Kitleyle İlişkinin Günümüz Koşullarındaki Önemi

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

Dikkat ekonomisinin her türlü medyayla ilişkimizi ve dünyayı nasıl anladığımızı ciddi bir şekilde etkilediği bu ortamda gazetecilerin bir avantaja sahip olabilmesi için kitleleriyle olan ilişkilerini iyi anlaması ve yönetmesi şart. Bu haftanın odağında da konumuz bu ilişkinin derinliği ve neden kritik bir öneme sahip olduğu.

“Ne Okuduk” bölümünde ise YZ ile minimalist haber küratörlüğü, Succession dizisinin gerçek hayattaki finali ve daha fazlası var.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.

Haftaya görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

Bu Hafta Ne Okuduk?

Minimalist Haber Kürasyonu

Yapay zeka teknolojisinin internette aradığımız bilgiye ulaşmak için bir araç olarak kullanımı artık normal bir durum hâline geliyor. Bu da YZ’nın basit bir arama motorundan daha fazlası olmasını sağlayan deneyler için bir alan yaratıyor. 

Bunlar arasında ilgimi çekenlerden birisi News Minimalist isimli bir proje oldu. Tek kişi tarafından geliştirilen bu proje haberleri önem seviyesine göre sıralandırmak ve derlemek için ChatGPT’den faydalanıyor. Her gün 12 farklı dilden 30.000 civarı haberi okuyan ve özel bir sistemle puanlandıran bu projenin amacı küresel anlamda en önemli haberleri öne çıkaran bir kürasyon yapmak. Sitenin ücretsiz hâli oldukça kullanışlı ama eğer ayda 15 dolar verirseniz News Minimalist’i özelleştirme şansınız da oluyormuş. Projenin geliştiricisi konu başlığı, ülke ve kategori filtreleri yapmak; istediğinizi öne çıkarmak, puan sınırlarını değiştirmek, haberlerin özetini almak ve günlük derlemeyi email veya RSS ile okumak gibi birçok özelliği bu aboneliğin arkasına almış. 

Kendi medya diyetimi uzun yıllardır özenle kurguladığım için bunu düzenli olarak kullanır mıyım emin olamadım ama proje yapay zekânın günümüz medya ekosistemini ve kaosunu yönetme konusunda bize nasıl yardım edebileceğini gösteren iyi bir örnek. Birçok farklı projeye ve yenilikçi deneye ilham vereceğine eminim.

Murdoch Aile Draması Bitti

Rupert Murdoch açık ara dünyadaki en önemli medya patronu. ABD, BK ve Avustralya’da sahibi olduğu medya şirketleriyle sahip olduğu güç, onu aynı zamanda bu ülkelerdeki muhafazakar siyaset için de önemli bir isim hâline getirdi. Bu yüzden şirketinin geleceği konusunda tartışmalar çocukları arasında bir miras kavgasına dönüşünce herkes merakla açılan davaları ve diğer gelişmeleri takip etmeye başladı. Öyle ki bütün bu drama yakın zamanların en başarılı dizilerinden birisi olan Succession’ın da ilham kaynağıydı.

Yıllar süren kavga sonunda bitti ama sonuç bir dizi finaline yazılsa bolca eleştiri alacak kadar sıkıcı. Rupert Murdoch’ın istediği gibi en büyük oğlu Lachlan şirketlerin başına geçecek ve diğer üç kardeşin şirketlerdeki payları karşılığında her birine yaklaşık 1.1 milyar dolar ödeme yapılacak. Medya şirketleri açısından bu sonucun kesinleştirdiği şeylerden birisi hepsinin politik olarak aynı pozisyonda kalmaya devam edeceği. Fakat Lachlan’ın medya alanında daha da büyümek istediği söyleniyor, bu da yakın zamanda bu şirketlerin bazı riskli ve büyük adımlar attığını görebileceğimiz anlamına geliyor.

ABD’deki Suikastin İnternet ve Medyadaki Yankıları

Charlie Kirk, ABD’de Trump ile birlikte büyüyen yeni nesil aşırı sağın en ünlü medya figürleri arasındaydı. Ülkedeki silahlanma hakkını korumak için insanların silahlı saldırılarda ölmesini ödenmesi gereken bir bedel olarak gören; düzenli olarak ırkçı, homofobik ve transfobik nefret söylemlerini ve komplo teorilerini yayan ve insanları hedef gösteren birisiydi. Böyle bir figürün suikast ile öldürülmesinin her anlamda krize sebep olacağını tahmin etmek çok da zor olmasa gerek.

Oluşan kriz ortamı ilk günden itibaren internette ve medyada bir sansür bahanesine dönüşmüş durumda. MSNBC analist Matthew Dowd’u Charlie Kirk hakkındaki eleştirileri yüzünden kovdu. Hemen her sosyal medya platformunda da agresif bir moderasyon süreci başlamış durumda. Platformlar bir yandan Charlie Kirk’ün vurulma anına dair videoları kaldırmaya çalışırken, diğer yandan ölümü sonrası “kutlama yapanların” hesaplarını ve paylaşımlarını engelliyorlar. 

Bütün bunların arasındaki en garip gelişme ise haber sitesi Jezebel’de yaşandı. Charlie Kirk suikastinden birkaç gün önce, Jezebel muhabirlerinden birisi eğlenceli bir haber niyetiyle Etsy üzerinden büyü satan birkaç cadıdan Kirk’ün gündelik hayatını zorlaştıracak şeylerin başına gelmesini sağlayacak büyü siparişi verip bunun üzerine yazmıştı. Ancak hemen ardından Kirk ölünce önce haberin başına bir not eklediler, sonra da geçici süreliğine haberi tamamen kaldırmaya karar verdiler.

YZ Paniğiyle Açık İnterneti Riske Atıyoruz

Yapay zekâ ile ilgili birçok riskten bahsetmek mümkün olsa da güncel olarak etkisini en çok gördüğümüz tehlike bu teknoloji karşısında yaşanan kutuplaşma ve sırf bu teknolojiye karşı çıkmak adına düşünmeden alınan pozisyonlar.

Bunlardan birisi de YZ modelleri ve araçları için interneti tarayan botların engellenmesi veya bunun karşılığında ücret talep etmesi. Elbette kimi siteler farklı sebeplerden dolayı bu tür botlara karşı görünmez olmak isteyebilir — sonuçta arama motorlarını engelleyen çok site var. Fakat özellikle sorgusuz YZ karşıtlığından dolayı bunu normalleştiren veya Cloudflare gibi bu akımdan faydalanmak için abartılı iddialar ile prim yapmaya çalışan şirketler yüzünden internetin açık ve bilgiye rahatça ulaşmamızı ve onu paylaşmamızı sağlayan yapısını riske atıyoruz.

Bu yüzden Mike Masnick’in bu yazısını çok önemli buluyorum ve herkesin okuması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bu dönüşüm sürecinin belirsizliği içerisinde refleks olarak alınan kararlar gelecekte interneti çok daha kapalı ve kullanılmaz bir hâle getirebilir.

Kısa Kısa

👫 New York Times abonelik tekliflerinin arasına dört kişinin paylaşabildiği aile paketini ekledi.

📈 YouTube’un 2025 Kültür ve Trendler Raporu yaratıcı maksimalizm kavramını merkezine alıyor.

🎭 Sosyal Fayda İçin İletişim Derneği’nin “Tiyatro Sahnelerinin iletişim Alışkanlıkları” isimli raporu ülkemizdeki bağımsız tiyatro sahnelerinin medya pratiklerini, görünürlük konusunda yaşadıkları zorlukları ve daha fazlasını anlatıyor.

📱 Washington Post’u TikTok’taki en başarılı gazetelerden birisi hâline getiren Dave Jorgenson, WaPo’yu bırakıp yoluna bağımsız devam etmeye karar vermiş.

🔓 X’in yeni mesajlaşma uygulaması XChat aşırı güvenli olduğunu iddia ediyor ancak uzmanlar henüz güvenmemeniz gerektiğini söylüyor.

Haftanın Odağı: Kitleyle İlişkinin Günümüz Koşullarındaki Önemi

Kısa bir süre önce bültenin odak konusu olarak günümüzde dikkat ekonomisinin neden kritik bir başlık hâline geldiğini ve bunun gazetecilik açısından önemli bir konu olduğunu yazmıştım. Herkesin o sınırlı dikkat için mücadele ettiği böyle bir ortamda başarılı ve sürdürülebilir olmak için ihtiyaç duyacağınız en temel şeylerden birisi de kitleniz ile aranızdaki ilişkiyi iyi bir şekilde kurmak ve yönetmekten geçiyor.

Ancak bu mesele yanlış anlaşılmaya ve anlatılmaya çok müsait. Karşıma çıkan birçok yazı gazeteciler ve kitle arasındaki ilişkiye sanki statik bir şeymiş gibi yaklaşıyor ve tek bir çözüm ile her şeyi çözebileceklerini iddia edebiliyor. Oysa kitle ile sürekli dönüşüm hâlinde olan dinamik bir ilişkiniz olduğunu anlamadan burada başarılı olma şansınız çok düşük. Bu konuda size yardımcı olabilecek en önemli kaynaklardan birisi de yapılan akademik çalışmalar.

Bu odağı yazma kararını vermemin sebebi de kitle ilişkileri üzerine bana göre oldukça önemli bir makale ile karşılaşmam oldu. “From Cultivating Fans to Coping With Troublemakers: A Typology of Journalists’ Audience Relationships” isimli makale Almanya’daki akademisyenler Wiebke Loosen, Julius Reimer, Louise Oberhülsmann ve Tim van Olphen’in yıllar boyunca 52 farklı gazeteciyle gerçekleştirdikleri görüşmelerin ve kitle ilişkileri konusundaki çalışmalarının sonucu. Bu çalışmanın önemi ise gazetecilerin kitle ile ilişkisinin o dinamik ve çeşitli yapısını bir çerçeveye oturtarak önümüze koyması.

Loosen ve meslektaşları, gazetecilerin kitle ile ilişkisinin sabit veya tek yönlü bir şey olmadığını; aksine bizim bir bütün olarak gördüğümüz bu ilişkinin 11 farklı ilişki biçiminin bir araya gelmesinden oluştuğunu söylüyor. Farklı kitleler ve iletişim pratikleri üzerinden kurulan bu 11 ilişki biçimleri kitle türlerine göre dört ana gruba ayrılıyor. Genel olarak toplumla gazetecinin kurduğu ilişki ve buna göre işini şekillendirmek (halkı bilgilendirmeyi amaçlamak gibi daha genel gazetecilik yaklaşımları), belirli gruplar ile kurulan ilişki biçimleri (belirli bir gruba veya topluluğa hitap etmeyi amaçlamak), bireylerle kurulan ilişki biçimleri (okurlardan habere katkı almak veya bir takipçi kitlesi oluşturmak) ve son olarak da anti-iletişim diyebileceğimiz trollerle uğraşmak ya da belirli gruplarla ilişki kurmamayı seçmek geliyor.

Makale bütün bunları daha detaylı bir şekilde anlatıyor ve inceliyor ancak bu ana başlıklara baktığımızda bile aslında gazetecilerin kitle ile kurduğu veya kurmaya çalıştığı ilişkinin ne kadar kompleks ve canlı olduğunu bize gösteriyor. Tam da bu yüzden sabit bir ilişki stratejisi belirlemek ya da kitleyi birbirinin aynısı statik bir grup olarak görmemek gerekiyor. Bu ilişkinin sürekli takip edilmesi, güncellenmesi ve geliştirilmesi şart. Çünkü günümüz koşullarında insanların dikkatine ve zamanına değer olabilmenin en sürdürülebilir yollarından birisi bu ilişkiyi sağlam bir şekilde kurmaktan geçiyor.

Dikkat ekonomisi dediğimiz ve aslında bilgiyi üretmenin ve ona erişmenin giderek kolaylaştığı ve bu yoğunluğa adapte olmaya çalıştığımız bu dönemde maalesef koşulları kendi avantajına çevirenler büyük bir avantaja sahip oluyor. Bu avantajın neden önemli olduğunu anlamak için son on yıldır kimlerin elinde olduğunu ve bu avantajı kullanarak medyayı, interneti ve siyaseti nasıl dönüştürdüklerine bakmak yeterli. 

Bu bülten Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği’nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla NewsLabTurkey sorumluluğu altındadır ve Friedrich-Ebert-Stiftung Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.