Super app’ler ve dijital ekonominin geleceği

Mobil cihazların bir uygulama çöplüğüne döndüğü aşikâr. Martı için ayrı, BinBin için ayrı, Link için ayrı, Hop! için ayrı birer uygulama olması ya da aynı ürünlerin aynı fiyata satıldığı beş farklı online alışveriş uygulaması kullanılıyor olması gerçekten saçma ve verimsiz. Erikli Su için bile sipariş uygulaması var. Bu meseleyi daha evvel dijital istifçilik üzerinden, yani kullanıcı davranışı tarafından, incelemiştim.

Şimdi de uygulama enflasyonu konusunu teknoloji firmaları, yani arz tarafından, çözümlemeye çalışacağım.

Super app nedir?

Birden fazla hizmeti tek bir çatı altında sunan uygulamalara “super app” (süper uygulama) deniyor. Bu uygulamalar ile mesajlaşma, e-cüzdan, online alışveriş, market siparişi, şehir içi kurye, toplu taşıma bileti alımı, araba paylaşımı, bisiklet paylaşımı, seyahat ve otel rezervasyonu, fatura ödemeleri, sinema bileti alma, oyun oynama, online dating, hastane randevusu ve sigorta gibi envai çeşit hizmeti uygulamadan çıkmadan alabiliyorsunuz.

WeChat (Çin), Meituan (Çin), Alipay (Çin), Grab (Singapur), GoTo (Endonezya), Paytm (Hindistan), Tinkoff (Rusya) dünyadaki bilinen süper uygulamalardan. Meituan bir restoran rezervasyon uygulaması, WeChat bir mesajlaşma uygulaması, Grab bir taksi çağırma uygulaması, Paytm faturasız telefon hizmeti, GoTo ise kurye hizmetine yönelik bir çağrı merkezi olarak başlamıştı. Fakat hepsi büyürken bir noktada super app’e evrildi.

Super app’ler mobil cihazlarınızı uygulama enflasyonundan kurtarmanın yanı sıra kullanım kolaylığı, pratiklik ve vakit tasarrufu da sağlıyor. Mesela her uygulama yüklediğinizde kimlik bilgilerinizi, adresinizi, cep telefonunuzu, icabında HES kodunuzu, kredi kartı bilgilerinizi vs. tekrar tekrar girmeniz gerekiyor. Bugüne kadar bu bilgileri sağa sola kaç bin defa girdiğinizi, okumadığınız KVKK metinlerini kaç bin defa onayladığınızı bir düşünün… Super app, tek bir çatı şirket olduğu için, profil bilgilerinizi sadece bir kez girmeniz yeterli oluyor.

Benzer bir mantıkla, bütün kredi kartlarını tek bir karta aktaran Fuze, Curve ve Wallet Card gibi, henüz fazla yaygın olmayan, fintech girişimleri de var. Bildiğim kadarıyla şu zamanlarda Türkiye’deki bütün illerin toplu taşıma kartlarını birleştirecek bir kart üzerine çalışılıyor (bkz. kart enflasyonu). Aynı şekilde, E-Devlet Kapısı’nın kısmi bir süper uygulama, ya da en azından resmi bütün işlerinizi görebildiğiniz gayet iyi bir süper uygulama olduğu söylenebilir.

Super app neden Batı’dan değil de Doğu’dan yükseliyor?

Bunun bir sebebi şu: Batı ülkeleri uzun süredir zengin oldukları için dijital dünyaya masaüstü bilgisayarlar ile girip laptoplarla devam ettiler. Bugün çoğu kişi, mobil cihazlarla birlikte, hâlâ laptop ve masaüstü bilgisayar kullanıyor. Asya ülkelerinde ise nüfusun çoğu, bir laptop sahibi olmadan, daha ucuz ve daha pratik olan mobil cihazları kullanmaya başladı. Bu yüzden Asyalılar daha “mobile-first” kişiler. Mesela Batı’da, özellikle belli bir yaşın üzerindeki kişiler hâlâ e-posta kullanıyor. Asya’da e-posta kullanım oranı çok düşük çünkü fazla gerek yok.

İkinci bir sebebi ise Asya’daki ülkelerin çoğunda hukuki mevzuatların Batı ülkelerine göre daha esnek olması. Mesela Avrupa’da veri kullanımı ve KVKK düzenlemeleri epey sıkı tutuluyor. Bu yüzden Avrupa’dan çıkan bir süper uygulamanın büyük veri ekonomisinden istifade etme alanı daha dar. Aynı şekilde, AB ve ABD’de rekabet hukuku, en azından kâğıt üzerinde, Asya ülkelerine göre daha kısıtlayıcı.

Üçüncü bir sebep ise Batı dünyasında tekelleşme sürecinin farklı bir şekilde gelişmesi. Amerika’da, yıllar içinde, hepsi kendi alanında, Apple, Amazon, Microsoft, Google ve Facebook gibi tekeller oluştu. Hacmen o kadar büyükler ki yeni bir girişimin bu tekellerle rekabet etmesi neredeyse imkânsız. Batı’da süper uygulamadan önce süper cihaz geliştirildi: iPhone. Tıpkı oyun konsolu ve dandik bir işletim sistemine çok fazla odaklanan Microsoft’un mobil trenini kaçırması gibi Apple ve Samsung da mobil cihazlara çok fazla odaklandı. Zira her tekel kendi statükosunu yaratır ve onu korurken yeni teknolojileri kaçırır. Yeni gelir modelini App Store komisyonculuğu üzerine kuran Apple, şimdi App Store’daki süper uygulamalar tarafından, en azından Asya’da baypas ediliyor. Diyalektik teknoloji!

Dördüncüsü ve belki en önemlisi… Çin, The Great Firewall of China (Çin Güvenlik Seddi) ile Facebook, Instagram, Gmail, DropBox, Twitter, YouTube, Spotify, Amazon vb. birçok uygulama ve internet sitesine erişimi engelledi. Çin’deki yerli şirketler, önce bu uygulamaları taklit etti. Sonra da, yaparak öğrenme ve asimetrik rekabetten azade özgür girişim ortamı sayesinde, yabancı uygulamaları aşan yerli uygulamalar geliştirdi. Bu aynı zamanda güncel bir iktisadi kalkınma dersi örneğidir.

Peki ya Türkiye?

Türkiye’de de küçük büyük birçok dijital uygulama, asıl işlevi ne olursa olsun, bu trendi yakalamaya çalışıyor. Papara kendi çapında bir finansal super app olma yolunda ilerliyor. İş Bankası, Maximum Mobil uygulamasında Pazarama diye bir online alışveriş ve market hizmeti sunmaya başladı. Trendyol basit bir moda alışverişi sitesi iken bugün damacana su siparişinizi bile kapınıza getiriyor. Aynı şekilde HepsiBurada, Getir ve YemekSepeti de hizmet alanlarını genişleterek birer super app olma yolunda büyüyorlar. Herkes kendi müşteri tabanının adres, tüketim alışkanlıkları ve finansal bilgilerini kullanarak bir sonraki “büyük şey” olmak istiyor.

Fakat şurası çok açık ki bu ekonomide yüzlerce uygulamaya yer olmadığı gibi onlarca super app’e de yer yok. Bir noktadan sonra uygulama enflasyonu super app enflasyonuna dönüşecek. Onlarca super app’in olması hem gereksiz hem mantıksız hem de verimsiz. Bu verimsizlik de dev bir super app tekeliyle aşılacak. Yani dijital ekonominin geleceği, gayet anlaşılabilir bir şekilde, Skynet tarzı bir yapıya doğru gidiyor. Eğer bu tekel kâr amacı güden özel bir şirket olursa distopya, kâr amacı gütmeyen kamuya ait bir şirket olursa ütopya yaşarız. İnsanlığın 21. yüzyıldaki en kritik mücadelesi işte bu olacak…

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
İlginizi çekebilir