Açgözlü Haber Sitelerinden Çektiklerimiz

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

⏱️ Bültenimiz 1613 kelime, okuma süresi yaklaşık 10 dakika.

Bu ay odak konusu olarak daha fazla reklam ve gelir için giderek kullanılmaz hâle gelen haber sitelerini ele aldım ve bunun neden dijital gazetecilik adına kritik bir sorun olduğunu anlattım.

Ayrıca her ay olduğu gibi gündemde öne çıkan ve önemli bulduğum başlıkları da bültende bulabilirsiniz.

Bültene geçmeden önce E-Kuluçka programımızı da bir kez daha hatırlatmak istedim. Başvuruların kapanmasına az bir süre kaldı, o yüzden eğer niyetiniz varsa çok beklemeden başvurularınızı tamamlayın.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

Açgözlü Haber Sitelerinden Çektiklerimiz

Geçtiğimiz haftalarda yayınlanan bir blog postu birçok kişi gibi benim de oldukça ilgimi çekti. Shubham Bose, manşetlere bakmak için New York Times’ın websitesini ziyaret ettiğinde sayfanın yüklenmeyi tamamlamasının 2 dakika sürdüğünü ve toplamda 49 MB veri transferi yaptığını fark ediyor. Bunun üzerine kapsamlı bir analiz yaparak haber sitelerinin nasıl reklam teknolojileri yüzünden aşırı ağır ve kullanılmaz hâle geldiğini anlatıyor.

Analiz sadece eleştiriden ibaret değil. Bose bu teknolojilerin daha verimli ve kontrollü bir şekilde kullanılmasının mümkün olduğunu söylüyor ve hatta bununla ilgili tavsiyeler de veriyor. Fakat çoğu yayının bunu umursamadığını aynı günlerde yayınlanan bir başka blog postunda PC Gamer sitesinin yarım saatte 500 MB veri kullandığını göstermesinden anlıyoruz.

Bunları okuduktan sonra ben de merakıma yenilip ülkemizde en çok ziyaret edilen ve o sırada aklıma gelen beş haber sitesinin durumunu test etmek istedim. Hiçbir reklam engelleyici veya gizlilik ayarı olmayan bir Google Chrome profilinden bu sitelere girip geliştirici araçlarını açtım ve izlemeye başladım. Elde ettiğim sonuçlar şöyle:

Hürriyet: 3 dakikada 50 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.5 GB RAM kullandı.

Haberler.com: 3 dakikada 44 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.5 GB RAM kullandı.

Sözcü: 3 dakikada 24 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 800 MB RAM kullandı.

CNN Türk: 3 dakikada 10 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.6 GB RAM kullandı.

Halk TV: 4 dakikada 34 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 2 GB RAM kullandı.

Tek başına bu veriler çok anlamlı görünmeyebilir ancak Türkiye’de son verilere göre 100Mbps üzeri hız ile hizmet alanların sadece %10,5 seviyesinde olduğunu, mobilde hâlâ insanların neredeyse yarısının 8 GB’dan daha az veri kullandığını ve ekonomik sebeplerden dolayı çoğu insanın yeni cihazlara erişmesinin mümkün olmadığını düşünecek olursak bu verilerin neden sıkıntılı olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

İşin daha sorunlu yanı ise insanlar daha iyi teknolojilere eriştikçe bu durum iyileşmek yerine daha da kötüye gidiyor. Özellikle dijital reklam teknolojilerini geliştirenler ve bunu sitelerine açgözlü bir şekilde kuranlar insanların sahip olduğu işlem gücünün tamamı onlara ait olmalıymış gibi davranıyor. Bu yüzden eminim ki 1 Nisan sonrasında birçok mobil sitede çok daha agresif örneklerle karşılaşacağız.

Peki bütün bu gelişmeler beni neden bu kadar rahatsız ediyor? 2018’den bu yana bu bülteni yazarken dijital gazetecilik sektörünün birçok farklı yönünü eleştirdim ve sorunlarını yazdım çünkü bunların gazeteciliğin kendisine zarar verdiğini ve daha iyisinin mümkün olduğunu düşünüyorum. Eğer gazetecinin amacı insanları bilgilendirmek ve onlara haber ulaştırmaksa teknolojiyi bu amaçla kullanması, gelir modellerini de bu eksende geliştirmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bugün bilinir bir haber sitesinden bir haber okumak istediğinizde karşılaştığınız tablo şu şekilde: daha fazla tıklanma ve reklam geliri için tasarlanan, elinde olsa cihazınızın bütün kaynaklarını kullanacak kadar kötü kurulmuş, her yerden fırlayan reklam ve bildirimlerden ibaret sitelere girip insanları bilgilendirmek veya onlara haber vermek yerine tamamen arama motorlarını ve sosyal medya algoritmalarını mutlu etmek için yazılmış metinlerin iki satırını görmek için verilen bir mücadele.

Durum böyleyken yapılan işin gazeteciliğin amaçlarına veya niyetine uygun olduğuna inanmak bana oldukça güç geliyor. Belki kulağa abartılı gelecek ama haber almak için size güvenip de sitenizi ziyaret etmeyi tercih eden insanlara okunabilir —en azından tahammül edilebilir— bir site sunmamayı tercih etmek onlara ne kadar saygı duyduğunuzun da bir işareti. Ortada bir saygı ilişkisi olmayınca da insanların bu sitelerle uğraşmak yerine artık Claude ve Gemini gibi botları aracı olarak kullanmasına da kimsenin ne kızmaya ne de bozulmaya hakkı var.

Martta Ne Okuduk?

Gazetecilik Dünyası

• Çalkantılı bir süreçten geçen BBC’nin yeni direktörü Google’ın eski EMEA (Avrupa, Orta Doğu ve Afrika) direktörü Matt Brittin oldu. Brittin’in yönetiminde BBC’nin nasıl bir yol izleyeceği henüz belirsiz ama Google geçmişi ve Doctor Who fanı olması bazı işaretler veriyor. BBC ayrıca sektörde daha tecrübeli bir yardımcı da atayarak işi sağlama almak istediklerinin işaretini vermiş.
• Muck Rack’in State of Journalism 2026 raporu, yaklaşık 1000 gazetecinin gözünden sektörün durumuna dair önemli sinyaller barındırıyor. Örneğin rapora göre gazeteciliği tehdit eden sorunların başını ekonomik sıkıntılar çekiyor.
• Genellikle yanlış bilgi ve komplo teorileriyle mücadele etmek için ilk aklımıza gelen ortada bir kanıt olmadığını göstermek veya bu kanıtı karşı taraftan istemek. Ancak günümüz komplo teorileri için ortada bir kanıt olmaması en büyük kanıt hâline gelmiş durumda.
• Avusturya’da gazetecilerin politik duruşu ve önyargı konusunu araştıran bir çalışma yaklaşık 3600 haber metnini incelemiş ve ilginç sonuçlara ulaşmış. Verileri bizzat incelemeniz daha iyi olur ama bir cümleyle dikkatimi çeken kısmını özetleyecek olursam: sol eğilimli gazeteciler görece daha subjektif bir dil kullanıyor ama daha objektif olmaya çalıştıklarında da abartıp dozunu tutturamıyorlar.
• New York Times gazetecileri savaşla ilgili haberleri yaparken grafikleri ve haritaları nasıl kullandıklarını anlatan bir mini rehber hazırlamış.

Medya Ekonomisi

• Özellikle gazetecilik dünyasında farklı gelir modelleri arayışına sürekli tanık oluyoruz. Bu modellerin en yenisi (ve muhtemelen en lezzetlisi) ABD merkezli The Newsground isimli araştırmacı gazetecilik yayınından geldi. The Newsground, kendi ismini taşıyan kahveler de üretiyor ve isterseniz sadece kahve alarak ya da aylık kahve aboneliği yaparak yayını destekleyebiliyorsunuz. Abonelik sayfasında söylediğine göre kahveler sipariş zamanında kavrulup taze gönderiliyormuş.
• Uzun süren bir belirsizliğin ardından İngiliz gazete şirketi Telegraph, 500 milyon pound karşılığında Alman medya devi Axel Springer’a satıldı. Bu satın alma ile elindeki gücü iyice büyüten Mathias Döpfner yeni bir Murdoch olma yolunda ilerliyor.
• Finansal durumu giderek daha da kötüleşen BuzzFeed’in ne kadar ömrü kaldığı artık açık bir tartışma konusu. BuzzFeed’in buna cevabı ise bir AI kuluçkası kurmak ve buradan çıkan uygulamalar yayınlamak. Kendilerinin bile bunun işe yarayacağına inandığından şüpheliyim.
• Her şeye rağmen ekonomik anlamda sağlam bir yayın olmakta ısrar eden The Economist’in ortaklarına bir yenisi daha eklendi. Kanadalı milyarder Stephen Smith, daha önce hiç medya tecrübesi olmamasına rağmen, derginin %27 hissesini satın alarak en büyük ortaklardan birisi oldu.
• Semafor’dan Max Tani’nin özel haberine göre geçtiğimiz yıl Vox Media podcast ağı da dahil olmak üzere şirketin önemli bir kısmını satmayı düşünmüş ancak mevcut durumlarının iyiye gitmesiyle birlikte bu yılın başlarında bu fikirden tamamen vazgeçmişler.

Yasalar ve Yasaklar

• İran medyasının üzerindeki baskı, savaş zamanında ülkeden sağlıklı haber almayı ve durumu anlamayı daha da zorlaştırıyor. Bunun üzerine interneti giderek daha sıkı bir şekilde sansürlemeleri de eklenince ülkede yaşayan insanların sesini duymak neredeyse imkansız hâle geliyor.
• CPJ’nin en son 26 Martta güncellediği verilere göre İran savaşı başladığından bu yana 4 gazeteci öldürüldü, 8 gazeteci saldırıya uğradı ve 8 medya kurumunun binaları hava saldırılarında hasar aldı.
• ABD’de ise Trump hükümeti basını en saçma gerekçelerle engelleme konusunda seviye atlamaya devam ediyor. Savunma Bakanlığı Mart ortasında foto muhabirlerin basın toplantılarına girmesini yasaklamış çünkü Savunma Bakanı Pete Hegseth önceki toplantılarda çekilip yayınlanan fotoğraflarının kendisini kötü gösterdiğini düşünmüş.
• Polymarket ve Kalshi gibi platformların her şeye dair bahislere girmeyi mümkün kılması, gazetecilere karşı yeni bir tehdit yarattı. Bir gazeteci, İran savaşıyla ilgili yaptığı bir haber yüzünden bahis kaybedenlerin hedefi hâline gelmiş ve ölüm tehdidleri almış. Sporcuların da benzer sebeplerle sıkça hedef alındığını düşünürsek bunun son olmayacağını tahmin etmek zor değil.
• Politico muhabirlerinin 3 Martta AB yetkilileriyle gerçekleştirdiği özel görüşmelerin gizlice kaydedilip 16 Martta YouTube’a yüklendiğinin ortaya çıkması üzerine kapsamlı bir güvenlik incelemesi başlatıldı. İzinsiz dinlemeyi kimin ne amaçla yaptığı ise henüz bilinmiyor.

Medya ve Teknoloji

• The Rebooting ve beehiiv tarafından hazırlanan “The New Role of Email in Modern Media” isimli araştırma raporu emailin giderek artan önemini ve bunun medyada nasıl değerlendirildiğini detaylı bir şekilde inceliyor.
• ABD’nin New Mexico eyaletinde açılan davada çocukları korumak konusunda yetersiz kaldığı gerekçesiyle Meta’ya 375 milyon dolar para cezası verildi. Los Angeles şehrindeki bir davada ise Meta ve YouTube bağımlılığa sebep olabilecek tasarım tercihleri nedeniyle suçlu bulunup toplamda 3 milyon dolar para cezasına çarptırıldı ve jüri bunun %70’ini Meta’nın ödemesini talep etti. Bu sonuçların YouTube ve Meta cephelerinde bir yön değişimine yol açması muhtemel çünkü bu kararın tüm dünyada örnek olarak kullanılması kaçınılmaz.
• Apple’ın yayınladığı iOS, iPadOS ve macOS 26.4 güncellemeleriyle birlikte artık Podcasts uygulaması üzerinden video podcast de yayınlamak mümkün.
• Bluesky’ın kurucu CEO’su Jay Graber görevi bıraktığını ve bundan sonra Bluesky’da Chief Innovation Officer olarak devam ederek teknoloji geliştirme kısmına odaklanacağını duyurdu. Yeni bir CEO bulunana kadar görevi WordPress’in çatı şirketi Automattic’in eski CEO’su Toni Schneider üstlenecek.
• YouTube YZ deepfake konusundaki koruma önlemlerini siyasetçileri ve gazetecileri de kapsayacak şekilde genişletiyor.

Yapay Zekâ

• Bigumigu’nun hazırladığı “Yapay Zeka ve Yaratıcılar” başlıklı seri, yaratıcı sektörlerde çalışan isimlerin YZ’yı nasıl kullandıklarını merak edenler için oldukça faydalı örnekler sunuyor.
• Eğer gazetecilerin YZ ile nasıl çalıştıklarını merak ediyorsanız Poynter ve Wired’daki derlemelerde güzel öneriler ve yöntemler bulabilirsiniz.
• Grammarly YZ destekli yazım tavsiyelerinde birçok yazarın ve gazetecinin ismini izinsiz bir şekilde kullanıp onların tavsiyeleriymiş gibi gösteren bir özellik yayınlayınca büyük tepki topladı. Julia Angwin şirkete dava açtı, Grammarly özür dileyerek hızlıca özelliği iptal etti. Eğer Grammarly CEO’sunun yaşananlarla ilgili ne dediğini merak ediyorsanız Decoder’ın bu bölümünü dinleyebilirsiniz.
• Eğer YZ uygulamalarının hangi tür siteleri ve içerikleri tercih ettiğini merak ediyorsanız bu raporu mutlaka inceleyin. Raporu hazırlayan Muck Rack doğal olarak üzülse de YZ araçlarının kaynak gösterdiği linklerin sadece %6’sının basın duyurusu türünde içerikler olması bence çok güzel bir haber.
• Eğer İran’da savaş başladığından bu yana ne tür YZ içerikler üretildiğini merak ediyorsanız NY Times’ın bu derlemesi işinizi görecektir.