Threads isimli uygulamanın üç farklı ekranını siyah arka plan üzerinde gösteren bir görsel. İlk ekranda giriş sayfası, ikincisinde timeline, sonuncuda profil sayfası var.

Threads ve “Gmail etkisi”

Bu haftanın anahtar kelimeleri: ActivityPub, GQ, Wiener Zeitung, Vincent Bolloré.

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

Bu haftanın odağında Meta’nın Twitter’a rakip olan ve (çok yakında) ActivityPub destekli yeni platformu Threads’i ele aldım. Özellikle de Threads’in merkezsiz sosyal medya için nasıl popülerleştirici bir etkisi olabileceğini anlattım. 

“Ne Okuduk” bölümünde GQ’nun ilginç sebeplerle kaldırdığı bir yazı, dünyanın en eski gazetesinin kapanışı, Fransız medyasında devam eden kriz ve daha fazlası var.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.

Haftaya görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

Bir kadın yüzünün önünde Wiener Zeitung gazetesinin son sayısını tutuyor. Gazetenin manşeti yarım sayfayı kaplayacak şekilde yazılmış "1703-2023".
Euronews

Bu hafta ne okuduk?

GQ Warner Bros. İle Arasını Bozmak İstemedi

Dünyanın hemen her yerinde bir haberi yayından kaldırmak ya asla yapılmaması gereken ya da çok ciddi bir sebep gerektiren eylemlerden birisi. Bu yüzden bir haber yayından kaldırıldığında, geçerli bir sebebi de olmadığında, kendisi büyük bir habere dönüşüyor.

GQ’nun Warner Bros. Discovery CEO’su David Zaslav hakkında yayınladığı analiz yazısı, her ne kadar sert olsa da ne yasal ne de kalite anlamında bir sorun içeriyordu. Ancak serbest gazeteci Jason Bailey’in yazısı önce çok ciddi bir dönüşüm geçirdi ve dili yumuşatıldı, ardından da tamamen yayından kaldırıldı. Bunun üzerine neler olduğunu araştırmaya başlayan diğer gazeteciler, GQ’nun Warner Bros. Discovery’den gelen şikâyetler üzerine önce yazıyı yumuşatacak bir düzenleme yaptığını ama Bailey’nin yazının yeni hâlinden isminin kaldırılmasını istemesi üzerine yazının tamamen kaldırıldığını öğrendiler.

Her ne kadar Zaslav’ın temsilcileri Bailey’nin görüş için kendilerine ulaşmadığını söyleyip haberde yanlış bilgiler olduğunu iddia etse de yazının ilk hâlinde yanlış olan bir bilgi yok. Üstelik bir analiz yazısı olduğu için Bailey’nin görüş almak gibi bir zorunluluğu da yok. 

Bu olaya dair önemli bir detay, GQ’nun mevcut genel yayın yönetmeni Will Welch’in Warner Bros. için bir filmin prodüktörlüğünü yapıyor olması. Buradaki çıkar çatışmasının oynadığı rol herkesin merak ettiği detaylardan birisi. 

Google ve Meta’nın Gazetecilik Desteklerini Haritalamak

2016’dan itibaren sosyal medyanın ve internetin gazetecilik üzerindeki etkilerinin daha görünür hâle gelmesiyle birlikte bu alandaki büyük şirketler bu alana destek vermek için farklı projeler hayata geçirdi. Bu sorunun kaynağı olarak adları sıkça anılan Google ve Meta da bu konuda en büyük fon projelerini hayata geçiren iki şirket.

Fakat birçok konuda olduğu gibi, bu şirketler verdikleri desteğe dair birçok detayı gizlemeyi veya olabildiğince az detay paylaşmayı tercih ediyor. Bu bir yandan yapılan desteklere gölge düşürürken, diğer yandan bu destekleri alan kurumların da arada kalmasına neden olabiliyor. Bu yüzden yıllar içerisinde farklı girişimler bu destekleri haritalandırmayı ve derlemeyi denedi.

University of Amsterdam’da çalışan araştırmacı Charis Papaevangelou bu çabalar arasında en büyüklerinden birisini gerçekleştirmiş ve toplamda Google ve Meta tarafından verilen 6773 fon desteğine dair bulabildiği bütün verileri bir araya getirmiş. Her ne kadar bu fonlara dair eksik detaylar olmasına ve şirketler Papaevangelou ile çok fazla veri paylaşmasa da, bu veri seti sayesinde 2017–2022 yıllarını kapsayan sağlam bir veri elde etmiş olduk.

Dünyanın En Eski Gazetesi Kapanıyor

Viyana merkezli günlük gazete Wiener Zeitung, Ağustos 1703 yılından bu yana yayınlanıyordu. Yani 320 yıl boyunca yayınlanan ve tarihin birçok önemli olayını ilk kez haberleştiren gazetelerden birisiydi. 

Ancak son yıllarda yaşadıkları ekonomik zorluklar ve diğer sıkıntılar gazetenin basılı yayınını riske sokmaya başlamıştı. Gazete son dönemlerde günde yalnızca 20.000 adet satıyordu. Ekonomik baskıya daha fazla dayanamayan gazete son basılı versiyonunu yayınladıktan sonra yalnızca dijitale dönme kararı aldı. Gazete yönetimi ekonomik sıkıntıların yanı sıra ülkede son dönemde çıkan yeni bir yasayı da bunun sebeplerinden birisi olarak gösteriyor.

Bu kapanma ile birlikte dünyanın en eski gazetesi ünvanı Almanya’da yayınlanan Hildesheimer Allgemeine Zeitung’a geçti. Gazete ilk sayısını 1705 yılında yayınlamıştı.

Fransız Medyasında Bolloré Etkisi

Geçtiğimiz haftalarda Fransa medyasındaki sağ dinamiklerden ve yaşanan dönüşümden bahsetmiştim. Son haftalarda Nahel M’in polis tarafından öldürülmesi üzerine başlayan protestolar ve Macron’un buna cevap olarak sosyal medya ve oyunları suçlayıp sosyal medyayı kısıtlamaktan bahsetmesi gibi gelişmeler de eklenince Fransa gündemde daha büyük bir yer kaplamaya başladı.

Konunun medya boyutuna dönecek olursak, son dönemde Fransız medya sektöründe ismi en çok konuşulan isimlerden birisi Vincent Bolloré. 71 yaşındaki muhafazakâr milyarder yakın zamanda medya ve lojistik sektöründe aktif olan şirketlerinden emekli oldu ancak aktif bir rol oynamaya devam ediyor. Son hamlesi ise sahip oldukları medya şirketi Vivendi ile ülkenin en büyük ana akım haftalık gazetelerinden birisi olan Journal du Dimanche’ın da sahibi olan Lagardére şirketini satın almak ve ardından da Journal du Dimanche’ın başına önceki bültende tanıştığımız Geoffroy Lejeune’u getirmek oldu.

Bütün bunlar Fransa’da büyük bir tartışmaya sebep oldu. Birçok kişi bu hamlelerin arkasında Bolloré’un siyasete müdahale etme isteği olduğunu düşünüyor. Journal du Dimanche ekibi ise bu satın alma ve atamaya karşı grev kararı aldı. Ülkedeki politik dinamiklerle birlikte düşündüğümüzde bu tartışmaların ve gelişmelerin yakın zamanda durulmayacağını kesin bir şekilde söyleyebiliriz.

Kısa Kısa

🇷🇺 Rusya’da bir grup saldırgan gazeteci Elena Milashina’yı dövüp parmaklarını kırarken insan hakları avukatı Alexander Nemov’u da bıçakladı.

🇬🇧 İngiltere’nin bir kasabasında yayına giren yerel haber sitesinin yaşanmamış olayları haberleştirdiğinin fark edilmesinin ardından sitenin sahte gazeteci profilleriyle ve YZ ile üretilmiş içeriklerle dolu olduğu ortaya çıktı.

🔎 13. Küresel Araştırmacı Gazetecilik Konferansının programı yayınlandı.

📖 Gazeteciler alanlarına dair akademik araştırmaların önemli ama gerçeklerden kopuk olduğunu düşünüyor.

🥸 Washington Post, Twitter’da sekiz ayda 130.000 takipçi toplayan ve bolca dikkat çeken ABD’li liberal hesap Erica Marsh’ın büyük ihtimalle en başından bu yana sahte olduğunu ortaya çıkardı.

🇺🇦 Ukrayna’da yayın yapan niş medya her şeye rağmen bağışlar ve tasarruf ile ayakta kalmaya ve yayınlarına devam etmeye çalışıyor.

Threads isimli uygulamanın üç farklı ekranını siyah arka plan üzerinde gösteren bir görsel. İlk ekranda giriş sayfası, ikincisinde timeline, sonuncuda profil sayfası var.
Meta

Haftanın odağı: Threads ve “Gmail etkisi”

Mart ayında yayınlanan “Fediverse artık sosyal medyada kalıcı” başlıklı bültenimizde hem ActivityPub’ın sosyal medyayı ve interneti tanıştırdığı yeni potansiyellerden hem de büyük aktörlerin ilgisini çekmeyi başarmasından bahsetmiştim. O bültende henüz çok erken aşamada olan ve P92 adıyla anılan Meta’nın yeni platform projesini de bu örnekler arasında anmıştım.

Sonunda birçok kişinin merakla beklediği an geldi ve 6 Temmuz’un ilk saatlerinde Threads uygulaması Instagram hesabı olan herkesin kullanımına açıldı. Henüz beta aşamasında olmasına rağmen Instagram’daki birçok büyük ismi kullanıcı olarak görmemizi sağlamasıyla (ve hatta bazılarına birkaç gün önden uygulamayı açmasıyla) oldukça hızlı bir giriş yaptı. Uygulama ilk günden 30 milyonun üzerinde kullanıcı ile hızlı bir şekilde büyüyor ve görünüşe göre kullanıcıların önemli bir kısmı da aktif bir şekilde platformu test ediyor.

Geliştirme süreci hâlâ devam ettiği için uygulamada eksikler çok: bildirimler düzgün çalışmıyor, akışınız tamamen algoritmik ve bunu değiştiremediğiniz için bol miktarda alakasız içeriğe maruz kalıyorsunuz, birçok ayar ve seçenek henüz aktifleştirilmemiş. Avrupa Birliği’nin yeni yasalarına uyum konusundaki belirsizlikler de uygulamanın şimdilik Avrupa’da kullanılamamasına sebep oldu. Bütün bunların yanı sıra ActivityPub ile federasyon da henüz tamamlanmamış durumda. Instagram CEO’su Adam Mosseri hem Threads’de yaptığı paylaşımlarda hem de katıldığı Hard Fork podcastinde bütün bunları en kısa zamanda çözeceklerini söylüyor.

Kısa vadede Threads’in Twitter’a büyük bir darbe vurması ve hatta cazibesini iyice yitirmesini sağlaması çok yüksek bir ihtimal. Her ne kadar Mastodon ve Bluesky gibi alternatifler daha gelişmiş durumda olsa da Threads dijital medya ekonomisi için daha önemli bir şey sunuyor: büyük bir şirketin maddi imkânları ve bol miktarda markanın platformdaki varlığı. Eğer Threads bu markalara Twitter’dan daha iyi bir alan sağlayabileceğini gösterirse, çoğu için Twitter’ın değeri iyice düşecektir. Elon Musk’ın altı boş tehditlere başvurmasının sebebi de bu.

Orta ve uzun vadeye baktığımızda ise Threads eğer uygulamayı açtığınızda karşınıza çıkan ekranda verdiği sözü tutar ve Mosseri’nin dediği gibi ActivityPub ile federasyonu da eksiksiz bir şekilde mümkün kılarsa sosyal medyanın gelecekteki gidişatı için büyük bir değişimin garantisi olabilir. Mike Masnick buna “Gmail Etkisi” adını veriyor. Uzun yıllardır varolan email protokolünün kullanımı ve hayatımızın doğal bir parçasına dönüşmesi Gmail gibi email kullanmayı kolaylaştıran ve ona yenilikler getiren bir uygulama sayesinde olmuştu. Threads, ActivityPub ve merkezsiz sosyal medya için Gmail gibi bir rol oynayabilir.

Peki bunun gerçekleşmesi ne anlama geliyor? En basit şekilde özetlemek gerekirse bu dönüşüm sayesinde sosyal medyada oluşturduğunuz ağın ve verilerin kontrolü sizde olacak ve herhangi bir şirkete veya platforma bağlı olmadan istediğiniz yere götürebileceksiniz. Diyelim ki Threads’i kullanmaya devam ettiniz ama bir süre sonra getirdiği özellikleri sevmediniz ya da verilerinizin Meta’da olmasından hoşnut değilsiniz. ActivityPub sayesinde hesabınızı tercih ettiğiniz bir diğer Mastodon sunucusuna veya ActivityPub kullanan başka bir platforma taşıyıp hiçbir şey kaybetmeden kullanmaya devam edebileceksiniz. 

Aynı zamanda bu federasyon sayesinde Threads kullanan birisini takip etmek için Threads hesabınız olmasına da gerek kalmayacak. Mastodon, Pixelfed veya herhangi bir başka fediverse platformu üzerinden Threads kullanan birisini takip edip onlarla etkileşime girebileceksiniz. Tıpkı Gmail adresi olan birisine email göndermek için Gmail hesabına ihtiyacınız olmaması gibi.

Bu dönüşüm kısa vadede olacak bir şey değil. Mosseri bile bunun etkilerini önümüzdeki birkaç yıl içerisinde göreceğimizi düşünüyor. Ancak hem Mastodon’un mevcut ivmesi (şu anda 13 milyon kullanıcıyı aştı) hem de Threads’in getireceği yeni dalga bu dönüşümün hızlı bir şekilde gerçekleşmesini sağlayabilir. Eğer her şey sorunsuz bir şekilde ilerlerse ActivityPub internetin tekrar daha özgür bir şekilde hareket edip üretebildiğimiz bir yere dönüşmesi için lazım olan araçları bize sunabilir.

Birçok insanın Meta’ya yönelik haklı şüpheleri ve çekinceleri olsa da ben daha olumlu bakmaktan ve bunu bir avantaj olarak görüp değerlendirmeye çalışmaktan yanayım. Elbette böyle bir dönüşümün sıkıntıları ve çözmemiz gereken sorunları olacak. Fakat uzun zamandır ilk kez platformların kontrolünden çıkmak için bir fırsat elimize geçiyor ve bunu değerlendirmek için elimizden geleni yapmamız gerektiğini düşünüyorum.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir