pozitif-yapici-cozum-olumlu-gazetecilik

İnsanlar neden olumlu haberlere ihtiyaç duyar?

Haber almak için herhangi bir televizyon kanalını ya da internet sitesini açtığınızda karşınıza ilk olarak ekonomik kriz, savaş, yolsuzluk, siyasi krizler gibi olumsuz haberler çıkar. Biraz geriye gidersek, elinde gazeteyle günün haberlerini “yazıyor yazıyor” diye bağıran çocukların da olumlu haberlerden bahsettiğini söylemek mümkün değil. Anglosakson editörlerin kan varsa manşet olur anlamına gelen “If it bleeds, it leads” sözü de haberlerin odağındaki gelişmelere dair fikir veriyor.

Reuters Enstitüsü 2020 yılı raporuna Covid-19 salgını yön verse de bir önceki yılın raporunda yer alan 38 ülkede 75 bin kişiyle yapılan çalışmaya katılanların yüzde 32’si ruh hâline olumsuz etkisi ve çaresizlik hissi nedeniyle haberlerden kaçındığını söyledi.

Pensilvanya Üniversitesi’nden psikologlar Paul Rozin ve Edward Royzman, hayvanlarda ve insanlarda hem doğuştan gelen yatkınlıklara hem de deneyimlere dayanan olumsuz olaylara ya da nesnelere yönelmek için genel bir ön yargı olduğunu düşünüyor. Nörobilim alanındaki araştırmalar, insan beyninin ilkel bir hayatta kalma mekanizması olarak bilinen amigdala bölümünün olumsuz haberlere karşı daha duyarlı olduğunu ve güçlü tepki vermek üzere evrimleştiğini gösteriyor. Ama bu durumu tersine çevirmek mümkün. Yapılan araştırmalara göre, beyni pozitif tutmak için bu yönde eğitilmesi gerekiyor. Beynin olumlu deneyimleri uzun süreli hafızaya aktarması için 10-20 saniye boyunca dikkatin buraya çevrilmesi yeterli.

Bardağın boş tarafı

The Guardian, 2016 yılında okurlarına daha fazla olumlu haber okumaktan memnun olup olmayacaklarını sordu. Okurların önemli bir kısmı, gazetenin bardağın boş tarafını gördüğünü söyledi. Gazete bunu üzerine olumlu ve yapıcı haberlerin yer alacağı The Upside projesine katkı sunmak için okurların fikirlerini aktaracağı bir form paylaştı ve projeyi hayata geçirdi.

Yapıcı gazetecilik

Olumsuz haberlerin ruh sağlığı üzerindeki etkisine dair yapılan araştırmalar, insanların motivasyonsuz ve depresif hissettiğini ortaya koyuyor. BBC World’ün 35 yaş altı haber tüketicileriyle yaptığı araştırmada katılımcıların yüzde 64’ü, yalnızca belirli sorunları anlatan haberleri değil; sorunlara çözüm sunan haberlere yönelik talebini dile getirdi. Bir satın alma araştırması reklamın olumsuz bir haberden ziyade olumlu haberlerle yan yana getirilmesi durumunda haber tüketicilerinin ürünü satın alma olasılığının yüzde 24 daha fazla olduğunu dile getirdi.

Yapılan medya ve psikoloji araştırmalarının da etkisiyle, gazetecilik mesleğinde ve akademisinde, gündem belirlemeyi sadece çatışma temelli hikâyelerden ibaret görmeyen yapıcı gazetecilik (constructive journalism) türü ortaya çıktı. Yapıcı gazetecilik, habere konu olan olaylar ve hikâyeler hakkındaki geniş detaylara yer vererek, okuyucuların gerçekçi dünya görüşü oluşturabilmesini amaçlıyor. Gazetecilerin bu türle yalnızca yaşanan sorunları bildirmek yerine, okuyucuyu konuyla ilgili yapıcı bir çözüm için harekete geçirmesi bekleniyor. Bu noktada çözüm gazeteciliğiyle benzerlik gösteren yapıcı gazetecilik kimi çevrelerce eş anlamlı olarak da kullanılıyor. 

Yapıcı diyaloğu ve iş birliğini teşvik eden yapıcı gazetecilik, gelecek perspektifini benimsiyor. Olumsuz haberleri göz ardı etmek anlamına gelmeyen yapıcı gazetecilik, kişisel hikâyeleri değil toplumu ilgilendiren hikâyeleri ön plana çıkarıyor.

Pozitif gazetecilik

Yapıcı gazetecilik örnekleri BBC, Guardian, New York Times ve Economist gibi global yayınlarda artarken yerel yayınlarda da kendine yer buluyor. Çoğu zaman yapıcı gazetecilik, çözüm gazeteciliği ve pozitif gazetecilik arasındaki çizgi bulanıklaşıyor. Basın etiği alanında çalışmalarını yoğunlaştıran Accountable Journalism’e göre, yapıcı, çözüm odaklı ve pozitif gazetecilik aynı şey değil. Yapıcı gazetecilik sorunların çözümüne mercek tutarken pozitif gazetecilik olumlu gelişmelerin aktarıldığı haber biçimi olarak tanımlanıyor.

Pozitif gazetecilik örneklerinden birkaçı şunlar:

  • İyi şeyler hakkında iyi gazetecilik mottosunu benimseyen Positive News,
  • Sosyal ağların karamsar ön yargılarıyla mücadele ederek, tüm haberlerin kötü haber olmadığını göstermeyi amaçlayan inkl,
  • France 2 televizyonu ortaklığında haftada bir gün olumlu girişimlerin anlatıldığı We Demain,
  • Gençleri sosyal ekonomi ve dayanışma konusunda bilinçlendirmeyi amaçlayan Say Yess,
  • Instagram’ın görsel deneyim paylaşma platformundan daha fazlası olduğuna inanan 19 yaşındaki Matthieu Barné tarafından olumlu ve ciddi haberlerin paylaşıldığı Smile Info Instagram hesabı.

Medya diyeti kavramıyla sıklıkla karşılaştığımız, insanların haber tüketim alışkanlıklarının hâlen dönüştüğü yeni medyada üretim yapan gazeteciler için alışılagelmiş yöntemlerden farklı; bir nevi akıntıya kürek çekmek gibi görünse de faydası uzun vadede anlaşılabilecek bir alan olumluya odaklanan habercilik. Dünyadaki bu örnekler umuyoruz ki Türkiye’de de benzeri işlere kapının aralanmasına aracı olabilir.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir