İnterneti yeşillendirmek: Dijital karbon ayak izini azaltmak için neler yapılabilir?

Dijital araçlar ile geçirilen vakit gezegene karbon ayak izi olarak yansıyor. Gönderilen her mail, paylaşılan her gönderi dünyaya bırakılan bir ayak izine dönüşüyor. Dijital dünyadaki alışkanlıklarımız çevresel etkiler yaratıyor.

Peki dijital dünyada nasıl adımlar atarak interneti yeşillendirebiliriz? Konuya ilişkin Hacettepe Üniversitesi Ekoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve İnsan Ekolojisi kitabının yazarı Prof. Dr. Nurdan Özer ile bir söyleşi gerçekleştirdik. Özer, karbon ayak izine dair tüm soruları NewsLabTurkey için yanıtladı.

Karbon ayak izi nedir? 

Karbon ayak izi, her insanın enerji tüketimi, ulaşımı ve ısınması gibi faaliyetleri gerçekleştirirken bu faaliyetler sonucu atmosfere yayılan karbon miktarını ifade ediyor.

Prof. Dr. Nurdan Özer şöyle tanımlıyor:

“Karbon ayak izi, bir kişinin sera gazı miktarı açısından, çevreye verdiği zararı tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Birincil karbon ayak izinde, kişinin günlük alışkanlıkları ile verdiği zarar, ev içindeki elektrikli eşyaların enerji tüketimi, kullanılan ulaşım araçları söz konusu iken; ikincil karbon ayak izinde, kullanılan ürünlerin üretim aşamasından tamamen yok olana kadar geçen süreçte oluşan CO2 emisyonlarının ölçüsü ifade edilir. Yani günlük hayatta bir insanın tatile giderken kullandığı taşıt birincil ayak izi; aracın üretimi için harcanan tüm kaynaklar, araç parçalarının yok olana kadar harcadığı tüm kaynaklar ikincil ayak izidir. Gün içinde attığımız her adımda, kullanılan ürünlerin ayak izi de buraya dahildir.

Karbon ayak izi nasıl azaltılır?

Atmosferdeki CO2 artışının iklim krizi üzerindeki etkisi ise bilim dünyasının %97’sinin üzerinde uzlaştığı bir gerçek. İnsan kaynaklı sera gazı emisyonları nedeniyle iklim krizinin yarattığı sonuçlar her geçen gün daha da ağırlaşıyor. Bununla mücadelenin yolu da başta devletlere ve şirketlere düşmesine rağmen bireylerin de atabilecekleri adımlar var.

Prof. Dr. Nurdan Özer bu adımları şu şekilde açıklıyor: 

“Karbon ayak izini sıfırlamak güç olsa da her aşamada taşıt kullanımını azaltmak, elektrik ve ısınma için rüzgâr ve güneş enerjisi kullanmak, yerli ürünleri tercih etmek, plastik kullanımını azaltmak, kırmızı et tüketimini azaltmak gibi önlemler işe yarayabilir. Çeşitli sanayi tesisleri, evler, işyerleri çeşitli önlemler alma yolunda çalışırken, internet sitelerinin ve kullanıcıların da yapacakları vardır.”

Dijital karbon ayak izi nedir?

Dijital karbon ayak izi internet kullanımıyla oluşan veri izi olarak açıklanıyor. Aldığınız bitcoin’den ziyaret ettiğiniz bir websitesine, Netflix’te izlediğiniz bir diziden sosyal medyada yaptığınız bir beğeniye, WhatsApp’tan paylaştığınız bir habere veya komik videoya kadar yapılan her aktivitenin bir dijital karbon ayak izi var.

Dijital ortamda geçirilen süre arttıkça karbon ayak izleri de çoğalıyor.

Dijital karbon ayak izi nasıl azaltılır?

Son yıllarda toplumun tüm kesimlerinde elden ele dolaşan dijital cihazların kolay kolay vazgeçilebilecek aletler olmadığını söyleyen Özer, “Bu cihazlar, son tüketici kullanımının yanı sıra üretiminden dağıtımına kadar enerji tüketmektedir. Dijital çağda, gelişen teknoloji ile üretilen cihazlar, daha verimli tekniklerle kullanılabilir. Alternatif güç kaynakları bu konuda işe yarayabilir,” diyor.

Öte yandan “yeni teknolojilerle dünyayı avucumuzun içinde hissetmemiz ve bu konudaki şiddetli rekabet, ekosisteme verilen zarardan daha önemli bir yer tutmaktadır” hatırlatmasını da yapıyor: “Tekrar kalem ve kâğıda ya da dumanla haberleşmeye dönemeyeceğimize göre, metaverse serüveni ile de birlikte neler yaşayacağımız hep birlikte göreceğiz…”

Özer, dijital karbon ayak izini azaltmak için dijital bağımlılıktan kurtulmaya çalışmanın, kullanılmayan uygulamaların ve okunmayan e-maillerin silinmesinin işe yarayabileceğini belirtiyor.

Haber siteleri karbon ayak izini azaltmak için neler yapabilir? 

Haber sitelerine ve gazetecilere de karbon salınımını azaltma konusunda kişisel önlemlerini alma ve kamuoyunu bilinçlendirme anlamında önemli görevler düşüyor. İklim haberciliği günden güne öne çıkıyor. Gazetecilerin iklim kriziyle başa çıkmak adına atabileceği adımlara ilişkin çeşitli öneriler bulunuyor. Bunlardan en önemlisi iklim krizini gündeme getirmek ve doğru bilgiler vermek adına gazetecilerin kendilerini bu alanda geliştirmesi oluyor. Bu açıdan Covering Climate Now‘un gazetecilere iklim haberlerini aktarırken dikkat etmesi gereken noktalara ilişkin verdiği ipuçları kaynak niteliği taşıyor. 

  • Haber sitelerinin karbon ayak izini azaltmak adına atabileceği adımların başında gezegeni ne kadar etkilediğini öğrenmesi geliyor. Haber sitelerinin karbon ayak izi, Website Carbon ve Ecograder gibi çeşitli platformlarla hesaplanabilir. Ya da bu konuda Future Planet’in yaptığı gibi Wholegrain Digital ajans gibi karbon hesaplama hizmeti sunan kuruluşlardan da yardım alınabilir.
  • Dijital içeriklerde kaç okuyucunun içeriği okuyacağı tahmin edilemeyeceği için tüm içerikler adına sayfa başına aynı emisyon tahmini kullanılıyor. Sayfada yer alan görsel sayısı, içeriğin uzunluğu, sayfanın yüklenmesi için harcanan enerji ve okuyucunun sayfada geçirdiği süre konusunda ciddi fark yaratabiliyor. Haber sitesinde paylaşılan her video, kullanılan her yazı fontu ve görseller konusunda daha özenli davranılması gerekiyor. Tıklanma için gereksiz görsel kullanımından uzak durulması, kullanılan görüntülerin küçük boyutlu tercih edilmesi karbon emisyonunu azaltıyor.
  • Öte yandan gereksiz e-mail gönderiminden de kaçınılması gerekiyor. Haber sitelerinin bültenlerine üye olan, sitelerin gerçek kitlelerine e-mail göndermesi, gereksiz e-mail gönderimini ortadan kaldırmak için atılabilecek adımlardan biri. Dünya’daki herkesin e-mailinden 10 adet mail silmesi halinde 55.2 milyon kWh’lık enerji tasarrufu sağlanabileceği belirtiliyor.
  • Hosting hizmetleri için de yeşil seçeneklerin tercih edilmesi, Green web hosting ile çevre dostu girişimlerde bulunulması öneriliyor. Green web foundation arama motoru üzerinden bir websitesinin Green web hosting kullanıp kullanmadığı öğrenilebiliyor. Genel olarak, haber siteleri de kendi websiteleri bünyesinde aşağıda yer alan karbon ayak izi azaltma yöntemlerini uygulayabilir. 

Bir websitenin karbon ayak izi nasıl azaltılır?

Websitenizin karbon emisyonunu çeşitli araçlarla ölçerek ve rakip websiteleriyle karşılaştırarak emisyonu azaltmak için harekete geçebilirsiniz. Veri iletimi enerji üretimi ve karbon emisyonu ile doğrudan ilişkilidir. Bu açıdan yapılması gereken en önemli şey websitesini daha verimli hale getirmektir. İlk olarak web sayfalarının ağırlığı azaltılmalıdır. Sayfa ağırlığını azaltmak hem karbon emisyonunu azaltır hem de daha iyi bir kullanıcı deneyimi sağlar. Kodu temiz ve basit tutun, yinelemeden kaçının ve verimli sorgular yazın. WordPress gibi bir yazılım kullanıyorsanız fazlalık yapan gereksiz eklentilerden kaçının ve sunucu yükünü en aza indiren, gereksiz ağırlık yapmayan eklentileri seçin.

  • Görüntüleri azaltın ya da küçük boyutlu görseller kullanın

Çoğu internet sitesinde görüntüler sayfa ağırlığına en çok katkıda bulunan dosyalardır. Ne kadar çok görüntü kullanılırsa ve bu görüntü dosyaları ne kadar büyük boyutlu olursa o kadar fazla veri aktarılması gerekir. Bu da o kadar çok enerji kullanımı gerektirir. Bu nedenle karbon emisyonunu azaltmak için gereksiz görüntü kullanımından uzak durabilir ya da küçük boyutlu görüntüler kullanabilirsiniz. Dosya büyüklüğünü azaltmak için görüntüleri sıkıştırabilirsiniz. Büyük medyaları çevre dostu üçüncü taraf sağlayıcılara aktarabilirsiniz. Ya da WEBP gibi web odaklı uzantılar ile resimlerinizi yükleyebilirsiniz.

  • Otomatik oynatma özelliğinden kaçının

Kullanıcıların tercihen oynatmasını sağlamak adına videolarda otomatik oynatma özelliğinden uzak durabilirsiniz. 

  • Yazı tiplerini dikkatli seçin

Yazı tipleri her ne kadar görselliği artırsa da, websiteleri için büyük ölçüde dosya ağırlığına neden oluyor. Bu nedenle mümkün olduğunca sistem fontlarını kullanmalısınız. Arial ve Times New Roman gibi klasik yazı tipleri kullanıcıların cihazında herhangi bir yazı tipi destekleyicisi kullanmadan açılabilir. Özel olarak bir yazı tipi kullanmanız gerekiyorsa da bunu az sayıda tutmaya çalışmalısınız. 

  • İleri web uygulamasını (PWA) kullanın

Progressive Web App olarak bilinen bu teknoloji sayesinde kullanıcıların cihazındaki dosyalar önbelleğe alınır. Yani içeriklere tekrarlanan ziyaretlerde yeniden yükleme gerekmez. Bu, tekrar eden ziyaretçiler tarafından yüklenen veri miktarını büyük ölçüde azaltır. 

  • Yenilenebilir enerjiyle çalışan bir web barındırıcısına geçin

Bütün adımları tamamladıktan sonra emisyonu azaltmak adına yenilenebilir enerji ile çalışan bir hosting kullanabilirsiniz. 

  •  İşlemci ve RAM harcamasını minimum seviyeye getirin

Sunucu performansı sağlamak ve enerji kullanımını azaltmak için işlemci ve RAM gibi bileşenlerin fazla kullanılması gereken sorgu ve kodlardan kaçının. Sitelerinizde statik bileşenleri maksimum düzeyde kullanın.

  • Mail gönderimlerinizi azaltın

E-mail pazarlama gibi amaçlar ile mail gönderimi yapıyorsanız bu pazarlama aracını alternatiflere yönlendirin. E-mail pazarlama sizin için zaruri ise kullandığınız araçlardan maillerinizi görüntülemeyenleri düzenli olarak listeden kaldırın.

  • Kullanıcıların bilgiye kolay ulaşmasını sağlayın

SEO gibi çalışmalar ile internet sitenizi daha görünür hale getirin, arama yapan kişilerin bilgiye daha hızlı şekilde ulaşmasını sağlayın.

  • Medya ögelerini geç yükleyin

Lazy loading gibi sistemler kullanarak medya ögelerinin sonradan, kullanıcının göreceği zaman yüklenmesini sağlayın.


Yararlanılan kaynaklar:

17 ways to make your website more energy efficient (wholegraindigital.com)

Medya iklim kriziyle nasıl başa çıkıyor? – NewsLabTurkey

Greening the Web: How We Can Create Zero Carbon Websites (kinsta.com)

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir