtesinde bir tahminde bulunabilir.

5. Veri toplama modu/y├Ântemi

Her veri toplama y├Ânteminin kendisine ├Âzg├╝ g├╝├žl├╝ ve zay─▒f y├Ânleri var. Bu sebeple, literat├╝r her veri toplama y├Ânteminin farkl─▒ sonu├žlar ├╝retebilece─čini s├Âyl├╝yor.

├ľrne─čin, telefonla yap─▒lan anketlere sabit hatl─▒ telefona sahip ki┼čiler kat─▒labiliyor. Bir ba┼čka gereklilik ise ├Ârneklem yaratmak i├žin ara┼čt─▒rma evreninin listesi gerekiyor. Yani, operat├Ârlerden veya resmi bir kurumdan ara┼čt─▒rma evrenine ait bir telefon listesi. T├╝rkiyeÔÇÖde yayg─▒n olarak kullan─▒lan, y├╝z y├╝ze yap─▒lan, hane anketlerinde bu biraz daha farkl─▒. T├ť─░K arac─▒l─▒─č─▒yla bir ├Ârneklem yarat─▒lmas─▒ ard─▒ndan, ki┼čilerin haneleri ziyaret edilerek bu anket ├žal─▒┼čmas─▒ yap─▒l─▒yor. Bu veri toplama y├Ântemi di─čerlerinden daha fazla masrafl─▒ olmas─▒na ra─čmen anket yapan ki┼činin varl─▒─č─▒, ankete kat─▒l─▒m─▒ olumlu bir ┼čekilde etkiledi─či literat├╝rde vurgulan─▒yor.

Her veri toplama y├Ânetiminin kendine ├Âzg├╝ pozitif ve zay─▒f y├Ânleri oldu─čunu bilmek bize ara┼čt─▒rmay─▒ de─čerlendirirken yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. ├ľrne─čin, telefon anketi yap─▒lan bir ├žal─▒┼čma ile kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda bu ├žal─▒┼čman─▒n ├Ârnekleminin olu┼čturulmas─▒ konusunda bir├žok s─▒k─▒nt─▒n─▒n olabilece─čini tahmin etmeliyiz. ├ç├╝nk├╝ T├ť─░K gibi ara┼čt─▒rma evreni hakk─▒nda bilgiye sahip bir kurumun olmamas─▒, ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n bilimsel metotlar i├žinde hareket etmeyerek, temsil etme/genellenebilirlik iddias─▒n─▒ falsolu yap─▒yor.

6. Ara┼čt─▒rman─▒n saha s├╝resi

Ara┼čt─▒rman─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ zaman anket ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin ├Ânemli bir de─či┼čken olabilir. ├ľrne─čin, bir siyasi hakk─▒nda ├ž─▒kan yolsuzluk iddias─▒, ki┼činin ankette ge├žici olabilecek tepkilerle oy oran─▒n─▒n d├╝┼č├╝k ├ž─▒kma ihtimalini do─čurabilir.

Saha s├╝resi, kapsaml─▒ bir ├žal─▒┼čma yapmak i├žin ├Ânemli. ├ç├╝nk├╝ ara┼čt─▒rma evrenini temsil edecek bir ├Ârnekleme sahip olmak, ara┼čt─▒rman─▒n saha s├╝resiyle de ├Ânemli bir etkile┼čim i├žinde. Ayr─▒ca, saha s├╝reci i├žin se├žilen g├╝nler ara┼čt─▒rma ├Ârneklemini de etkileyebilecek durumda. ├ľrne─čin, sadece hafta i├ži (5 g├╝n) yap─▒lan bir anket ├žal─▒┼čmas─▒, ├žal─▒┼čan ki┼čilerin ├žo─čunu es ge├žerek daha fazla evde duran, uzaktan ├žal─▒┼čan, emekliler, vb. ki┼čilere ula┼čabilecek. Sadece hafta sonu yap─▒lan anket, ├žo─čunlukla hafta sonu ├žal─▒┼čan ki┼čilere eri┼čemeyecek. Bu gibi dezavantajlarla kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒ i├žin saha s├╝resinin anketin t├╝m gruplar─▒n─▒ d─▒┼člamayacak ┼čekilde olu┼čturulmas─▒ gerekiyor. Bu sebeple ara┼čt─▒rma s├╝resinin ne zaman ve s├╝rede yap─▒ld─▒─č─▒ anketin sonu├žlar─▒n─▒ de─čerlendirmek i├žin ├Ânemli bir ├Âge.

Dikkat edilmesi gereken di─čer ├Âgeler

Rehberler yukar─▒daki unsurlar─▒n anketlerin haberle┼čtirilmesi i├žin ├Ânemli oldu─čunu belirterek haberlerin bu esaslara dayanarak haz─▒rlanmas─▒n─▒ ├Âneriyor. Bunlar─▒n haricinde, ortakla┼čmad─▒klar─▒ ama eklenmesi dahilinde ara┼čt─▒rmay─▒ daha iyi, daha do─čru g├Âsterebilecek ├Âgelere a┼ča─č─▒da yer vermeye ├žal─▒┼čt─▒k.

  • Hata pay─▒

Yap─▒lan anket ├žal─▒┼čmalar─▒nda bir y├╝zde verildi─či zaman bu oran bir hata pay─▒ aral─▒─č─▒nda de─čerlendirilmesi gerekti─čini g├Âsterir. Bu hata pay─▒ e─čer ├Ârneklem de─či┼čirse bize sonu├žlar─▒n de─či┼čebilece─či, inebilece─či veya ├ž─▒kabilece─či oran─▒ g├Âsterir. ├ľrne─čin, bir anket ├žal─▒┼čmas─▒nda iki partinin birbirinin hata paylar─▒ i├žinde bir oy oran─▒na sahip olmas─▒ iki partiyi de kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak birbirinden ├╝st├╝n yapmaz. Hata pay─▒ dikkate al─▒n─▒rsa bir ba┼čka ├Ârneklem ile farkl─▒ sonu├žlar ├╝retilebilir. Bu y├╝zden anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ de─čerlendirirken hata paylar─▒ ├Ânemli bir yere sahip. ├ľte yanda, anket ┼čirketlerinin i┼či, yap─▒lan ara┼čt─▒rma ile spesifik olarak sand─▒ktan ├ž─▒kacak oran─▒ bilmek de─čil hata paylar─▒ dahilinde bu oran─▒ do─čru bir ┼čekilde tespit etmek.

Bu y├╝zden anketi d├╝┼č├╝n├╝rken do─črulu─čun yan─▒na bir miktar hatay─▒ da ili┼čtirmeliyiz.

  • A─č─▒rl─▒k

Anket ├žal─▒┼čmas─▒; hedef kitleyi belirleme, ├Ârneklemi olu┼čturma, sahaya ├ž─▒kma ve t├╝m bilgileri toplama d─▒┼č─▒nda bir├žok ├žal─▒┼čmay─▒ kaps─▒yor. Buna ├žal─▒┼čman─▒n ├žok ve az temsil edilen gruplar─▒n a─č─▒rl─▒kla┼čt─▒r─▒lmas─▒ da dahil. Her ne kadar ara┼čt─▒rma evrenini temsil edecek bir ├Ârneklem ile ├žal─▒┼č─▒lmaya ba┼člansa da sistematik olarak baz─▒ gruplar─▒n ankete az kat─▒lmas─▒ sonucu anketin saha sonras─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒nda a─č─▒rl─▒k kullan─▒labilir. Bu sayede anket verilerinin ara┼čt─▒rma evrenini do─čru bir ┼čekilde temsil etti─činden emin olunabilir. Fakat a─č─▒rl─▒k kullan─▒lmas─▒ ankete kat─▒lan ki┼čilerin bilgilerinin anket i├žindeki a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ de─či┼čtirece─či i├žin hatalara da neden olabilir. Bu y├╝zden hangi gruplara, kimliklere a─č─▒rl─▒k verildi─činin belirtilmesi muhtemel hatalar─▒ anlamada yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

  • Web site

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda anket firmas─▒n─▒n ismi kadar web sitesi de ├Ânemli bir yer kapl─▒yor. ├ç├╝nk├╝ web sitesi anket firmas─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmaya daha ayr─▒nt─▒l─▒ bak─▒labilmesi i├žin gidilebilecek bir a├ž─▒k kaynak. Anket firmas─▒ ve yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmaya dair ayr─▒nt─▒l─▒ bilginin verilmesi yap─▒lan anketin daha iyi de─čerlendirilmesini sa─čl─▒yor.

  • Sorular

Anket sorular─▒ ├žal─▒┼čman─▒n sonu├žlar─▒n─▒ yorumlarken ├Ânemli. ├ç├╝nk├╝ anket ┼čirketlerinin anket sorular─▒n─▒ herkesin anlayaca─č─▒ d├╝zeyde a├ž─▒k, basit ve ├Ânyarg─▒s─▒z bir ┼čekilde haz─▒rlamas─▒ gerekiyor. Yaln─▒zca bunlardan ar─▒nm─▒┼č olmak yetmiyor. Ay─▒rca, sorular─▒ olu┼čtururken g├Âzlemlenen farkl─▒l─▒klar sonu├žlarda farkl─▒l─▒klar─▒ da do─čurabilir.

Literat├╝r bu do─črultuda anket sorular─▒na dair bir├žok endi┼če belirtiyor. Bu konuda en ├žok vurgulanan, sorular─▒n y├Ânlendirici olup olmamas─▒. ├ľrne─čin ÔÇťbu ifadeye kat─▒l─▒yor musun?ÔÇŁ sorusu. Ki┼čiye kat─▒lma veya kat─▒lmama se├ženeklerini sunmad─▒─č─▒m─▒z zaman, ki┼či vurgulanan se├žene─če daha fazla meyilli olabilir. Bu da kat─▒lma ve kat─▒lmama aras─▒nda temel bir fark yarat─▒yor. Anket ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ haberle┼čtirirken bu sorulara dair bilgilerin verilmesi, ki┼čilerin bu sorulara dair detaylar─▒ g├Ârmesi, bu y├╝zden ├Ânemli. 

  • Bilmiyorum cevab─▒

Anket ├žal─▒┼čmalar─▒na kat─▒lan herkes b├╝y├╝k kararl─▒l─▒kla taraf─▒n─▒ se├žemeyebilir. Bu cevaplar i├žinde bilmiyorum cevab─▒ da var. Rehberler, ÔÇťbilmiyorumÔÇŁ cevab─▒ e─čer sorunun cevab─▒n─▒ etkiliyorsa raporlanmal─▒ diyor.

Anket firmalar─▒ yeteri kadar ┼čeffaf de─čilse ne olur?

Peki ya anket firmalar─▒ yukar─▒da bahsetti─čimiz detaylar─▒ yay─▒nlamad─▒klar─▒ i├žin gazeteciler de yay─▒nlayam─▒yorlarsa? Bu noktada da gazetecilerin yapabilecekleri ┼čeyler var.

├ľncelikle bilgileri sunmayan anketlerin bilgilerini sunan anketler gibi yorumlanmamas─▒ gerekiyor. Bu anket sonu├žlar─▒ndan ├ž─▒kar─▒lacak toplumsal d├╝┼č├╝nce ve tutuma dikkatli yakla┼čmak gerekiyor. Literat├╝r, bu gibi ├Âgelere sahip olmayan anketlerin haberle┼čtirilirken ┼č├╝phenin belirtilmesini ├Âneriyor.

Sonu├ž yerine

Sonu├ž olarak, yap─▒lm─▒┼č ve yap─▒lacak “en iyi anket ├žal─▒┼čmas─▒”n─▒n se├žim veya referandum g├╝n├╝ oldu─čunu hat─▒rlamal─▒y─▒z.

Anket ┼čirketlerinden bilimsel metotlara ba─čl─▒ kalarak hedef kitlenin d├╝┼č├╝nce ve tav─▒rlar─▒na yak─▒n sonu├žlar bulmas─▒n─▒ bekleyebiliriz.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir