Cyberpunk atmosferde bir soka─č─▒n gece g├Âr├╝nt├╝s├╝.

Nedir bu metaverse dedikleri?

NewsLabTurkey Ne OkuyorÔÇÖdan Herkese Merhaba!

ÔĆ▒ Bu hafta b├╝ltenimiz 1532 kelime, okuma s├╝resi yakla┼č─▒k 7 dakika.

Bu haftan─▒n oda─č─▒nda metaverse kavram─▒ var. ─░nternetin evrimi olmak isteyen bu ak─▒m ve potansiyellerine bir giri┼č yapt─▒m. ├ľn├╝m├╝zdeki aylarda bu kavram─▒ daha ├žok konu┼čaca─č─▒z gibi g├Âr├╝n├╝yor.

ÔÇťNe OkuyoruzÔÇŁ b├Âl├╝m├╝nde ise Biden ile Facebook at─▒┼čmas─▒, Hindistan medyas─▒n─▒n reklam sorunu ve podcast sekt├Âr├╝ndeki yeni sat─▒n almalar gibi bir├žok ba┼čl─▒─č─▒ bulabilirsiniz.

G├Âr├╝┼č, yorum ve ├Ânerilerinizi her zaman bekliyorum. 

Haftaya g├Âr├╝┼čmek ├╝zere!

ÔÇöAhmet A. Sabanc─▒

Bir duvar ├Ân├╝nde dizili Hindistan'da yay─▒nlanan farkl─▒ gazeteler.
Wikimedia Commons

Bu hafta ne okuduk?

BIDEN FACEBOOKÔÇÖA KAR┼×I

Bir yanda COVID-19 ile birlikte iyice kontrolden ├ž─▒kan yanl─▒┼č bilgi sorunu, di─čer yanda ├Âzellikle ABDÔÇÖde en ├Ânemli g├╝ndem maddelerinden birisi olan teknoloji devlerinin denetlenmesi Biden y├Ânetimi ile Silikon VadisiÔÇÖnin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmesine neden oluyor. Burada en s─▒k ├Âne ├ž─▒kan akt├Âr ise Facebook.

Ge├žti─čimiz hafta i├žerisinde BidenÔÇÖ─▒n a┼č─▒larla ilgili yanl─▒┼č bilginin yayg─▒nl─▒─č─▒ konusunda ÔÇťFacebook insanlar─▒n ├Âl├╝m├╝ne neden oluyorÔÇŁ demesi ve FacebookÔÇÖun bu bilgilerin yay─▒lmas─▒nda b├╝y├╝k pay─▒ oldu─čunu s├Âylemesi ortam─▒ k─▒z─▒┼čt─▒rd─▒. BidenÔÇÖ─▒n ├Âzellikle bu konuya de─činme sebebi ise yeni bir ara┼čt─▒rman─▒n FacebookÔÇÖta 12 ki┼činin a┼č─▒ kar┼č─▒t─▒ komplo teorilerinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n kayna─č─▒ oldu─čunu g├Âstermesiydi.

Ama Facebook bu konuda sorumluluk almak yerine a┼č─▒r─▒ savunmac─▒ bir tav─▒r g├Âsterdi ve ÔÇťD├╝r├╝stl├╝kten Sorumlu Ba┼čkan Yard─▒mc─▒s─▒ÔÇŁ Guy Rosen taraf─▒ndan imzalanan bir blog postu ile bizi g├╝nah ke├žisi ilan etmeye ├žal─▒┼čmay─▒n dedi. RosenÔÇÖ─▒n ge├žmi┼čte gen├žleri izinsiz g├Âzetledi─či i├žin FacebookÔÇÖun ba┼č─▒n─▒ derde sokan Onavo VPNÔÇÖin kurucusu oldu─ču detay─▒n─▒ bir kenara b─▒raksak bile yaz─▒n─▒n ├žok da iyi bir savunma oldu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝n de─čil.

Yine de burada sadece FacebookÔÇÖu su├žlaman─▒n biraz kolaya ka├žmak oldu─čunu belirtmek gerekiyor. Kar┼č─▒m─▒zdaki sorun ├žok daha karma┼č─▒k ve her ne kadar Facebook bunu kolayla┼čt─▒r─▒yor olsa da bunu para kazanmak i├žin yapanlar, Fox News gibi b├╝y├╝k medya akt├Ârleri ve ├žok daha fazlas─▒ da bu sorunda pay sahibi. O y├╝zden konuyu sadece Facebook ve di─čer platformlarla s─▒n─▒rlamamak gerekiyor.

Alakal─▒: Teknoloji devlerinin denetimi konusunda da ge├žti─čimiz hafta i├žerisinde ├Ânemli bir geli┼čme oldu. Biden y├Ânetimi, Adalet Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n antitr├Âst b├Âl├╝m├╝n├╝n ba┼č─▒na denetim konusundaki sert tavr─▒yla bilinen Jonathen KanterÔÇÖi atad─▒. Yak─▒n zamanda daha fazla antitr├Âst davas─▒ ve soru┼čturmas─▒ g├Ârmemiz m├╝mk├╝n.

PODCAST ALANINDA ─░K─░ B├ťY├ťK SATIN ALMA

AppleÔÇÖ─▒n kendi uygulamas─▒nda abonelik gibi ├Âzellikleri getirmesinden bu yana podcast sekt├Âr├╝nde b├╝y├╝k bir haber g├Âremedik. Ge├žti─čimiz hafta i├žerisindeki iki ├Ânemli sat─▒n alma haberi ile bu durgunluktan biraz olsun kurtulduk.

─░lk sat─▒n alma haberi SubstackÔÇÖten. E-b├╝lten platformu kendi i├žerisinde podcast yay─▒nlama imk├ón─▒ verse de bunu pek ├Ân plana ├ž─▒karm─▒yordu. Fakat ge├žti─čimiz hafta ABD merkezli podcast st├╝dyosu Booksmart StudiosÔÇÖu sat─▒n alarak bu alanda da kendisini g├Âstermek istedi─činin i┼čaretini verdi. E-b├╝lten abonelikleriyle ayn─▒ altyap─▒y─▒ kullanarak podcastlere de abone olunabilmesi bu st├╝dyonun g├Âr├╝n├╝rl├╝─č├╝ ile SubstackÔÇÖin podcast ├╝reticilerinin de dikkatini ├žekmesini sa─člayabilir.

─░kinci sat─▒n alma ise bir podcast uygulamas─▒. Uzun y─▒llard─▒r piyasada olan Pocket Casts isimli uygulama, WordPress ve TumblrÔÇÖ─▒n sahibi olan Automattic taraf─▒ndan sat─▒n al─▒nd─▒. Daha ├Ânceki sahibi olan NPRÔÇÖ─▒n da dahil oldu─ču konsorsiyumun uygulamadan zarar ediyor olmas─▒na dair haberler Pocket CastsÔÇÖin gelece─či konusunda ┼č├╝phe yaratm─▒┼čt─▒ fakat bu sat─▒n alma, uygulaman─▒n ├Âmr├╝n├╝ uzatacakt─▒r diye tahmin ediyorum.

H─░ND─░STAN MEDYA KONTROL├ť ─░├ç─░N REKLAMLARI KULLANIYOR

Konu siyasetin medyaya m├╝dahale ├žabas─▒ oldu─čunda d├╝nyan─▒n neresine giderseniz gidin taktikler de─či┼čmiyor. En s─▒k g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ise paray─▒ ve gelir yollar─▒n─▒ kullanarak buna ula┼čmaya ├žal─▒┼čmak.

Hindistan h├╝k├╝meti her ne kadar bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝klerinin ┼čahane oldu─čunu d├╝┼č├╝nse de Modi y├Ânetimiyle birlikte bas─▒n─▒ kontrol etme ├žabalar─▒ giderek sertle┼čmeye ba┼člad─▒. En son kullanmaya ba┼člad─▒klar─▒ yol ise reklamlar ├╝zerinden bask─▒ yaratmak. Muhtemelen tan─▒d─▒k gelecek bu yol ile Modi y├Ânetimi taraf─▒ndan sevilmeyen veya hedef g├Âsterilen kurumlar devlet kurumlar─▒n─▒n bonk├Âr reklam harcamalar─▒ndan pay alamazken, ┼čirketler de gazetelerin reklama muhta├ž olu┼čunu kullanarak yap─▒lan haberleri reklamlar─▒n─▒ ├žekme tehditi ile ┼čekillendiriyor. Bu ili┼čkiler a─č─▒ da, reklam gelirine muhta├ž gazetelerin haberleri m├╝dahaleye fazlas─▒yla a├ž─▒k h├óle geliyor.

D├╝nyan─▒n her yerinde bas─▒na kar┼č─▒ bask─▒n─▒n giderek artmas─▒ ve benzer taktiklerin uygulan─▒yor olmas─▒ fazlas─▒yla i├ž karart─▒c─▒. Bu durum ayn─▒ zamanda gazetecili─čin kar┼č─▒s─▒ndaki sorunun yerel oldu─ču kadar k├╝resel de oldu─čunun bir i┼čareti. S├Âz konusu otoriter rejimler oldu─čunda gazetecilerin gelir yollar─▒n─▒ yok etme ├žabas─▒ bu k├╝resel sorunun kendisini en s─▒k g├Âsteren y├╝z├╝.

Alakal─▒: Elbette gazetecilik ├╝zerinde bask─▒ i├žin tek kullan─▒lan yol ekonomi de─čil. Hong KongÔÇÖun mecliste tart─▒┼čt─▒─č─▒ doxxing yasas─▒ mu─člakl─▒─č─▒ ile ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ ciddi bir ┼čekilde k─▒s─▒tlama potansiyeline sahip. Birle┼čik Krall─▒kÔÇÖta ise ÔÇťOfficial Secrets ActÔÇŁ ├╝zerinde yap─▒lmas─▒ planlanan de─či┼čiklikler gazetecilerin casus muamelesi g├Ârmesine neden olabilir.

HABERLER─░N B─░R ├ľNCEL─░K SIRASI OLMALI MI?

Haberlerin ve etraf─▒m─▒zda olanlara dair bilgi edinmenin temel bir ihtiya├ž oldu─ču konusunda hemfikir olsak da hangi haberlerin daha ├Ânemli oldu─ču ya da nas─▒l bir gazetecilik bi├žimine ├Âncelik vermeli konusunda farkl─▒ g├Âr├╝┼člere denk gelmek m├╝mk├╝n.

Okurlar─▒n hangi habere daha ├Âncelikli olarak ihtiya├ž duyabilece─či ya da bilgiye rahat bir ┼čekilde eri┼čip eri┼čemedikleri gibi konularla birlikte bir bilgi hiyerar┼čisi tart─▒┼čmas─▒n─▒n gerekli oldu─čunu savunanlar var. ├ľrne─čin kimi zaman bir kriz an─▒nda okur i├žin daha ├Âncelikli olan bilgiler veya haberler gazetecilik perspektifinden bak─▒ld─▒─č─▒nda arka planda kalabiliyor. Bunun bir sonucu olarak da okuru bir eyleme y├Ânlendirebilen ├ž├Âz├╝m gazetecili─či tarz─▒n─▒n y├╝kseli┼če ge├žti─čini g├Âr├╝yoruz.

Bu elbette karma┼č─▒k ve hem toplum hem de yay─▒n─▒n okur kitlesi seviyesinde de─či┼čiklik g├Âsterebilecek bir konu. Fakat bir yay─▒n politikas─▒ belirleme s├╝recinde hesaba kat─▒lmas─▒ ve ├╝zerine kafa yorulmas─▒ gereken ├Ânemli bir nokta oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.

KISA KISA

­čÄž Clubhouse art─▒k herkese a├ž─▒k ama ger├žekten kat─▒lmaya de─čecek bir ┼čey oldu─čunu s├Âylemek zor.

­čöŹ Arama motoru trafi─činizde azalma ya┼č─▒yorsan─▒z bu yaz─▒ faydal─▒ olabilir.

­čîÉ E─čer internetin temel kurallar─▒n─▒n nas─▒l belirlendi─čini merak ediyorsan─▒z yeni bir taslak ├╝zerinden ya┼čanan tart─▒┼čmalar─▒ anlatan bu makale olduk├ža ├Â─čretici.

­čç«­čçĚ ─░ran k├Âkenli Amerikal─▒ gazeteci Masih AlinejadÔÇÖ─▒n New YorkÔÇÖta ─░ran istihbarat ├žal─▒┼čan─▒ ki┼čiler taraf─▒ndan ka├ž─▒r─▒lmak istenmesi, di─čer ├╝lkelerde ya┼čayan ─░ranl─▒ gazeteciler i├žin de endi┼če sebebi oldu.

­čôë ABDÔÇÖde bir├žok medya kurumunun dijital abone say─▒lar─▒nda tutars─▒zl─▒k oldu─ču konu┼čuluyor. Bu durum takip etti─čimiz rakamlar─▒n g├╝venilirli─či konusunda b├╝y├╝k bir s─▒k─▒nt─▒.

­čĆó NYTÔÇÖnin bo┼č ofislerinde ├žal─▒┼čman─▒n nas─▒l bir his oldu─čunu merak edenler bu yaz─▒y─▒ okuyabilir.

­čÜź Twitter, Cumhuriyet├ži meclis ├╝yesi GreeneÔÇÖin hesab─▒na Koronavir├╝s konusunda yanl─▒┼č bilgi payla┼čt─▒─č─▒ i├žin uyar─▒ ama├žl─▒ 12 saatlik tweet yasa─č─▒ uygulad─▒.

­čÉŽ Ge├žti─čimiz y─▒l─▒n temmuz ay─▒nda bir├žok ├╝nl├╝n├╝n ve siyaset├žinin Twitter hesaplar─▒n─▒n ele ge├žirilmesi olay─▒yla ilgili 22 ya┼č─▒ndaki bir ─░ngiliz tutukland─▒.

­čô║ CNN ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒l─▒n ba┼člar─▒nda yay─▒na ba┼člayacak olan streaming platformu CNN+ i├žin y├╝zlerce yeni gazeteciyi i┼če alacak.

­čôž FacebookÔÇÖun e-b├╝lten platformu BulletinÔÇÖe yeni yazarlar kat─▒l─▒yor. En dikkat ├žeken isim ise Malala Yousafzai.

Haftan─▒n Oda─č─▒: Nedir bu metaverse?

Medya teknolojilerinin h─▒zl─▒ geli┼čimi bizleri bir├žok yeni ve farkl─▒ medya t├╝r├╝ ve ├╝retim bi├žimi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rak─▒yor. Bir yanda sentetik medya ├╝retimi giderek yayg─▒nla┼č─▒yor ve BourdainÔÇÖin s├Âylemedi─či c├╝mlelerini kendi sesinden duymam─▒za imk├ón vererek ger├že─či dijitalin i├žerisinde yeniden ├╝retmenin m├╝mk├╝n oldu─čunu g├Âsteriyor. Di─čer yanda ise sanal ger├žeklik ve art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik yeni bir y├╝kseli┼č dalgas─▒na ba┼čl─▒yor. 

Metaverse kavram─▒ da tam burada devreye giriyor. Kavram─▒n kayna─č─▒ Neal StephensonÔÇÖun me┼čhur cyberpunk roman─▒ ParazitSnow CrashÔÇÖte ge├žen, tamamen ┼čirketler taraf─▒ndan kontrol edilmekte olan distopik bir sanal d├╝nya. Bu karamsar k├Âkeni ┼čimdilik bir kenara b─▒rakabiliriz ama ┼ču anda metaverse alan─▒n─▒n ├Ânde gelen isimlerinde bu roman─▒n ilham─▒ oldu─čunu da akl─▒m─▒z─▒n bir k├Â┼česinde tutal─▒m.

G├╝n├╝m├╝zde metaverse, Snow CrashÔÇÖtekine benzeyen ama daha g├╝n├╝m├╝z teknolojilerine uyarlanm─▒┼č bir yakla┼č─▒m. Fazlas─▒yla basit bir ┼čekilde ├Âzetleyecek olursam, normal hayat─▒m─▒z─▒n sanal ve art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žeklik ile daha derin bir ┼čekilde harmanland─▒─č─▒ ve dijital-analog ayr─▒m─▒n─▒n ortadan kalkt─▒─č─▒ bir durumdan bahsediliyor.┬á

Bunun i┼čaretlerini ise g├╝n├╝m├╝zde g├Ârmek m├╝mk├╝n. Telefonlar─▒m─▒z ile Pokemon Go gibi oyunlardan farkl─▒ uygulamalara kadar art─▒r─▒lm─▒┼č ger├žekli─či aktif bir ┼čekilde kullan─▒yoruz. Daha metaverse tecr├╝besine yak─▒n bir ├Ârnek ise ├ževrim i├ži oyunlar olabilir. World of Warcraft, Destiny 2 veya Eve Online gibi MMO (Massive Multiplayer Online) oyunlar ya da Fortnite, Roblox, Minecraft gibi oyun ve farkl─▒ tecr├╝beleri i├žerisinde bar─▒nd─▒ran oyunlar metaverse kavram─▒n─▒n tarif etmek istedi─čine yak─▒n ├Ârnekler. Metaverse bunu hayat─▒m─▒z─▒n daha geni┼č bir par├žas─▒, hatta i├žerisinde ya┼čanabilecek bir seviye, olarak tan─▒ml─▒yor.

Bu konuda teknoloji geli┼čtirenler uzun y─▒llard─▒r hayaller kursa da son d├Ânemde giderek artan bir ilgi var. Bu ilgide k─▒smen dijital ekonomiye dair NFT ve beraberinde gelen yeni potansiyellerin, k─▒smen de teknolojinin getirdi─či olanaklar─▒n pay─▒ var. FortniteÔÇÖ─▒n yap─▒mc─▒ ┼čirketi Epic GamesÔÇÖin CEOÔÇÖsu Tim SweeneyÔÇÖnin de bu potansiyele ilgiyi ├žeken isimlerden olmas─▒ bu etkenlerle alakal─▒. Kendisi FortniteÔÇÖ─▒ bir metaverse yapmak istedi─čini s├Âyl├╝yor.

Elbette b├Âyle bir konu a├ž─▒ld─▒─č─▒nda Mark ZuckerbergÔÇÖin eksik kalmas─▒ s├Âz konusu olamaz. FacebookÔÇÖun bir├žok ┼čey olmas─▒n─▒ istedi─čini s├Âyleyen Zuckerberg, son g├╝nlerde FacebookÔÇÖun bir metaverse olmas─▒n─▒ planlad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼č. Kavram─▒n kayna─č─▒na d├Ânecek olursak b├Âyle bir iste─či olmas─▒ gayet makul.

Peki t├╝m bunlar internetin gelece─či a├ž─▒s─▒ndan bize neler s├Âyl├╝yor?

E─čer metaverse trendi daha etkili h├óle gelirse bunun etkilerini internetin ve hayat─▒m─▒z─▒n her alan─▒nda g├Ârmeye ba┼člayaca─č─▒z. Zaten teknolojinin giderek hayat─▒m─▒za daha derin bir ┼čekilde entegre oldu─ču ger├že─čini kabul etmi┼čken bu ad─▒m─▒ da ├žok zorlanmadan kabullenebiliriz. Tabii bu d├Ân├╝┼č├╝m medya t├╝ketimi ve interneti kullan─▒m ┼čekillerimizde ciddi d├Ân├╝┼č├╝mleri de beraberinde getirebilir. Daha test edilebilir ├Ârneklerle kar┼č─▒la┼čt─▒k├ža bunun etkisini daha iyi anlayabilece─čiz.

Bir de metaverse tart─▒┼čmas─▒n─▒n ├Ânemli bir boyutu a┼č─▒r─▒ ekonomik bir yakla┼č─▒mla ilerliyor olmas─▒. Yani metaverse kurmaktan bahseden herkes bunun gelir modelini de d├╝┼č├╝n├╝yor ve tasarl─▒yor. Bu yakla┼č─▒m─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ her ┼čeyin gelirle┼čtirildi─či bir yakla┼č─▒m─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ anlam─▒na da gelebilir. Elbette b├Âyle bir durum farkl─▒ toplumlarda farkl─▒ ┼čekillerde kendisini g├Âsterecektir. Fakat metaverse kesinlikle para konusunda daha a├ž─▒k konu┼čan bir ak─▒m.

─░nternetin ilk zamanlar─▒nda Second Life ile ba┼člayan metaverse deneylerinin g├╝n├╝m├╝zde daha fazla potansiyele sahip oldu─ču ortada. T├╝m bunlar─▒n kar┼č─▒m─▒za nas─▒l bir sonu├ž ├ž─▒karaca─č─▒n─▒ kestirmek ┼ču an─▒n erken deneyler ortam─▒nda biraz zor. Kesin olan bir ┼čey varsa o da metaverse kavram─▒n─▒ ve bunun beraberinde getireceklerini, internet ├╝zerinde bir ┼čeyler yapan herkesin tart─▒┼čmak zorunda kalaca─č─▒. ├ç├╝nk├╝ internetin her noktas─▒na uzanmak ve internetin evrilmi┼č versiyonu olmak isteyen bir ak─▒m var kar┼č─▒m─▒zda.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir