OSINT ve araştırmacılığın dijital hâli

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

Haftanın odağında haklı bir şekilde giderek daha sık duyduğumuz OSINT kavramı var. Bu araştırma yöntemini, önemini ve neden şu anda gündem olduğunu anlattım.

“Ne Okuduk” bölümünde haber tüketimi kaynaklı stres sorunları, ölü linklerin neden olduğu sorunlar, Google’ın arama sonuçları algoritmasındaki son değişiklikler ve dahası var.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum. 

Haftaya görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

New York Times'ın Close Read serisinden bir yazının ekran görüntüsü.
New York Times

Bu hafta ne okuduk?

Manşet Stres Bozukluğu ile Mücadele

Bu bülteni okuyanlar için kavraması zor olsa da haberleri yoğun bir şekilde takip etmek herkes için kolay bir şey değil. Bizler için işimiz gereği ya da alıştığımız için normalleşmiş olsa da gündemi sürekli takip etmek bazı haber okurları için aşırı strese ve başka psikolojik etkilere neden olabiliyor. Buna verilen isim de “headline stress disorder” yani manşet kaynaklı stres bozukluğu.

Konunun gündeme gelmesinin sebebi ise NPR’da konuyla ilgili okurlara yardımcı olmak için tavsiyeler veren bir yazının yayınlanması. Yazı okurları hedef almış olsa da gazetecilerin büyük bir kısmı aşırı tepki verdiler. Tepkinin sebebi ise kendileri için normal olan bu durumun başka insanlarda böyle negatif bir etkisi olabileceğini algılayamamaları.

Ancak bu konu üzerine düşünmekte fayda var. Dünyanın gidişatı zaten çok fazla iyi habere yer bırakmıyor ama gündeme aşırı maruz kalmak herkes için stres ve anksiyete artırıcı bir şey. Bunun üzerine sosyal medyada yarısı gerçek yarısı uydurma haberleri, birden ortaya çıkan tuhaf haber hesaplarını ve mesajlaşma gruplarından gelen haber bombardımanını da hesaba katarsak ortalama bir haber okuru için bunun ne kadar zor olabileceğini daha iyi anlayabiliriz. Bunu anladığımızda da herkesin bizler kadar dayanıklı olmak zorunda olmadığını görmek ve okurlara buna göre yaklaşmak daha kolay olacaktır.

Ölü linklerin sebep olduğu komplo teorisi

Geçtiğimiz yıl içerisinde yayınladığımız bültenlerden birisinde odak konusu olarak ölü linkleri ve bu konuya dikkat etmenin neden önemli olduğunu anlatmıştım. Ancak bu konuda dikkatli olmamanın bir komplo teorisine kıvılcım olabileceği hiç aklıma gelmemişti.

Komplo teorisinin iddiası Ukrayna’da ABD tarafından desteklenen biyolojik silah laboratuvarları olduğu ve bunun gizlenmeye çalışıldığı. Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından ortaya atılan bu iddiaya dair gösterilen en önemli kanıt(!) ise ABD’nin Ukrayna Büyükelçiliği websitesinde bazı PDF linklerinin ölmüş olması. Bu linklere erişilememesi eşittir bir şey gizliyorlar.

Oysa işin aslı öyle değil. Linklerin bozulmasının sebebi 2015-2016 arasında yapılan sistem güncellemesinde bazı sunucuların taşınması ardından yeterince kontrol yapılmadığı için bütün linkler güncellenmemiş, bu dosyalar da arada unutulanlardan bazıları. Internet Archive üzerinden bunu teyit etmek de mümkün.

Komplo teorisi ile birlikte durum fark edilince sorun düzeltilmiş olsa da basit bir teknik dikkatsizliğin nasıl kontrolden çıkabileceğini bu sayede görmüş olduk. Umarım bu örnek herkese sitelerini kontrol edip ölü link bırakmamak için iyi bir motivasyon olur. 

Görsel odaklı okumayı geliştirmek

Her ne kadar dijital yayıncılık teknolojileri gelişse ve yeni imkânlar tanısa da internette bir şeyler okumak, özellikle de haber sitelerinde, hâlâ çok sıkıntılı. Genel tasarım sorunları bir yana, görsel kullanımı dediğimizde hâlâ galerilerin ötesine pek gidemiyoruz.

Diğer tarafta ise görselleri daha etkili kullanmaya ve okuma tecrübesini geliştirmeye odaklı yeni örnekler görmeye devam ediyoruz. Geçtiğimiz hafta içerisinde karşıma çıkan New York Times’ın Close Read serisi de bunlardan birisi. Son yıllarda görsel ile metnin daha iç içe geçtiği ve okuduğumuz habere göre evrildiği sayfa tasarımlarına dair teknolojiler hızlı bir gelişme gösteriyor ve NYT bunu oldukça etkili bir şekilde kullanmayı başarmış. Yazı ile görselin akıcı ve uyumlu bir şekilde hareket etmesi ve bunu her ekran boyutunda sorunsuz bir şekilde başarabilmesi okurlar için de keyifli ve odaklı bir okuma tecrübesi demek.

Elimizdeki teknolojik imkânlar ile yaptığımız işleri daha etkili ve güçlü bir şekilde sunmak mümkün. Üstelik bu teknolojilere ulaşmak zor da değil. Tek gereken bunu gerçekten istemek ve alan yaratmak.

Google Page Experience verisinin önemi

Arama motorlarında, özellikle de Google’da, görünür ve bulunabilir olmak internet yayıncılığı için en önemli konulardan birisi. Fakat yıllar içerisinde insanlar Google’ı kandırmak için farklı yollara başvurdukça Google ve diğer arama motorları da kurallarını ve denetimlerini sıkılaştırmaya başladı.

Bu denetimlere en son eklenen ise Google Page Experience puanlamaları. 2021’de mobil aramalar için devreye aldıkları bu puanlama, bu aydan itibaren masaüstü aramalarda da etkili olacak. Bu da Google’ın Core Web Vitals testi ve Page Experience için belirlediği diğer skorlara bağlı olarak sitelerinizin arama sonuçlarındaki durumunun etkilenmesi demek. Eğer test sonuçlarınız iyiyse öne çıkacaksınız ama kötüyse Google sizi cezalandıracak.

Eğer geçtiğimiz yıldan bu yana yapılan duyuruları takip edip hazırlanmadıysanız yapmanız gereken çok iş var demek. Eğer gerekli güncellemeleri yaptıysanız tekrar kontrol edip eksik bir şey kalmadığına emin olmanız yeterli. 

Kısa Kısa

🤔 Justin Smith ve Ben Smith medya girişimleri konusunda yeni detaylar paylaştı. En dikkat çeken ise yayının isminin 25-30 dilde aynı anlama gelen bir kelime olacağı

😎 NYT nasıl bazı haberlerinin viral olduğunu araştırmış.

🎧 iOS 15.4 ve macOS 12.3 ile Podcasts uygulamasına gelen güncelleme, sezonlara göre arama ve dinleme durumuna göre filtreleme özelliği getirdi.

🗺 SembraMedia Avrupa’da dijital medyanın haritasını çıkartıyor.

📱 BuzzFeed News uygulaması emekliye ayrılıyor. Artık BuzzFeed News de BuzzFeed uygulamasının içinden erişilebilir olacak.

💵 1 milyon aboneyi deviren Financial Times’ın CCO’su ile yapılan bu röportajda Jon Slade önümüzdeki dönem için neler planladıklarını anlatıyor.

🇷🇺 Rusya’nın başlattığı savaş ile ülkede yarattığı ortam teknoloji çalışanlarının Avrupa’ya, gazetecilerin İstanbul’a, internet kullanıcılarının ise VPN ve Tor’a kaçmasına neden oluyor.

🇲🇽 Meksika’da bu yıl içerisinde öldürülen gazeteci sayısı şimdiden sekiz oldu ama cumhurbaşkanı Orbador gazetecileri hedef almaya devam ediyor.

Yandan görünen bir bilgisayar ve iki kişinin elleri. Bir el ekranda bir şeye işaret ediyor.
John Schnobrich/Unsplash

Haftanın odağı: OSINT ve araştırmacılığın dijital hâli

2022 yılının şu ana kadar en popüler kelimelerinden birisi OSINT oldu. Açık kaynak istihbarat (Open Source Intelligence) kavramının kısaltması olan bu kelime yıllardır bildiğimiz bir metod olsa da bu yıl içinde faydasını ve önemini daha ciddi bir şekilde gösterdi.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal tehditinin başlamasından itibaren OSINT yöntemleriyle elde edilen veriler devletlerin iddialarından daha fazlasını öğrenmemizi ve propagandanın arkasını görmemizi sağladı. Ardından da yaşananların birçok farklı boyutunda OSINT tekniklerinden ve bu yolla ortaya çıkarılan bilgilerden faydalanıldı. Bunların arasında Rus oligarkların nerede olduğunu takip etmek, Ukrayna’da mahsur kalan yabancı öğrencilere yardım etmek, Ukrayna içerisinde yaşananları göstermek ve dahası var.

Bütün bunların mümkün olmasının altında ise internetin ve dijital teknolojilerin geldiği yaygınlık seviyesi ve bunun sebep olduğu bir tür mecburi şeffaflık var. Hemen her veriyi ve bilgiyi dijitalde derlemeye ve kullanmaya başladığınızda bu bilgilerin farklı bağlamlarda nasıl kullanılabileceğini kestirmek kolay değil. Ancak olaylara ve veriye farklı açılardan bakmaya alışmış birisi Google’ın canlı trafik verilerinden Rus ordusunun nerede olduğunu görebiliyor.

Bunu yapabilmek için iki önemli nokta var: teknoloji bilgisi ve yaratıcı düşünebilmek. Teknoloji bilgisi size verileri bulma, toplama, temizleme gibi konularda lazım olacak. Çünkü çoğu zaman bu verileri direkt alıp kullanabileceğiniz hâlde bulmak zor. Yaratıcılık ise hangi veriye ihtiyaç duyabileceğiniz ya da elinizdeki veriyi nasıl kullanabileceğiniz kısmı için önemli. Bazı veriler yaratıcı bir kişinin elinde hiç beklenmedik şeylerin ortaya çıkmasını sağlayabilir. 

OSINT bu yüzden araştırmacı gazetecilik için de yeni bir boyut demek. Her ne kadar çoğu araştırmacı gazeteci için OSINT ve kullanılan metodlar artık yeni sayılmasa da internet ve teknoloji geliştikçe yeni yollar ve kaynaklar ortaya çıkmaya devam ediyor. Alanı yeni keşfeden gazeteciler için ise OSINT mevcut işlerine yeni bir boyut katma şansı demek.

Her koşulda OSINT ve yöntemlerini öğrenmek, bu alandaki gelişmeleri takip etmek gazeteciler için oldukça önemli. Günümüz koşulları dijital teknolojilerin ve veri kaynaklarının giderek gelişeceğini gösteriyor. Eğer bu alanı takip eder ve kendinizi geliştirirseniz gazeteciliğinize çok şey katabileceğinizden emin olabilirsiniz.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir