amnezi-medya-ekonomi-haberleri

Ekonomik kriz ve medya amnezisi

Bug├╝n toplumun ├Ânemli bir k─▒sm─▒ T├╝rkiyeÔÇÖnin bir ekonomik krizin i├žinde oldu─ču konusunda hemfikir. Zaman zaman ele┼čtiri konusu olan resmi istatistikler de dahil olmak ├╝zere pek ├žok g├Âsterge bu tan─▒m─▒ do─črular nitelikte. Hem siyaset sahnesinde hem de g├╝ndelik hayatta ekonomi en ├žok konu┼čulan ba┼čl─▒klardan biri. Medyan─▒n konuyu haberle┼čtirme bi├žimi ├žo─čunlukla ele┼čtiri konusu olurken; kriz d├Ânemlerinde ekonomi habercili─či yap─▒l─▒rken dikkat edilmesi gerekenlerin neler oldu─ču da gazetecilerin tart─▒┼čmas─▒ gereken ba┼čl─▒klardan biri h├óline geliyor.┬á

Konuya pek ├žok farkl─▒ a├ž─▒dan yakla┼čmak m├╝mk├╝n olsa da bu yaz─▒da konuyla ilgili yay─▒mlanan ├Ânemli metinlerden birini ele alarak kavramsal ├žer├ževe olu┼čturmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z. Ekonomik kriz d├Âneminde habercili─če dair ele┼čtirel ├žal─▒┼čmalardan biri olan Laura Basu’nun Media Amnesia: Rewriting the Economic Crisis (Medya Amnezisi: Ekonomik Krizi Yeniden Yazmak) kitab─▒ ekonomik kriz d├Âneminde habercilikte ya┼čanan sorunlar─▒n temellerine dair ayr─▒nt─▒l─▒ bir perspektif sunuyor. B├╝y├╝k oranda Marksist bir fikir d├╝nyas─▒na yaslanarak ekonomiyi ele alan metin, ekonominin medyadaki temsillerine de do─čal olarak bu ├žer├ževeden bak─▒yor. Unutman─▒n kapitalizmin s├╝reklili─čini sa─člayan en ├Ânemli etmenlerden biri oldu─čunu belirten Basu, kitab─▒n hen├╝z ba┼člar─▒nda Frederic JamesonÔÇÖ─▒n kapitalizmin i┼čleyi┼čine dair kulland─▒─č─▒ metaforu hat─▒rlat─▒yor. Kapitalizmi s├╝rekli bozulan fakat sorunlar─▒ ├ž├Âzmek yerini kendini s├╝rekli daha b├╝y├╝k ├Âl├žeklere evrilterek sorunlar─▒n ├╝zerini ├Ârten bir makineye benzeten Jameson, kapitalizmin ge├žmi┼či tam zaman─▒nda unutturdu─čunu s├Âyl├╝yor.

Ekonomik kriz d├Âneminde gazetecilik, T├╝rkiyeÔÇÖde medya ortam─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ genel krizden etkileniyor. Fakat uzmanl─▒k gerektiren ve asl─▒nda olduk├ža ideolojik bir alan olan ekonomi gazetecili─či on y─▒llard─▒r d├╝nyan─▒n pek ├žok yerindeÔÇŽ Tweet'le

Medya amnezisi

Konuyu ├Ârneklemek i├žin 2008 krizini ele alan Basu, metin boyunca hem krizi hem de bas─▒n─▒n krizi ele al─▒┼č tarz─▒n─▒ analiz ediyor ve bas─▒n─▒n ÔÇťakut medya amnzesinden muzdaripÔÇŁ oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Bu amneziyi sa─člayan ├╝├ž temel unsurdan bahseden yazar, unsurlar─▒ ┼č├Âyle s─▒ral─▒yor: 

  1. Tarihsel ba─člam eksikli─či
  2. Elitlerin dar bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla s─▒n─▒rl─▒ perspektif
  3. K├╝resel perspektif eksikli─či

BasuÔÇÖnun alt─▒n─▒ ├žizdi─či noktalar ve ortaya att─▒─č─▒ kavramla┼čt─▒rmalar d├╝nyan─▒n pek ├žok ├╝lkesinde, on y─▒llard─▒r g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ├Âr├╝nt├╝ler. Fakat g├╝n├╝m├╝z T├╝rkiyesiÔÇÖndeki kriz d├Ânemi gazetecili─činin dinamiklerini anlamak i├žin oda─č─▒m─▒z─▒ do─čru zaman ve mek├óna ├ževirmemiz gerekiyor. Burada, siyasi dinamiklerin medya alan─▒nda yaratt─▒─č─▒ bas─▒nc─▒n etkisiyle ortaya ├ž─▒kan, g├╝ncel siyaset taraf─▒ndan ara├žsalla┼čt─▒r─▒labilen bir medya ortam─▒ ve dijitalle┼čmenin daha da vahim h├óle getirdi─či ├žarp─▒c─▒ ba┼čl─▒k ve h─▒z bask─▒s─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Bir tarafta ekonomik krizin ├╝zerini ├Ârten, g├Âr├╝nmez k─▒lmaya ├žal─▒┼čan bir habercilik anlay─▒┼č─▒ ortaya ├ž─▒karken ├Âte yanda pani─či besleyen, spek├╝latif ba┼čl─▒klar kendini g├Âsteriyor. T├╝rkiyeÔÇÖdeki durumun detaylar─▒n─▒ S├Âzc├╝ gazetesinde ekonomi edit├Ârl├╝─č├╝ yapan Emre Deveci ile konu┼čtuk. 

ÔÇťD├Âviz kuru tek g├Âsterge de─čilÔÇŁ

G├╝n├╝m├╝z ekonomi gazetecili─činin fazlas─▒yla dolar kuru merkezli oldu─čunu s├Âyleyen Deveci ÔÇťdolar y├╝kseliyorsa ekonomi k├Ât├╝, iniyorsa iyi gibi bir alg─▒ var. Halbuki dolar g├Âstergelerden sadece biriÔÇŁ diyor, dolar kurunu tek fakt├Âr olarak ele alan anlay─▒┼č─▒n toplum i├žerisinde de bas─▒nda da h├ókim oldu─čunu belirtiyor. Bir di─čer ├Ânemli sorunun ise haberlerin hik├óyele┼čtirilme bi├žimi oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yor: 

“Sorunlardan biri teknik terimlere yeterince h├ókim olunmamas─▒. Teknik terimler var ve bu teknik terimleri haberle┼čtirenler o teknik terimlere vak─▒f de─čiller. Bu y├╝zden haberler geni┼č kesimlerin anlayabilece─či bir dilde yaz─▒lam─▒yor. Bu durum enflasyon gibi g├Ârece anla┼č─▒labilir meselelerde de b├Âyle, g├Ârece daha karma┼č─▒k meselelerde de. Bir a├ž─▒klay─▒c─▒l─▒k eksikli─či var. Bir di─čer sorun ise insan hik├óyelerinin eksik kalmas─▒. Bu y├╝zden krizin toplumdaki yans─▒malar─▒ eksik kal─▒yor. Masa ba┼č─▒ a─č─▒rl─▒kl─▒ bir i┼č yo─čunlu─ču olmas─▒ bunun sebeplerinden biri.”

ÔÇťBir taraf yaln─▒zca ├ž─▒k─▒┼č─▒, bir taraf ise yaln─▒zca d├╝┼č├╝┼č├╝ haber yap─▒yorÔÇŁ

Ekonomi bas─▒n─▒ da ortadan ikiye b├Âl├╝nm├╝┼č durumda. Bir yanda ekonomik krizi g├Âr├╝nmez h├óle getirme ├žabas─▒nda olan ciddi toplam varken ├Âte yandan abart─▒l─▒ ba┼čl─▒k se├žimleri ve dil kullan─▒m─▒ndan ├žekinmeyen bir toplam mevcut.┬áÔÇťBas─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ ekonomik krizi g├Ârmemeyi, g├Ârd├╝─č├╝nde de durumu ─░ngiltereÔÇÖnin, AmerikaÔÇÖn─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye sald─▒r─▒s─▒ gibi g├Ârmeyi tercih ediyorÔÇŁ diyen Deveci, bir kesimin yaln─▒zca dolar─▒n ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒, di─čer kesimin ise yaln─▒zca d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ haberle┼čtirdi─čini vurguluyor.

ÔÇťHep beraber basite ka├ž─▒yoruzÔÇŁ

Ekonomik g├Âstergelerdeki anl─▒k de─či┼čimler ekonomi alan─▒ndaki habercili─čin en s─▒k kapsad─▒─č─▒ geli┼čmeler. Bug├╝n bu geli┼čmelerin en pop├╝lerlerinden biri ise kripto paralar. Kripto paralar ciddi bir kesimin ilgi konusu olsa da, bu alandaki habercilik de genelde sadece y├╝kseli┼č ve d├╝┼č├╝┼č├╝ duyurmay─▒ kaps─▒yor. Bu durumla ilgili g├Âr├╝┼č├╝n├╝ sordu─čumuz Deveci ┼ču yan─▒t─▒ veriyor: 

ÔÇťHaberleri yazan ki┼čilerin konuya h├ókim olmas─▒ son derece ├Ânemli. Elbette gazetecinin konuya bir ekonomist kadar h├ókim olmas─▒n─▒ bekleyemeyiz. Ama konunun halk─▒n anlayabilece─či ┼čekilde anlat─▒lmas─▒, gazetecinin bu konuda asgari bilgi sahibi olmas─▒yla do─črudan alakal─▒. ├ľrne─čin kripto para gibi konularda d├╝┼č├╝┼č ve y├╝kseli┼člerin arka plan─▒na bakan haberler laz─▒m. Kripto paran─▒n d├╝┼č├╝┼č├╝ ini┼či s├╝rekli haber oluyor. Ama, ├Ârne─čin kripto para konusundaki yasal bo┼čluklar─▒n yaratt─▒─č─▒ s─▒k─▒nt─▒lar pek incelenmiyor. T├╝rkiyeÔÇÖde kripto paralara y├Âneli┼č biraz krizle ba─člant─▒l─▒. Para birimi ├žok de─čer kaybediyor. Mevduatta tutsan ciddi bir getirisi yok. Enflasyonun alt─▒nda bir mevduat faizi var. Bu da son d├Ânemde borsa ve kripto paralara ilgiyi artt─▒rd─▒. Bu gibi durumlar─▒n arka plan olarak haberlere dahil edilmesi ├Ânemli. Ama bitcoin rekor k─▒rd─▒ demek elbette daha magazinel ve ilgi ├žekici. Hep beraber basite ka├ž─▒yoruz.ÔÇŁ

Kurumlar ├žal─▒┼čanlara yat─▒r─▒m yapm─▒yor

Gazetecileri basite ka├žmaya zorlayan fakt├Ârlerden biri de zaman bask─▒s─▒. Zaman bask─▒s─▒ gazetecilik i├žin her zaman etkili olsa da, dijitalle┼čmenin bu durumu daha da i├žinden ├ž─▒k─▒lmaz bir h├óle getirdi─či hemen herkesin hemfikir oldu─ču bir konu. Anl─▒k, s─▒cak haber bask─▒s─▒ bas─▒n kurulu┼člar─▒n─▒n ihtiya├ž duydu─ču ├žal─▒┼čan profilini de d├Ân├╝┼čt├╝r├╝yor. Online habercilik giderek ajans haberlerini basit bir sunumla payla┼čmaya indirgenmi┼č bir prati─če d├Ân├╝┼č├╝yor. Bu da nitelikli ├žal─▒┼čan kazanma ve yeti┼čtirme ihtiyac─▒n─▒ kurumlar a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemsizle┼čtiriyor. Ekonomi habercili─činde birikimin ├Ânemine dikkat ├žeken Deveci ÔÇť├ľzellikle ekonomi gibi alanlar birikim gerektiriyor. Ona g├Âre insan yeti┼čmesi laz─▒m. Ama pek ├Âyle olmuyor. Kurulu┼člar ├žal─▒┼čanlar─▒na yat─▒r─▒m yapm─▒yorÔÇŁ diyor. 

ÔÇťBirka├ž saate s─▒k─▒┼čm─▒┼č habercilikÔÇŁ

Haberlerin ba─člam─▒ndan kopar─▒larak tekil olgular h├ólinde sunulmas─▒ g├╝n├╝m├╝z bas─▒n─▒nda en ├žok ┼čik├óyet edilen konulardan biri. Basu da kitab─▒nda ekonomi habercili─činde k├╝resel perspektif ve tarihsel ba─člam eksikli─čine dikkat ├žekiyor. Deveci de benzer bir noktaya i┼čaret ederek haber yaz─▒m─▒ndaki en b├╝y├╝k eksikli─či ┼č├Âyle tarif ediyor:

ÔÇťHer ┼čey birbiriyle ba─člant─▒l─▒ ama o ba─člant─▒lar─▒ olabildi─čince geni┼č anlatmak laz─▒m. D├Âviz kurundan pazardaki fiyatlara, i┼č├ži ├╝cretlerine, krizin binlerce ba─člam─▒ var. D├╝nyadaki gidi┼čatla T├╝rkiyeÔÇÖdeki gidi┼čat aras─▒nda ba─člant─▒ kurmak laz─▒m. Haberlerde hem arka plan eksikli─či var hem de ├žok dar bir arka plana, ├žok dar bir zamana, birka├ž saate s─▒k─▒┼čm─▒┼č bir habercilik var. Bu d├╝nyada da b├Âyle. ├çok ciddi bir finansalla┼čma var. Bu da gazetecileri o ana d├Ân├╝k habercili─če itiyor. Asl─▒nda her on y─▒lda bir tekrarlayan krizler var ama sanki hi├ž olmam─▒┼č gibi ayn─▒ ┼čeyler d├Ân├╝p duruyor.”

Emre Deveci: Asl─▒nda her on y─▒lda bir tekrarlayan krizler var ama sanki hi├ž olmam─▒┼č gibi ayn─▒ ┼čeyler d├Ân├╝p duruyor. Tweet'le

Ekonomik kriz d├Âneminde gazetecilik

Ekonomik kriz d├Âneminde gazetecilik, T├╝rkiyeÔÇÖde medya ortam─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ genel krizden etkileniyor. Fakat uzmanl─▒k gerektiren ve asl─▒nda olduk├ža ideolojik bir alan olan ekonomi gazetecili─či on y─▒llard─▒r d├╝nyan─▒n pek ├žok yerinde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ÔÇťakut amnezidenÔÇŁ de muzdarip. Bunu a┼čabilmek i├žin gereken en ├Ânemli ┼čey ise olgular─▒ k├╝resel ve tarihsel ba─člamlar─▒ i├žerisinde de─čerlendirerek bir ekonomi gazetecili─či yordam─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒. Krizlerin ger├žek etkisi ve sonu├žlar─▒n─▒ okura aktarabilmek ancak bu ┼čekilde m├╝mk├╝n.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir
futbol-yorumcusu-commentator
Daha fazlas─▒n─▒ oku

Mikrofonda tarih yazanlar

Milyarlar─▒ pe┼činden s├╝r├╝kleyen oyunun ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ onlar. A─č─▒zlar─▒ndan ├ž─▒kan bir kelime g├╝nlerce tart─▒┼č─▒l─▒yor; internet, an─▒nda onlar─▒n s├Âzc├╝kleriyle…