Bu haftanın anahtar kelimeleri: RAG, Ghost, Auto Archiver, AI Overview.
Yapay Zekânın Bağlam İhtiyacı
n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!
YZ modellerinde halüsinasyon azalmaya devam etse de hâlâ ciddi bir sorun. Bunun önüne geçmenin en etkili yollarından birisi de onları özel verilerle temellendirmek. Bu haftanın odağında bu temellendirme yaklaşımının faydalarından ve nasıl kullanabileceğinizden bahsettim.
“Ne Okuduk” bölümünde ise internetteki siteleri arşivlemenizi sağlayan bir araç, Ghost’un sosyalleşme güncellemesi ve daha fazlası var.
Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.
Bir sonraki sayıda görüşmek üzere!
—Ahmet Alphan Sabancı
Bu Hafta Ne Okuduk?
İnternette Her Şey Sonsuza Kadar Kalmaz
Eskiden bir kez internette yayınlanan bir şeyin sonsuza kadar orada kalacağını düşünürdük. Kapanan siteler, mahkeme kararlarıyla kaldırılan içerikler derken artık her an her şeyin ortadan kaybolabileceğini öğrendik. Özellikle de medya sektörünün içerisinde bulunduğu durum, bizleri haber sitelerinin bile her an ortadan kaybolabileceği bir noktaya getirdi.
Durum böyle olunca internette bulduğunuz bir bilgiyi veya önemli bir haberi arşivlemenin değeri daha da artıyor. Internet Archive gibi kurumlar bunu gönüllü olarak yapsa da kendinize veya kurumunuza özel bir arşiv yaratmak da değerli. Bu noktada kullanılabilecek en iyi araçlardan birisi Bellingcat’in geliştirdiği Auto Archiver. Zaten oldukça kullanışlı olan bu araç yeni bir güncelleme ile hem daha iyi bir tasarıma kavuştu hem de yeni özellikleri ile daha kullanışlı hâle geldi. Her haber odasının ama özellikle de dijital araştırma ağırlıklı çalışanların mutlaka elinin altında olması gereken araçlardan birisi.
İsrail Altı Gazeteciyi Daha Öldürdü
İsrail’in iki yıla yakın süredir Filistin’e karşı gerçekleştirdiği ve birçok uluslararası kurum tarafından soykırım olarak adlandırılan operasyonlarda özellikle hedef alınan gruplardan birisi de gazeteciler. Uzun zamandır küresel basının bölgeye girmesine izin vermeyen İsrail yönetimi, aynı zamanda orada olan gazetecileri de düzenli olarak hedef alıyor. 10 Ağustos günü İsrail ordusu tarafından gerçekleştirilen saldırılarda da dördü Al Jazeera muhabiri, ikisi serbest gazeteci olmak üzere toplam altı gazeteci öldürüldü. Bununla birlikte 7 Ekim 2023’ten bu yana Filistin’de öldürülen gazeteci sayısı da 200’ü aştı.
Bu konuda uluslararası basında beni en çok rahatsız eden konulardan birisi hâlâ İsrail’in gazetecilere dair ortaya attığı asılsız iddiaları ciddiye almaları. İki yıldır açık bir şekilde gazeteciler hedef alınırken, kendilerinin bölgeye girmesine izin verilmezken ve her iftiraları bariz bir şekilde yalanlanmışken öldürülen gazetecilerden Anas al-Sharif hakkında Hamas üyesi olduğuna dair hiçbir kanıtı olmayan iddialarına haberlerinde yer vermeleri akıl alır gibi değil. Umarım en kısa zamanda bu gerçekdışı tarafsızlık takıntılarından vazgeçerler.
Ghost Artık Daha Sosyal
WordPress’ten sonra en sevdiğim ve sıkça önerdiğim CMS Ghost olabilir. Hem modern yaklaşımı hem de yayıncıların ihtiyaçlarını düşünen bir tasarıma sahip olması özellikle yakın dönemde birçok yeni yayın tarafından tercih edilmelerinin ana sebebi.
Ağustos başında yayınladıkları 6.0 güncellemesiyle birlikte Ghost artık sosyal internetin de bir parçası hâline geldi. Mastodon, Threads, WordPress ve Flipboard gibi birçok platformun kullandığı federasyon protokolünü sisteme entegre ederek sitenizi doğrudan bu platformların ve Bluesky gibi daha fazlasının bir parçası hâline getirmeniz mümkün. Böylece siteniz üzerinden hem asıl işinizi hem de sosyal internet boyutunu yönetmeniz mümkün oluyor.
Google’a Göre YZ Tık Kalitesini Artırıyor
YZ’nın arama motorlarına alternatif olarak kullanımının artması ve hem de YZ şirketlerinin bunu benimsemeye başlaması ekonomik modeli arama trafiği olan birçok yayın için ciddi bir kriz ihtimalini doğurdu. Google’ın da AI Overview ile bu alana girmesi de onu en çok tepki alan şirket hâline getirdi.
Google yayınladığı yeni bir blog postuyla bu iddialara cevap vermiş ve ilginç bir argüman da öne sürmüş. Postta ortalama tık oranlarında önemli bir fark olmadığını söylüyorlar ve bunun devamında da AI Overview özelliğinin sitelere giden kaliteli tık oranını artırdığını savunuyorlar. Yani AI Overview sayesinde sitenize hemen tıklayıp çıkacak kişiler değil, sitenizde daha uzun süre vakit geçirecek kişiler geliyor diyorlar. Düşününce gayet makul ve olası bir etki ama keşke bununla ilgili verileri de yayınlasalardı da biz de inceleyebilseydik.
Kısa Kısa
🗺️ Instagram’ın (yine Snapchat’ten aldığı) yeni harita özelliği herkese otomatik olarak açık geldiği için takipçilerinizle konum bilgileriniz otomatik olarak paylaşılıyor.
🏀 NBA’in en büyük aktif yıldızlarından ve Alperen Şengün’ün yeni takım arkadaşı Kevin Durant, basılı dergi sektörüne giriş yapıyor.
🤖 OpenAI yeni ve daha gelişmiş GPT-5 modelini yayınladı. İlk bakışta çok ciddi bir değişim yok gibi görünse de genel performanstaki seviye gelişimini kullandıkça anlıyorsunuz.
🇷🇺 Rusya, suç ve terör amaçlı kullanımını önleme iddiasıyla Telegram ve WhatsApp’ın arama özelliklerini ülkede engelledi.
👍 Google arama ve diğer uygulamalarında tercih ettiğiniz haber kaynaklarını seçmenize izin veren bir özelliği test etmeye başladı.
Haftanın Odağı: Yapay Zekânın Bağlam İhtiyacı
Yapay zekâ alanında hiç beklemediğimiz kadar hızlı bir şekilde seviye atladığımız ve buna bağlı olarak kullanımının da giderek yaygınlaştığı bir dönemden geçiyoruz. Buna rağmen bu teknolojinin en kritik sorunlarından birisine hâlâ çözüm bulamadık: halüsinasyonlar, yani modellerin yanlış bilgi vermesi veya tamamen olmayan şeyler uydurması.
Yeni gelen her modelde halüsinasyonlar giderek azalıyor —eski modellerde halüsinasyon oranı yüzde 7–8’i rahatça görürken güncel modellerin çoğunda bu oran yüzde 1’e ve hatta daha da altına düşüyor— fakat bu tamamen ortadan kalktıkları anlamına gelmiyor. ChatGPT’nin başındaki isim olan Nick Turley de yakın zamanda bunun sıfıra ineceğini düşünmüyor.
Bunun ana sebebi ise modellerin geliştirilme şekli. Bu modellerin genel kullanımda işe yaramasının ve çoğu işin altından öyle ya da böyle kalkabilmesinin sebebi çok geniş ve genel bir veri kaynağıyla eğitilmeleri. Ancak bu durumun getirdiği artılar kullanıcının beklediği uzmanlık seviyesi veya alanın nişliği arttıkça eksiye dönebiliyor. Modelin spesifik alanlardan yeterli veriyle eğitilmemiş olması veya yeterince sınırlandırılmamış olması bir anlamda onu “kafasına göre takılmaya” itiyor. Bunun üzerine bu modellerin bir de karşısındakini sürekli memnun etmeye ve bir cevap vermeye odaklanarak eğitildiğini eklediğimizde, karşımıza sırf cevap verebilmek için cevap veren bir teknoloji çıkıyor.
Zaman içerisinde bunu tamamen ortadan kaldırmak veya en aza indirmek mümkün olabilir ama şu anda bu teknolojileri kullanırken halüsinasyonlarla olabildiğince az uğraşmak istiyorsanız kendiniz çözüm üretmeniz gerekiyor. Burada başvurabileceğiniz en etkili yollardan birisi onları sağlam bir temele oturtmak ve bir bağlam içerisinde çalışmalarını sağlamak.
Bunu yapmanın en etkili yollarından birisi retrieval augmented generation (bilgi çekme ile güçlendirilmiş üretim) yaklaşımı. Bu yaklaşım ile kullandığınız YZ modelinin size cevap üretirken belirlediğiniz bilgi kaynakları ve araçları kullanmasını ve bunları temel alarak cevabını şekillendirmesini sağlıyorsunuz. Böylece model sadece kendi eğitim verilerinden öğrendiklerine bağlı kalmak yerine sizin verdiğiniz kaynakların üzerine çalışıyor.
Google’ın NotebookLM aracı bunun en bilindik örneklerinden birisi. Aynı zamanda Financial Times’ın AskFT botu gibi birçok medya kurumunun geliştirdiği YZ temelli araç da bu yaklaşımı benimsiyor. Özellikle gazetecilik alanında hem gazeteciler hem de haber tüketicileri için bu yaklaşımın çok faydalı olacağını düşünüyorum. Çünkü böyle bir yaklaşımla her iki tarafın da ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılarken halüsinasyon oranını neredeyse tamamen ortadan kaldırmak mümkün.
Eğer bunu daha bireysel bir seviyede yapmak ve YZ aracınızı daha sağlam bir temele oturtmak istiyorsanız birçok büyük model bunu kısmen yapmanızı sağlayacak özellikler sunuyor. Örneğin ChatGPT’nin Projeler özelliği ile o proje içerisinde yaptığınız bütün sohbetlerin sizin yüklediğiniz belgeleri ve komutları temel almasını sağlayabiliyorsunuz. NotebookLM de sadece özel not defterlerine yüklediğiniz belge, video ve linkleri temel alarak çalışıyor.
Diğer yandan YZ’nın en büyük vaatlerinden birisi olan kişisel asistanlık özelliğini işe yarar bir şekilde gerçekleştirmesi için de bu tür bir temellendirmeye ihtiyaç olduğu ortada. Google’ın Gemini ile size dair birçok bilgiye erişebilmesi, OpenAI’ın Google ve Github hesaplarınızı bağlamanıza veya Claude’un birçok farklı uygulama ile bağlantı kurmanıza imkan vermesi gibi özellikleri yakın zamanda daha çok göreceğimizden şüphem yok. Çünkü bu temellendirmeyi en iyi şekilde yapabilmeleri için size dair daha fazla şey bilmeleri gerekiyor, bu da muhtemelen YZ şirketleri arasında bir erişim rekabetini başlatacak. Şu anda Google ve Apple sahip oldukları cihaz ve işletim sistemi ağından dolayı bu alandaki en avantajlı iki aktör gibi görünüyor.
Eğer şu sıralar YZ temelli bir proje geliştirmeyi planlıyorsanız ya da işlerinizi yaparken daha faydalı olmalarını istiyorsanız kullandığınız araçları ve modelleri olabildiğince iyi temellendirmeniz lazım. YZ şirketleri de bunun farkında olduğu için her yeni güncelleme ile birlikte bunu yapmamızı kolaylaştıracak yeni özellikler ekliyor. Her ne kadar bunların faydası yüksek olsa da siz yine de her aldığınız cevaba yüzde yüz güvenmeyin ve doğruluğunu kontrol etmeyi unutmayın, özellikle de ciddi bir iş için kullanıyorsanız.
Bu bülten Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği’nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla NewsLabTurkey sorumluluğu altındadır ve Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.
