1976 yapımı All the President’s Men filminde 1970’li yıllarda The Washington Post muhabirleri Bob Woodward ve Carl Bernstein, Başkan Nixon’ın istifasına kadar giden Watergate skandalını ortaya çıkarmak üzere bir gün devasa Kongre Kütüphanesi’ne giderler ve belgelerin içinde kaybolurlar. Gazetecilikle ilgili filmlerde benzer sahnelere bolca tanık olabiliriz. Ancak özellikle 2000’li yıllardan sonra internetin hayatımızdaki etkisinin artması ve dijitalleşme gazetecilerin daha çok internetten araştırma yaptığı bir evreyi beraberinde getirdi. Oturduğumuz yerden gerçeklere ulaşmak, birbirini doğrulayan açık kaynaklı bilgiler bulmak ve bunları yaparken de hızlı olmak zorundayız.
Çalışma hayatınızı kolaylaştıran ve zaman kazandıran faydalı tarayıcı uzantılarını bu yazıda bulacaksınız.
Reklamlarla vakit kaybetmeyin: AdGuard
Reklamlar sahiplerine para kazandırsa da genelde bize zaman kaybettirir. Araştırma yaparken reklamları engellemek gerçekten faydalı işlerden biri. AdGuard, reklam engelleyiciler arasında öne çıkanlardan. Tek yapmanız gereken, uygulamayı tarayıcıya eklemek ve aktifleştirmek.
Bu uygulamanın ücretsiz sürümü bile oldukça verimli. Dileyen ücretli versiyonunu ya da uygulamasını indirip kullanabilir. Aynı zamanda bu markanın Türkiye’de bolca ihtiyaç duyulan VPN uygulaması da kullanıcılar arasında oldukça popüler.
Video ve fotoğrafları aramak: InVID & RevEye
İnternette her gün milyonlarca görüntü ve video dolaşıyor. Bu görüntüleri doğrulamaksa işin zor kısmı.
“Teyitçilerin İsviçre çakısı” olarak anılan InVID, görselleri doğrulamak için kullanılan verimli bir araç. Uzantı yardımıyla fotoğrafları kolayca arama motorlarında araştırabilir, videolardan ekran görüntüleri alarak her karenin peşine düşebilirsiniz. Ayrıca sadece internetteki linkleri ve paylaşımları değil, bilgisayarınızdaki görselleri de uygulamaya yükleyip kullanmanız mümkün.
RevEye da benzer bir mantık üzerine kurulu. Uzantı sayesinde internette karşılaştığınız görselleri pek zahmete girmeden farklı arama motorları içinde aratabilirsiniz.
Online arşivleme: Archive Page
Araştırma yaparken son isteyeceğiniz şey internetteki bilgilerin kaybolması ya da erişim sorunlarıdır. Ancak Archive Page bu durumun panzehiri. Bu uzantı istediğiniz sayfanın sanal bir kaydını oluşturur, yani bu sayfayı arşivler. Yeni bir uzantı içinde korumaya alınan sayfa, orijinal kaynak silinse ya da değiştirilse bile kaybolmaz.
Mesela The New York Times’ın ultra zenginler hakkındaki arşivlenmiş haberi aşağıdaki gibi görünür. Haber internetten silinse de arşiv linkine sahip olduğunuz takdirde sorun yaşamazsınız.
Uzantının genelde işe yarayan güzel bir özelliği daha var. Ücretli içerikleri ya da üyelik isteyen sayfaları arşivleyerek bu erişim kısıtlamasını aşmanız mümkün.
Zaman kapsülü: Wayback Machine
Geleceğe Dönüş filmini çoğumuz biliriz. Bu uygulama, filmin ana temasına benzer. Wayback Machine sizi internet sitelerinin geçmişine götürür. Mesela üzerinde çalıştığınız haber için şu an hayatta olmayan Radikal gazetesinin bir haberine ihtiyaç duydunuz. Radikal’in artık hayatta olmayan internet sitesinde yayınlanmış yüzlerce sayfaya bu eklenti aracılığıyla ulaşabilirsiniz. Biraz daha şanslıysanız aradığınız sayfayı bulup inceleyebilirsiniz.
Önbellekleri aksatma: Google Cache Viewer
Ülkeler tarafından dijital dünyaya sık sık sansür uygulansa da internette çareler tükenmez. Aradığınız bir paylaşımın sahibi tarafından silindiğini ya da bir internet sitesinin, yanlışlanan bir haberi kaldırdığını varsayalım. Tüm bunların da arşivinin olmadığını düşünelim. Bu noktada imdada Google Cache Viewer yetişiyor.
Google Cache, internet sayfalarının bir kopyasını önbelleğe depolar. Yani paylaşımlar silinse de önbelleğe alınan sayfalar hayata geri döndürülebilir.
Dil bariyerini aşın: DeepL
Gazetecilik farklı dillerde araştırma yapmayı da kapsayan bir faaliyet. Ancak araştırma yapılan her dili öğrenmek mümkün değil. Ayrıca Latin alfabesi kullanmayan ülkelerin internet sitelerinde araştırmalar yapmak birçok gazeteci için oldukça zor. Yapay zekâ destekli çeviri programı DeepL’in tarayıcı uzantısı her derde derman. Bu uzantı sayesinde ayrıca konuşmalarınızı anlık olarak farklı dillerde yapabilir, e-postalarınızı farklı dillere çevirebilirsiniz.
Bu araçlar, birçok gazeteci tarafından yaygın biçimde kullanılan pratik araçlar. Bu araçları kullanmak elbette tek başına nitelikli haberler üretmek için yeterli değil. Ancak bunları çalışmalarına entegre etmeyi başarabilen gazeteciler için daha az zamanda daha nitelikli içerikler üretmek mümkün.
