Gazeteciliğin Ölümü ve Yeniden Doğuşu

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

⏱️ Bültenimiz 1373 kelime, okuma süresi yaklaşık 7 dakika.

Bu haftanın ana başlığı gazeteciliğin acilen ihtiyacı olan dönüşümünün önündeki engeller. Bu engelleri aşmak için gazeteciliğin bazı kısımlarının ölmesine izin vermemiz şart.

Ayrıca her ay olduğu gibi gündemde öne çıkan ve önemli bulduğum başlıkları da bültende bulabilirsiniz.

Son olarak önemli bir duyurumuz var. 2026–2027 döneminde NewsLab Türkiye’nin doğumundan bu yana en güçlü yönlerinden biri olan bültenlerimizi Kuluçka’mızın eğitim aracı yapmaya karar verdik. Sizler için değerli uzmanlarla topluluk odaklı, farklı bir kuluçka deneyimi hazırladık. Daha fazla bilgi edinmek ve bültenlere abone olarak yeni kuluçka programımızın ilk aşamasına katılmak için buraya tıklayın.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

Gazeteciliğin Ölümü ve Yeniden Doğuşu

Dijital yayıncılığın büyümesi ve yaygınlaşmasıyla birlikte gazeteciliğin ölüp ölmeyeceği ya da nasıl devam edeceği tartışması başladı ve o günden bu yana hız kesmeden devam ediyor. Fakat bu tartışmanın en önemli sıkıntısı gazetecilik için sadece iki seçenek olduğunu düşünmesi.

Bir noktada gazeteciliğin —en azından belirli kısımlarının— ölmesi şart. Bir format veya yaklaşım geçmişte işe yaradığı için onun hayatta kalması konusunda ısrar etmek anlamsız. Eğer artık işe yaramıyorsa ya da kimse tercih etmiyorsa bunun anlamı “insanlar artık haber okumuyor” değil de “bu şekilde haber okumak istemiyor” olabilir. Durum böyleyken de kimsenin istemediği veya ihtiyaç duymadığı bir şeyin sektörde boşa yer kaplamasının anlamı yok.

Fakat gazeteciliğe dair romantik ve ideolojik bakış bunu kabul etmemekte ısrarcı. Bu yüzden ne dönüşümü anlayabilmiş ne de bugünün ihtiyaçlarına cevap verebilen birçok isim ve yayın hâlâ gazetecilik dünyasında. Durum böyle olunca da gazeteciliğin günümüze uyum sağlaması için kullanılması gereken güce ve imkâna sahip olanlar bunu yapacak kapasiteye ve motivasyona sahip olmayanlar oluyor.

Eğer gazeteciliğin yönünü dönüşümü anlamayanlar çizerse gazeteciliğin tamamen anlamını ve değerini yitirmesi kaçınılmaz olur. Tam da bu yüzden romantizm yerine daha stratejik bir yaklaşımı benimsemek ve bazı kısımların ölmesine izin vermek gerekiyor ki yeniye ve gelişime yer açılsın.

Bu şekilde söyleyince kulağa acımasız veya duyarsız geliyor olabilir ama durumun gerçekçi bir teşhisini koymak lazım. Ülkemiz başta olmak üzere birçok yerde bu gerçekçilik olmadığı için medyanın ve gazeteciliğin yaşadığı sorunları çözmekte zorlandığını ve giderek daha kötü bir noktaya doğru ilerlediğini görüyoruz. Dönüşümü anlamak ve güncel ihtiyaçlara hizmet etmek yerine gazeteciliği olduğu yerde dondurup dünyanın ona göre şekillenmesini beklemek yapılan en büyük hatalardan birisi.

Elbette herkes bu hataya düşmüyor. Next Gen News gibi projeler bugün ve yakın gelecekte haber okurlarının ne isteyeceğini ve nasıl bir gazetecilik bekleyeceğini anlamaya, bu ihtiyaçları karşılamak için ne yapmak gerektiğini bulmaya çalışıyor. Benzer çabaların ve dönüşüme yatırımın artması gerekiyor. Ama dediğim gibi bunu yapabilecek imkana sahip olanların bunu istemesini bekleye bekleye bu noktaya geldik. O yüzden gazeteciliğin aynı anda hem ölmesi hem de yeniden doğması şart.

Şubatta Ne Okuduk?

Gazetecilik Dünyası

• Bir zamanlar New York Times ile rekabet etme niyetinde olan Washington Post, Jeff Bezos’un kişisel öncelikleri yüzünden kimsenin umursamadığı bir gazete olma yolunda ilerliyor. Şubat ayının başında ekibin üçte birini işten çıkaran gazetenin artık bir spor ve kitap masası yok, uluslararası haberler ekibi başta olmak üzere birçok masada da ciddi küçülmelere gidildi. Muhtemelen bütün bunlar Bezos ile Trump’ın arasındaki ilişkiyi daha da güçlendirecek ama sırf bunun için muhabirini cephedeyken işten çıkaran bir gazetede artık kim çalışmak ister emin değilim.
• Jeffrey Epstein soruşturması kapsamında kamuya açılan emaillerde ortaya çıkan önemli detaylardan birisi de Epstein’in medya içerisindeki bağlantılarını kullanarak kendisiyle ilgili gerçekleri ortadan kaldırmak için gösterdiği çaba oldu. Hatta sırf bununla ilgilenmesi için etrafında tuttuğu özel bir ekibi bile varmış.
• FT Strategies ve Knight Foundation ortaklığında hazırlanan “The Local News Playbook: Creating Value For A Sustainable Future” başlıklı rehber yerel gazeteciliği sürdürülebilir bir şekilde yapmanıza yardımcı olacak tavsiyeler ve yöntemler içeriyor.
• Yeni bir akademik araştırma daha sağlam bir ekonomik model kurmak isteyen gazeteler için önemli bir uyarıda bulunuyor. Araştırma kutuplaştırıcı bir haber dili kullanan ve bu tür haberciliğe odaklanan yayınların %5–10 arası daha fazla tıklanma alsalar da kendilerine olan güvene zarar verdikleri için okurdan alabilecekleri abonelik ve bağış gibi desteklerde %10’a varan kayıp yaşadıklarını gösteriyor.
• İklim gazeteciliği üzerine hazırlanan yeni bir white paper bu alandaki en önemli sorunlardan birisine dikkat çekiyor: haberlerin anlaşılması zor bir dilde yazılması. Gazetecilerin teknik kavramları ve önemli bilgileri daha anlaşılır bir dil ile haberleştirmekte zorlanması bu haberlerin etkisini ve erişimini ciddi bir şekilde kısıtlıyor.

Medya Ekonomisi

• Paramount ile girdikleri uzun çekişmenin ardından Netflix Warner Bros’u satın almaktan vazgeçtiğini açıkladı. Teklifi yükseltmeme gerekçesi olarak profesyonel bir dille “verdiğimiz paraya değmeyecekti” dediler.
• Washington Post kendisini batırmak için elinden geleni yaparken, diğer aktörlerden bolca büyüme haberi geliyor. Örneğin Bloomberg normal aboneliklerde 700.000’in üstüne çıkarken, New York Times geçtiğimiz yıl 1,4 milyon yeni abone kazanmış.
• Üçüncü yılında kâr etmeye başlayan ve 30 milyon dolarlık yeni bir yatırım da alan Semafor’un kurucusu Ben Smith, 2026’da kendilerine yatırım yaparak ve büyüyerek bu gidişatı sürdürmeyi planladığını söylemiş.
• Dublin merkezli The Irish Times gazetesinin aboneliklerden elde ettiği gelir şu anda bütün habercilik operasyonlarını karşılayacak seviyeye ulaşmış. Bunu yalnızca 150.000 abone ile gerçekleştirmiş olmaları da bu modelin sürdürülebilirliği için büyük sayılara ihtiyaç olmadığını gösteriyor.
• Pew Research tarafından yayınlanan yeni bir rapor ABD’de çoğu insanın haberlerin hayati bir önemi olduğunu söylemesine rağmen, habere para verenlerin oranının sadece %16 olduğunu gösteriyor. Habere para vermeyenler de bunun gerekçesi ise ücretsiz kaynakların yeterli olduğunu ya da haber için para vermenin bir lüks olduğunu düşünmeleri.

Yasalar ve Yasaklar

• CPJ tarafından yayınlanan yeni bir rapor, Filistinli gazetecilerin İsrail hapishanelerinde maruz kaldığı işkenceyi ve kötü muameleyi kapsamlı bir şekilde anlatarak İsrail hükümetinin ne kadar ileri gidebildiğini gözler önüne seriyor.
• Hong Kong’un özellikle demokrasi yanlısı duruşuyla bilinen Apple Daily gazetesinin kurucusu ve Aralık 2020’den bu yana farklı suçlamalarla hapiste tutulan Jimmy Lai’nin davası sonuçlandı ve 20 yıl hapis cezası aldı. Önceden dolandırıcılık suçlamasıyla aldığı beş yıl dokuz aylık hapis cezası iptal edilse de, 78 yaşındaki Lai büyük ihtimalle ömrünün geri kalanını hapiste geçirecek.
• Hong Kong medyası üzerindeki bu baskı artık ülkenin tamamını etkisi altına almış durumda. Öyle ki bazı gazeteler Jimmy Lai’nin aldığı hapis cezasını kutlayan bir dil bile kullanıyor.
• Kamboçya’da bir gazeteci ülkede internet dolandırıcılığı için kullanılan merkezlere dair haber yaptığı için tutuklandı. Bu da yıl içerisinde yaptığı haberler yüzünden ülkede tutuklanan gazeteci sayısını altıya çıkardı.
• Almanya İçişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan veriler son bir yılda ülkede gazetecileri hedef alan politik motivasyonlu suçların iki kat arttığını gösteriyor.

Medya ve Teknoloji

• Apple’ın kilit modu, FBI tarafından sorgulanan bir Washington Post muhabirinin telefonuna izinsiz bir şekilde erişilmesini engelledi ve bir kez daha ne kadar güvenli olduğunu gösterdi. Ayrıca iPhone ve iPad’ler NATO tarafından gizli bilgilerin kullanılabileceği seviyede güvenli olarak tescillenen ilk tüketici cihazları oldu.
• Apple video podcastların giderek yaygınlaşmasının getirdiği baskıya daha fazla direnmeyerek Podcasts uygulamasında video desteğini getireceğini duyurdu. Bahar aylarında yayınlanması beklenen iOS ve iPadOS 26.4 güncellemeleri ile birlikte video podcastlarınızı Apple Podcasts uygulamasından da yayınlayabileceksiniz.
• 2010’larda gazeteciliğin dijital teknolojilere adapte olma sürecini hızlandıran en önemli katkılardan birisi haber kurumlarının geliştirdikleri teknolojileri açık kaynak olarak üretmesi ve paylaşmasıydı. Fakat 2018 yılından bu yana ciddi bir düşüş söz konusu ve böyle devam etmesi bütün sektöre zarar verebilir.
• Eğer son dönemde Çin ve Singapur’dan çok fazla trafik alıyorsanız siz de ne olduğu hâlâ çözülemeyen bu garip dalgaya kapıldınız demektir. Trafiğin kendisi zararlı değil, o yüzden sitenize aşırı yük yaratmıyorsa endişelenmenize gerek yok.
• Nature dergisi tarafından yayınlanan bir rapor sosyal medya platformlarıyla ilgili sorunlara yönelik bağımlılık kavramının kullanılmasının ve soruna bu şekilde yaklaşılmasının faydadan çok zarara sebep olabileceği söylüyor. Bu kullanımın en önemli sorunu ise yaşanan sıkıntıları bağımlılık olarak tanımlayarak insanların karar alma ve seçim yapma kapasitesini tamamen hiçe sayması ve onlara irade sahibi olmayan birer hasta gibi davranılmasına sebep olması.

Yapay Zekâ

• Yapay zekâ botlarının haberlerine erişmesinden korkan büyük kurumlar, en geniş dijital kütüphanelerden birisi olan Internet Archive’ın erişimini kısıtlamaya başlamış.
• Reuters Institute tarafından yapılan bu çalışma, YZ teknolojilerinin serbest gazetecilerin işini nasıl dönüştürdüğünü kapsamlı bir şekilde ele alıyor.
• New York Times, hem miktar hem de hız olarak aşırı üretim yapan “manosphere” ekosistemini takip edebilmek için YZ destekli bir otomasyon sistemi geliştirmiş.
• Yapılan her araştırma insanların habere ulaşmak için YZ uygulamalarını kullanma oranının arttığını gösteriyor. Çoğu kullanıcı bu araçların tamamen doğru cevaplar veremeyeceğini bilse de hız ve kolay erişim yüzünden daha sık tercih ettiklerini söylüyor.
• Yerel haberciliğin küresel olarak kötü bir durumda olması YZ uygulamalarına olan ilgiyi artıran faktörler arasında. OpenAI tarafından açıklanan verilere göre, uygulamada yerel haberler hakkında haftada ortalama 1 milyon komut gönderiliyor.