Haber sitelerinin mimarisi:
Okur ne istiyor, siteler ne sunuyor?

DR. Sarphan UZUNO─×LU & VERDA UYAr
RAPOR ├ľZET─░

T├╝rkiyeÔÇÖnin gazetecilik krizi bize bir haber sitesi enflasyonu olarak geri d├Ând├╝. D├╝┼č├╝k maliyetlerle ve ├žo─čunlukla asgari teknik bilgiyle olu┼čturulan haber i├žerikli web sitelerinin say─▒s─▒nda ciddi art─▒┼č meydana geldi. Elbette haber sitelerinin olu┼čturulma motivasyonlar─▒ da zamanla farkl─▒la┼čt─▒. Siyasi partilerin il ├Ârg├╝tlerine ba─čl─▒ politik yay─▒nlardan kripto para alan─▒ndaki m├╝te┼č┼čebbislerin bu alanda i├žerik ├╝rettikleri yay─▒nlara kadar bir├žok farkl─▒ yay─▒n, haber sitesi havuzumuzun par├žalar─▒ h├óline geldi.┬á

Peki bu kadar haber sitesini kim okuyor? Daha da ├Ânemlisi, bu haber sitelerini birbirlerinden ay─▒rt etmek, adlar─▒n─▒ hat─▒rlamak bile zorla┼čm─▒┼čken, i├žeriklerin bunca benze┼čti─či bu d├Ânemde bir haber sitesini di─čerinden farkl─▒ k─▒lan ┼čey ne? Bu soruya verilebilecek ├žok say─▒da yan─▒t var; ama bunlardan biri bi├žimle ilgili ve bu ara┼čt─▒rman─▒n konusunu da bu yan─▒t belirledi: Haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒.

Bu ara┼čt─▒rman─▒n amac─▒n─▒; haber sitesi tasar─▒m─▒nda etkili olan dinamikleri, karar verme s├╝re├žlerini ve mevcut tasar─▒m trendlerinin ard─▒nda yatan mant─▒─č─▒ anlamak, mevcut tasar─▒m mant─▒klar─▒n─▒n arama motoru optimizasyonu ve reklam optimizasyonu gibi gelir ve trafik elde etme ama├žl─▒ stratejilerle ba─č─▒n─▒ ortaya koymak ve de ortaya ├ž─▒kan son ├╝r├╝nlerin okurun talepleriyle ya da okur tecr├╝besiyle ├Ârt├╝┼č├╝p ├Ârt├╝┼čmedi─čini anlamak olarak belirledik.┬á

Bilindi─či gibi T├╝rkiyeÔÇÖde haber end├╝strisinin i├žerisinde irili ufakl─▒ farkl─▒ uzmanl─▒klara yo─čunla┼čm─▒┼č akt├Ârler var. Bu akt├Âr kategorilerinden biri de haber web sitelerinin aray├╝zlerini ve arka planda ├žal─▒┼čan sistemi tasarlayanlar. Tasar─▒mc─▒lar bazen serbest ├žal─▒┼čanlar veya butik i┼čler ├ž─▒karan ┼čirketler oluyor, bazen de haz─▒r haber sistemleri geli┼čtirip bunlar─▒ ├žok say─▒da m├╝┼čteriye satan ┼čirketler. Bu serbest ├žal─▒┼čanlar ya da ┼čirketler esasen T├╝rkiyeÔÇÖnin, haberi ekran─▒nda nas─▒l g├Ârd├╝─č├╝n├╝ belirliyorlar. Daha da ├Ânemlisi tasar─▒mlar─▒n─▒n yaratt─▒─č─▒ kullan─▒c─▒ deneyimi, dolayl─▒ olarak da olsa hangi t├╝r haberin ne kadar geni┼č kitleye eri┼čti─či konusunda dahi belirleyici olabiliyor. Ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n oda─č─▒na, tasar─▒m─▒n arkas─▒ndaki ki┼čileri ve karar verme s├╝re├žlerini koyduk. Buradan yola ├ž─▒karak haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒n─▒n etkisine ili┼čkin bu belirleyicilik durumunu ├ž─▒k─▒┼č noktam─▒z olarak belirleyerek iki farkl─▒ grupla derinlemesine g├Âr├╝┼čmeler ger├žekle┼čtirdik: Haber sitesi veya haber sitesi yaz─▒l─▒m─▒ tasarlayanlar ile bug├╝n├╝n haber sitelerinin t├╝ketim dinamiklerinde en belirleyici rol├╝ ├╝stlenen SEO ve reklam optimizasyon uzmanlar─▒. Bu ikili g├Âr├╝┼čmelerin ard─▒ndan, haber sitelerine y├Ânelik beklentiyi anlayabilmek ad─▒na, rastgele ├Ârneklem metodunu kullanarak haber sitesi okurlar─▒na y├Ânelik bir anket ├žal─▒┼čmas─▒ ger├žekle┼čtirdik.┬á

Ara┼čt─▒rman─▒n yaln─▒zca tasar─▒mc─▒lar─▒n, ilgili sekt├Âr akt├Ârlerinin ve haber okurlar─▒n─▒n g├Âr├╝┼člerinden ibaret kalmamas─▒ ve sekt├Ârel standartlar─▒ daha iyi anlatmas─▒ i├žin ara┼čt─▒rmaya bir ba┼čka ayak daha ekledik: Tasar─▒m paternleri. T├╝rkiyeÔÇÖnin en ├žok okunan 25 haber sitesinin masa├╝st├╝ ve mobil anasayfa ile i├ž sayfa tasar─▒mlar─▒n─▒ analiz ettik. Amac─▒m─▒z, benzerlikler ve farkl─▒l─▒klar─▒ vurgulamak ve olas─▒ farklar─▒n arkas─▒nda yatan mant─▒─č─▒ anlamakt─▒.┬á

Ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n sonucunda a┼ča─č─▒daki sonu├žlara ula┼čt─▒k:

  • Haber siteleri k├╝resel tasar─▒m trendlerini takip etmekte geri kal─▒yor.┬á
  • Hangi i├žerik y├Ânetim sisteminin haber sitesi tasar─▒m─▒ ba─člam─▒nda daha avantajl─▒ oldu─čuna y├Ânelik bir fikir birli─či yok.┬á
  • T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber siteleri tasar─▒mlar─▒nda alternatif se├ženekleri de─čerlendirmekten imtina ediyor.┬á
  • Haber i├žeriklerinin birbiriyle ayn─▒ olmas─▒ tasar─▒mdaki tektiple┼čmeden daha b├╝y├╝k bir sorun olarak g├Âr├╝l├╝yor. Zira iyi bir tasar─▒ma sahip olmak tek ba┼č─▒na yeterli de─čil. ├ľzg├╝n bir i├žerik yaratmak site trafi─čini artt─▒rmak i├žin ├Ânemli.┬á
  • Haber i├žerikleri ve haber sitesi tasar─▒m─▒ arama motoru i├žin ├╝retiliyor, okur i├žin optimize ediliyor.┬á
  • Haber siteleri Google News ve AMP gibi sekt├Âr ├Âzelindeki SEO kriterlerini takip edebildikleri ├Âl├ž├╝de ba┼čar─▒l─▒ olabiliyor.┬á
  • Haber sitelerinin mobil versiyonlar─▒nda anasayfa ve i├žerik sayfalar─▒nda reklamlar ilk a├ž─▒l─▒┼č an─▒nda ekran─▒n %30ÔÇÖundan fazlas─▒n─▒ kaps─▒yor.
  • Haber sitelerinin mobil ve masa├╝st├╝ tasar─▒mlar─▒nda ├╝st men├╝n├╝n alt─▒nda reklam alan─▒ kullan─▒m─▒ neredeyse standartla┼čm─▒┼č.
  • Haber sitelerinin masa├╝st├╝ versiyonlar─▒nda ├╝st men├╝ler bar─▒nd─▒rd─▒klar─▒ kategoriler ve i├žlerindeki piyasa bilgileri, hava durumu, ibadet saatleri gibi mod├╝ller bak─▒m─▒ndan ├žo─čunlukla benze┼čiyor.
  • Okurlar─▒n ├žo─ču reklam engelleyici kullan─▒yor ve haber sitelerindeki reklamlar─▒n her yeri kaplamas─▒ndan rahats─▒z oluyor.
  • Tasar─▒mlar─▒n son h├óllerine getirilmesinde kullan─▒c─▒ deneylerinden ziyade haber organizasyonu y├Âneticilerinin g├Âr├╝┼člerine ├Ânem veriliyor.┬á
  • Haber sitelerinin yorum mod├╝lleri pop├╝lerliklerini yitirmi┼č durumda. Okurlar sosyal a─člar arac─▒l─▒─č─▒yla yorum yapmay─▒ tercih ediyor.
  • Okurlar habere olabildi─čince h─▒zl─▒ eri┼čmek istiyor.┬á
  • Okurlar i├žeriklerin aras─▒nda g├Âr├╝nen reklamlardan ve galeri format─▒nda tasarlanan i├žeriklerden rahats─▒z.
  • Okurlar─▒n ├žo─ču iyi tasar─▒m─▒n haberi daha ├žekici k─▒labilece─či g├Âr├╝┼č├╝nde birle┼čiyor.
  • Son dakika band─▒, hava durumu, piyasalar ve sonradan okuma i├žin kaydetme mod├╝l├╝ gibi mod├╝ller okurlar taraf─▒ndan daha ├žok tercih ediliyor. Bur├žlar, r├╝ya tabirleri gibi mod├╝llerse pek tercih edilmiyor.
  • Gelir kaynaklar─▒ ├že┼čitlili─čindeki yetersizlik ve reklam gelirlerine olan ihtiya├ž baz─▒ tasar─▒msal ├Âgeleri zorunlu k─▒l─▒yor.┬á
  • Haber sitesi tasar─▒mlar─▒ndaki tektiple┼čme haber yorgunlu─ču yarat─▒yor.┬á

RAPOR HAKKINDA

Haber siteleriyle ili┼čkimiz teknolojiyle ili┼čkimizin d├Ân├╝┼čmesiyle e┼č zamanl─▒ olarak de─či┼čti. 2000ÔÇÖli y─▒llarda masa├╝st├╝ ya da diz├╝st├╝ bilgisayarlar─▒m─▒zda taray─▒c─▒lar─▒m─▒zdaki k─▒sayollardan ya da el al─▒┼čkanl─▒─č─▒yla adreslerini yazarak girdi─čimiz haber siteleri bug├╝n bir├žo─čumuz i├žin bir ┼čekilde belirli sayfalar─▒nda kendimizi buldu─čumuz web siteleri h├óline geldi. Mobil trafikteki dramatik art─▒┼č, Google AMP gibi teknolojilerin geli┼čimi ve i├žerik y├Ânetim sistemlerinin tasar─▒msal olarak yaratt─▒─č─▒ standardizasyon gibi meselelerle birlikte okur kimli─čimizle haber sitelerinin tasar─▒m─▒ ├╝zerine fazla d├╝┼č├╝nmez olduk. Yine de bu, tasar─▒m─▒n gazeteciler i├žin ├Ânemsizle┼čti─či anlam─▒na gelmiyor. ├ç├╝nk├╝ bir haber sitesinin mimarisi hem arka planda ├žal─▒┼čan i├žerik y├Ânetim sisteminin (ki bu ├žal─▒┼čman─▒n ana oda─č─▒ bu de─čil) hem de bir├žok haber odas─▒ y├Âneticisinin de─či┼čen dinamiklere ra─čmen vitrin olarak g├Ârd├╝─č├╝ anasayfan─▒n i┼čleyi┼čiyle do─črudan ilgili ve haber organizasyonlar─▒ tasar─▒m konusunda ciddi mesailer harc─▒yor.

Haber sitelerinin mimarisini, ├Âzel olarak tasar─▒mlar─▒n─▒, odak olarak se├žmemizin ana nedeni sekt├Ârde s─▒kl─▒kla ├╝zerine konu┼čulan arama motoru optimizasyonu, mobil sayfa teknolojileri ve y├╝ksek sekme oran─▒ gibi meselelerin tasar─▒m alan─▒nda nas─▒l ele al─▒nd─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekti. ├ťzerine s─▒k s─▒k konu┼čtu─čumuz, hatta e─čitim programlar─▒ kurdu─čumuz teknolojilerin uygulamas─▒nda tasar─▒m b├╝y├╝k bir yere sahip ve tasar─▒mc─▒lar ├žo─ču zaman sanki gazetecilik end├╝strisininin d─▒┼č─▒ndan akt├Ârlermi┼č gibi g├Âr├╝l├╝yor. Oysa ger├žek hi├ž de b├Âyle de─čil. Bug├╝n T├╝rkiyeÔÇÖnin haber end├╝strisinde tasar─▒m ad─▒na s├Âz s├Âyleyenlerin ├žo─ču ÔÇťmutfaktanÔÇŁ gelmi┼č. Yani gazetecili─čin ya tasar─▒msal alan─▒nda ya da ba┼čka alanlar─▒nda ge├žmi┼čleri var. Bu nedenle raporun mevcut di─čer ara┼čt─▒rmalara odaklanan k─▒sm─▒n─▒n ard─▒ndan s├Âz├╝ ilk olarak g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z tasar─▒mc─▒lara verdik. Bu s├╝re├ž i├žerisinde ilk olarak tasar─▒m alan─▒nda belirleyici oldu─čuna inand─▒─č─▒m─▒z temel sorular─▒m─▒z─▒ SEM K─▒demli SEO Uzman─▒ Onur Poyraz Kaya ve SEM Dijital Pazarlama Uzman─▒ Zeynep Merve ─░┼čeriÔÇÖye y├Ânelttik. Amac─▒m─▒z arama motoru optimizasyonu ve reklamlar─▒n tasar─▒m ba─člam─▒ndaki etkisine dair genel bir anlay─▒┼č elde etmek, bu alanlardaki uzmanlar─▒n tasar─▒ma nas─▒l bakt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekti. Ard─▒ndan i┼čin mutfa─č─▒ndaki ki┼čilerle g├Âr├╝┼čt├╝k. Doruk Tok├žabalaban, Siraceddin El, Barbaros Ko├žanal─▒, Mehmet ├ľzer, Tansu G├╝nay gibi isimlerle haber siteleri i├žin web tasar─▒m yapma tecr├╝belerini konu┼čtuk. Bu isimlerin baz─▒lar─▒ farkl─▒ haber siteleri i├žin kullan─▒labilecek siteler ve i├žerik y├Ânetim sistemleri tasarlayan ┼čirketlerin temsilcileriydi baz─▒lar─▒ ise siteler veya i├žerik y├Ânetim sistemlerini m├╝┼čterilerin taleplerine kar┼č─▒l─▒k verecek ┼čekilde ├Âzel s─▒f─▒rdan tasarlayan ya da var olan i├žerik y├Ânetim sistemleri ve tasar─▒mlar─▒ d├Ân├╝┼čt├╝r├╝p uygulayanlar konumundalard─▒.

G├Âr├╝┼čmelerimizle e┼č zamanl─▒ olarak hem tasar─▒mc─▒larla okur aras─▒nda bir anlay─▒┼č fark─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ anlamak hem de asl─▒nda tasar─▒m─▒n t├╝m├╝ne dair fikir elde etme ihtimali mevcut t├╝ketim trendleri nedeniyle d├╝┼čm├╝┼č olan okurun fikrini almak ad─▒na okurlara y├Ânelik, bir haber sitesi tasar─▒m─▒ anketi uygulad─▒k. Anketimize 100 ki┼či kat─▒ld─▒. G├Âr├╝┼čmeler ve anketlerin tamamlanmas─▒n─▒n ard─▒ndan, Similarweb verilerini g├Âz ├Ân├╝ne alarak belirledi─čimiz 25 haber web sitesinin tasar─▒mlar─▒n─▒ ele alarak T├╝rkiyeÔÇÖde haber sitesi tasar─▒m─▒ndaki bi├žimsel, kategorik ve teknik baz─▒ paternleri ke┼čfetmeye ├žal─▒┼čt─▒k. Bu s├╝re├žte ele ald─▒─č─▒m─▒z her haber sitesinin hem mobil hem de masa├╝st├╝ versiyonlar─▒n─▒ inceledi─čimizden, bu k─▒s─▒mdaki analizimizi masa├╝st├╝ ve mobil olarak iki ayr─▒ alt k─▒s─▒mda sunmaya karar verdik.┬á

Ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n sonu├žlar─▒n─▒ sunarken ise ara┼čt─▒rmay─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝m├╝z s─▒ralamadan daha farkl─▒ bir s─▒ralama izledik. ─░lk a┼čamada haber sitesi tasar─▒mlar─▒n─▒n ard─▒ndaki mant─▒─č─▒ anlamak i├žin alandaki literat├╝r├╝ ele ald─▒k. Ard─▒ndan tasar─▒mc─▒lar, SEO ve reklam uzmanlar─▒yla yapt─▒─č─▒m─▒z g├Âr├╝┼čmelerin ├ž─▒kt─▒lar─▒n─▒ tek bir b├Âl├╝m alt─▒nda i┼čledik. Bu b├Âl├╝m├╝ takiben de 25 haber sitesinin mobil ve masa├╝st├╝ versiyonlar─▒ ├╝zerine ├žal─▒┼čarak ortaya koydu─čumuz tasar─▒m paternleri analizini sunduk. Sonu├žtan ├Ânceki son b├Âl├╝mde de, okurlar─▒n haber sitesi tasar─▒m─▒na bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒ anlamay─▒ ama├žlayan anket ├žal─▒┼čmam─▒z─▒n sonu├žlar─▒n─▒ sunduk.┬á

Haber sitelerinde web tasar─▒m─▒: Ara┼čt─▒rmalar ne s├Âyl├╝yor?

Haber sitesi tasar─▒mlar─▒n─▒n okur say─▒s─▒n─▒ etkileyen kilit unsurlardan biri oldu─ču bilinse de bu alandaki literat├╝r├╝n ├žok geni┼č olmad─▒─č─▒n─▒ ve tasar─▒m─▒n genel anlamda haber t├╝ketimine olan etkisine dair ├žok az ara┼čt─▒rma yap─▒ld─▒─č─▒n─▒, mevcut literat├╝r├╝n bas─▒l─▒ yay─▒n ve internet habercili─či aras─▒ndaki fark─▒ ortaya koymaya ve baz─▒ yerel ├Ârnekler ├╝zerinden bir internette haber okuma al─▒┼čkanl─▒klar─▒ ├žer├ževesi ├žizmeye odakland─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek m├╝mk├╝n.

 ─░nternet habercili─činin 90ÔÇÖlar─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan itibaren giderek pop├╝lerle┼čmeye ba┼člamas─▒yla beraber akademik ├žal─▒┼čmalar gazetelerde editoryal s├╝re├žlerden okura kadar farkl─▒ alanlarda ya┼čanan bir dizi de─či┼čime dikkat ├žekmeye ba┼člad─▒. Tasar─▒m─▒ belirleyenin i├žerik olmas─▒ gerekti─čini s├Âyleyen LowreyÔÇÖe (1999) g├Âre haberin internet ortam─▒na ta┼č─▒nmas─▒yla beraber edit├Ârler art─▒k i├žeri─či kontrol etmekten ziyade, i├žeri─čin daha rahat okunabilmesine arac─▒l─▒k eder h├óle geldiler. Benzer bir de─či┼čimi haberi t├╝ketenler a├ž─▒s─▒ndan de─čerlendiren Slatin (1990) de okurlar─▒n istedikleri i├žerikler aras─▒nda serbest├že dola┼čabilme ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ edindi─čini ve bu sayede bir nevi ÔÇťe┼č-yazarÔÇŁ stat├╝s├╝ kazand─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.

U├žak (2012) T├╝rkiyeÔÇÖde g├Ârsel kullan─▒m─▒n─▒n gazetelerin internet sayfalar─▒ ve bas─▒l─▒ yay─▒nlar─▒ aras─▒ndaki en belirgin fark oldu─čunu ve dijital ortamda foto─čraflar─▒n ├Ân plana ├ž─▒kar─▒larak metinlerin arka planda kald─▒─č─▒ tasar─▒mlar─▒n tercih edildi─čini s├Âyl├╝yor. ─░nternet kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n haber sitelerini kullanma al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ inceleyen baz─▒ ara┼čt─▒rmalar bu ├Âncelemenin asl─▒nda haber t├╝keticisi beklentileriyle de ilintili oldu─čunu, ├Ârne─čin okurlar─▒n konu fark etmeksizin b├╝y├╝k g├Ârsellere yer verilen internet sitelerine daha fazla ├žekildi─čini (Garcia & Stark, 1991) ve okurlar─▒n bir yaz─▒y─▒ okumadan evvel foto─čraf, ikon ve grafiklere g├Âz atma e─čiliminde olduklar─▒n─▒ g├Âsteriyor (Onursoy, 2010). Ali Emre Dingil (2015) T├╝rk├že yay─▒n yapan haber siteleri tasar─▒mlar─▒n─▒ g├Ârsel kullan─▒m─▒ a├ž─▒s─▒ndan inceledi─či makalesinde ├Âzellikle ÔÇťkayan foto─čraflarÔÇŁ─▒n yayg─▒n olarak kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve bu tarz bir g├Ârsel kullan─▒m─▒n─▒n ulusal olarak Amerika, ─░ngiltere ve Almanya ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ├žok y├╝ksek oldu─čunu belirtiyor. Dingil, ayn─▒ zamanda T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒n─▒n benzerlik g├Âsterdi─čine dikkat ├žekerek yayg─▒n olarak g├Âzlenen tasar─▒mlar─▒ 4 farkl─▒ gruba ay─▒r─▒yor. Farkl─▒ boyutlarda kullan─▒lmakla beraber bu 4 tasar─▒mda da a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak g├Ârsellere yer verildi─či g├Âr├╝l├╝yor. 

Bir haber sitesini g├Ârsel anlamda okur a├ž─▒s─▒ndan dikkat ├žekici k─▒lma gayreti asl─▒nda okuru site i├žerisinde daha uzun kalmaya te┼čvik etmekle alakal─▒. Bu sebeple Nielsen (2000) g├Ârseller kadar okuru daha fazla t─▒klamaya motive edecek ÔÇťhyperlinkÔÇŁ gibi tasar─▒m ├Âgelerinin de yer almas─▒n─▒n kritik ├Ânem ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ belirtiyor. Hipermetinselli─čin gazetecilerin ve teknik ekibin ├žal─▒┼čma pratiklerinde yaratt─▒─č─▒ d├Ân├╝┼č├╝m├╝ anlamaya ├žal─▒┼čan bir ba┼čka ├žal─▒┼čma (Narin, 2016) ise T├╝rkiyeÔÇÖdeki internet gazetelerinin hipermetin ├Âzelli─čini desteklemesine kar┼č─▒n bu ├Âzelli─čin haber metinlerinde etkin bi├žimde kullan─▒lmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Bu konuda b├╝t├╝nc├╝l, kapsaml─▒ ve a├ž─▒k bir politikan─▒n olu┼čmad─▒─č─▒n─▒ belirten Narin, haber sitesi tasar─▒m─▒n─▒n haberin i├žeri─či ile i├ž i├že ge├žti─čini, b├Âylelikle g├Ârev tan─▒mlar─▒ ve payla┼č─▒mlar─▒n─▒ da bulan─▒kla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ savunuyor. NarinÔÇÖe g├Âre ├Âzellikle sadece internet ├╝zerinden yay─▒n yapan haber organizasyonlar─▒ genellikle haz─▒r paket programlar kullan─▒yor ve teknik ekiple i├žerik ├╝reticisi aras─▒nda bir ortak ├žal─▒┼čma prati─či g├Âzlenmiyor.

Poynter Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n 2004 tarihli internet kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n haber okuma davran─▒┼člar─▒n─▒ inceledi─či ├žal─▒┼čmas─▒ da okurlar─▒n genel olarak haber sitesiyle ve kullan─▒lan g├Ârsel ve metinlerle kurdu─ču ili┼čki hakk─▒nda ├Ânemli bilimsel saptamalar i├žeriyor. Kullan─▒c─▒lar─▒n ├ževrim i├ži haber okuma pratiklerini bir termal g├Âr├╝nt├╝leme arac─▒ kullanarak izleyen ara┼čt─▒rmaya g├Âre internet kullan─▒c─▒lar─▒ bir haber sitesine girdi─činde ├Âncelikle sol ├╝st k├Â┼čeye odaklan─▒yor. Sayfan─▒n ortas─▒ndan a┼ča─č─▒ya do─čru ilerleyen okurlar daha sonra tekrar sol k├Â┼čeye d├Ân├╝yor ve sayfay─▒ kapatmadan evvel de sa─č ├╝st k├Â┼čeye g├Âz at─▒yor. ├çal─▒┼čma ayn─▒ zamanda okurlar─▒n ilk olarak b├╝y├╝k ba┼čl─▒klara tak─▒lsa da daha k├╝├ž├╝k boyuttaki yaz─▒lar─▒ okumaya daha fazla zaman ay─▒rd─▒─č─▒n─▒, b├╝y├╝k ba┼čl─▒klar─▒n genellikle daha detayl─▒ca g├Âz at─▒lacak i├žeri─čin se├žimi i├žin okundu─čunu s├Âyl├╝yor. PoynterÔÇÖin bu ├žal─▒┼čmas─▒ndan yola ├ž─▒karak AvustralyaÔÇÖda yakla┼č─▒k 50,000 g├╝nl├╝k okurun okudu─ču haberleri inceleyen bir ba┼čka ├žal─▒┼čmada da (Heekeren, 2005) en ├žok okunan i├žeriklerin haber sitelerinin sol k├Â┼čelerinde yer ald─▒─č─▒ ve ÔÇťhyperlinkÔÇŁ i├žeren haberlerin daha ├žok ilgi g├Ârd├╝─č├╝ gibi sonu├žlara ula┼č─▒lm─▒┼č. 

─░nternet kullan─▒c─▒lar─▒n─▒n haber okuma al─▒┼čkanl─▒klar─▒na dair ipu├žlar─▒ sunan bu tarz ├žal─▒┼čmalar─▒n artmas─▒yla haber siteleri giderek kullan─▒c─▒lara daha fazla adapte olmaya ba┼člad─▒. ─░nternet sitesinin aray├╝z├╝, i├žeriklerin yerle┼čtirilme bi├žimleri, reklamlar─▒n ├že┼čitleri ve s─▒kl─▒─č─▒ kullan─▒c─▒lara g├Âre uyarlanan ├Âgelerden baz─▒lar─▒ olarak s─▒ralanabilir. Fakat, bu ki┼čiselle┼čtirilmi┼č ve kullan─▒c─▒-odakl─▒ modellemeler, belli bir tasar─▒m─▒n okurun haberi nas─▒l alg─▒layaca─č─▒ ve haber kurulu┼čuna y├Ânelik tutumunu ┼čekillendirip ┼čekillendirmeyece─či y├Ân├╝ndeki sorular─▒ da beraberinde getiriyor. ├ľrne─čin Spillane vd.ÔÇÖnin (2017) 135 okurun 9 haber sitesini de─čerlendirdi─či ara┼čt─▒rmas─▒ bir sitenin tasar─▒m─▒n─▒n okur nezdinde olu┼čan pozitif ve negatif alg─▒da belirleyici oldu─čunu g├Âsteriyor. Haber sitesi tasar─▒m─▒n─▒n daha genel anlamda okurun kat─▒l─▒m ve ├Â─črenme seviyesini nas─▒l etkiledi─čini ara┼čt─▒ran bir ba┼čka akademik ├žal─▒┼čma (Stroud vd., 2020) modern tasar─▒ml─▒ sayfalar─▒n klasik tasar─▒ml─▒ olanlara k─▒yasla daha ├žok okunma say─▒s─▒na sahip oldu─ču, okurun site i├žerisinde belirgin bir bi├žimde yerle┼čtirilmi┼č haberleri daha fazla ak─▒lda tutma e─čilimi g├Âsterdi─či, haberle beraber bir g├Ârselin bulunup bulunmamas─▒n─▒n ise ├žok belirleyici olmad─▒─č─▒ gibi ├Ânemli bulgular i├žeriyor. Pipps vd.ÔÇÖnin (2009) ara┼čt─▒rmas─▒ ise sadece yaz─▒ ya da yaz─▒yla beraber foto─čraf bulunan i├žeriklerin, sadece foto─čraf ve video format─▒nda olanlara g├Âre okur a├ž─▒s─▒ndan daha ak─▒lda kal─▒c─▒ oldu─čunu saptam─▒┼č. ├ťniversite ├Â─črencileri ile yap─▒lan ba┼čka bir ara┼čt─▒rma daha interaktif site tasar─▒mlar─▒n─▒n ve haberle birlikte ├žoklu g├Ârsel ├Âge kullan─▒m─▒n─▒n haberde yer alan bilgilerin daha iyi hat─▒rlanmas─▒na yard─▒mc─▒ oldu─čunu s├Âyl├╝yor (Al-Said & Al-Said, 2021). McIntyre vd.ÔÇÖnin (2016) ├žal─▒┼čmas─▒na g├Âre ise haber sitesinin kayd─▒rmal─▒ ya da t─▒klamal─▒ tasarlanm─▒┼č olmas─▒n─▒n da okur ├╝zerinde farkl─▒ etkileri var; ara┼čt─▒rmaya g├Âre okurlar olgular─▒ ├Âzellikle ilk t├╝rdeki sitelerde kavrasa da t─▒klamal─▒ i├žeriklerde habere dair daha derin bilgi sahibi oluyor. 

Haber i├žeri─činde yer alan reklamlar─▒n okur ├╝zerindeki etkilerine y├Ânelik ara┼čt─▒rmalar da benzer bir ┼čekilde farkl─▒ bulgular sunuyor. ├ľrne─čin Yang ve Oliver (2004) internet kullan─▒m s─▒kl─▒─č─▒n─▒n belirleyici oldu─čunu, haber sitesinde yer alan reklamlar─▒n interneti s─▒kl─▒kla kullanmayanlar─▒n haberi alg─▒lama s├╝recinde negatif etkiye sahip oldu─čunu fakat bu durumun di─čerleri i├žin ge├žerli olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Ara┼čt─▒rmaya g├Âre bir internet haberine e┼člik eden reklamlar─▒n interneti yayg─▒nca kullananlar ├╝zerinde bir internet haberine e┼člik eden reklamlar─▒n etkisi g├Ârece az. Bir habere ve reklama e┼č zamanl─▒ olarak maruz kalman─▒n bilgi ak─▒┼č─▒ s├╝recine etkisini sorgulayan bir ba┼čka ara┼čt─▒rma ise (Kim, 2013) statik reklamlar─▒n okurun dikkatini da─č─▒tarak haberi alg─▒lamaya y├Ânelik zihinsel s├╝recine olumsuz etkide bulundu─čunu fakat, hareketli reklamlar─▒n illa b├Âyle bir etkiye sahip olmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.

Haber sitesi tasar─▒m─▒: Farkl─▒ bak─▒┼člar

Haber sitesi tasarlarken dikkat edilen unsurlar─▒n ve ortak uygulamalar─▒n neler oldu─čunu g├Ârebilmek ve tasar─▒mlar─▒ T├╝rkiyeÔÇÖdeki habercilik pratikleri ├žer├ževesinde de─čerlendirebilmek amac─▒yla kimi serbest olarak farkl─▒ haber sitelerinin tasar─▒m─▒n─▒ ├╝stlenen kimi de haber sitelerine ├╝creti kar┼č─▒l─▒─č─▒ yaz─▒l─▒m paketleri sunan daha kurumsal yap─▒lardaki temsilcilerin g├Âr├╝┼člerini dinlemek ├Ânemliydi. Bu nedenle serbest yaz─▒l─▒mc─▒lar ve ┼čirketlerle kimi g├Âr├╝┼čmeler ger├žekle┼čtirdik.

T├╝rkiyeÔÇÖde haber yaz─▒l─▒m─▒ sunan kurumlar i├žerisinde ├Ânemli bir marka de─čerine sahip TE Bili┼čimÔÇÖin 500-1000 aras─▒ bir sabit portf├Ây├╝ var. TE Bili┼čim ad─▒na bizimle g├Âr├╝┼čen Siraceddin El, ┼čirketin 2009 y─▒l─▒nda haber yaz─▒l─▒m─▒ ├╝zerine piyasadaki bo┼člu─ču doldurmak i├žin kuruldu─čunu, zamanla Haber 7 ve Ulusal Kanal gibi b├╝y├╝k akt├Ârlerle ├žal─▒┼čmaya ba┼člayarak y├╝kseldi─čini, ├žo─čunlukla yerel haber ├╝reten T├╝rkiye k├Âkenli gazetelerin yan─▒ s─▒ra AfrikaÔÇÖdan ve AvrupaÔÇÖdan da m├╝┼čterileri oldu─čunu belirtiyor: ÔÇťSadece haber yaz─▒l─▒m─▒ odakl─▒ ├žal─▒┼čm─▒yoruz asl─▒nda. Se├žim yaz─▒l─▒m─▒ da yap─▒yoruz. Bir se├žim d├Âneminde Anadolu Ajans─▒ ile yapt─▒─č─▒m─▒z anla┼čma vesilesiyle bir ├žal─▒┼čmam─▒z da oldu. Burada NTV vard─▒, Ensonhaber vard─▒, T24 vard─▒. AA verileri servis ediyordu biz bunlar─▒ i┼čliyorduk sitelere. NTV o yaz─▒l─▒mla o zaman 500 bin ki┼čiye ula┼čt─▒.ÔÇŁ┬á

Haber siteleri belli bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda hosting, domain, g├╝venlik sertifikas─▒ ve IT hizmeti gibi se├ženeklerden yararlanabiliyor. Siraceddin El, TE Bili┼čimÔÇÖde kendi uygulad─▒klar─▒ ├╝cret politikas─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde a├ž─▒kl─▒yor: ÔÇťBir defa yaz─▒l─▒m ├╝creti kar┼č─▒l─▒─č─▒nda lisans─▒ satarak, teknik hizmetler i├žin ek ├Âdeme almak gibi bir politikam─▒z var, bizi cazip k─▒lan da bu zaten, tek ├Âdeme ile yaz─▒l─▒m lisans─▒ elde edip uzun y─▒llar kullanabiliyor m├╝┼čterilerimiz. ┼×imdi her y─▒l yeni temalar, tasar─▒m yap─▒lar─▒ da ├ž─▒kar─▒yoruz. Daha ├Ânce m├╝┼čterimiz olanlara yeni tema almak istiyorlarsa sadece aradaki fark─▒ almak gibi bir hizmet de sa─čl─▒yoruz.ÔÇŁ Temalar─▒n fiyatlar─▒ bin ile 5 bin TL aras─▒nda de─či┼čiyor.┬á

Medyapod, Turizm Gazetesi gibi internet sayfalar─▒n─▒n tasar─▒m─▒nda yer alm─▒┼č ve ┼čimdi serbest olarak daha ziyade k├╝├ž├╝k haber kurulu┼člar─▒yla ├žal─▒┼čan Tansu G├╝nay ise tasar─▒mdan ├Ânce altyap─▒n─▒n ├Ânemli oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yor. ÔÇťHaber sitesi ├žok dinamik bir olay, kesinti, sorun kabul etmemeli. Bunlar─▒ a┼čman─▒n tek yolu da altyap─▒n─▒n iyi olmas─▒ÔÇŽ Sunucu, hangi yaz─▒l─▒m─▒n kullan─▒ld─▒─č─▒, h─▒z─▒ etkileyen unsurlar. Bunlar da maliyetin en az yar─▒s─▒n─▒ olu┼čturuyor, olu┼čturmas─▒ gerekiyor daha do─črusu. Bir siteye ├žok iyi bir hosting sa─člad─▒k mesela ama T├╝rkiyeÔÇÖyi sarsan bir haber yapsa kimse okuyamayacak ├ž├╝nk├╝ altyap─▒s─▒ sebebiyle ancak 10 bin ki┼či girebilir o siteye.ÔÇŁ 2000 y─▒l─▒nda internet gazetecili─čine ba┼člayan ve yakla┼č─▒k 15 siteye yaz─▒l─▒m dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ da veren Barbaros Ko├žanal─▒ da altyap─▒n─▒n ├Ânemli oldu─čunu, ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ haber sitesinin trafi─činin maliyeti etkiledi─čini s├Âyl├╝yor: ÔÇťAltyap─▒m─▒z─▒ g├╝├žl├╝ tutuyoruz buna g├Âre, h─▒zl─▒ ve her trafi─če yan─▒t veren sitelerle ├žal─▒┼č─▒yoruz. ├ťcreti de bize ve sunucuya yaratt─▒─č─▒ trafi─če g├Âre belirliyoruz.ÔÇŁ┬á

2005 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ EvrenselÔÇÖde muhabirlik, d─▒┼č haberler gibi ├že┼čitli servislerde g├Ârev ald─▒ktan sonra 2011 y─▒l─▒ndan bu yana internet edit├Ârl├╝─č├╝ yapan Mehmet ├ľzer, Evrensel GazetesiÔÇÖnin tasar─▒m ve altyap─▒ i┼čleriyle u─čra┼č─▒yor, bir yandan da haber b├╝ltenlerinden sosyal medya ara├žlar─▒na kadar gazetenin i├žerik koordinasyonunu ├╝stleniyor. Haberi sitesi tasar─▒m─▒ ve i├žerik y├Ânetiminin yan─▒ s─▒ra i├žerik payla┼č─▒m─▒ k─▒sm─▒yla da ilgileniyor olmas─▒n─▒ bir avantaj olarak g├Âr├╝yor: ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde internet i├žeri─či ├žok h─▒zl─▒ akan bir s├╝re├ž ve bitmeyen bir g├╝ndem var bir yandanÔÇŽ Haberin nas─▒l sunulaca─č─▒, fotonun nerede g├Âr├╝l├╝rse daha etkili olabilece─či, reklam nerede olursa haberi b├Âlmeyece─či ve b├╝t├╝nl├╝─če zarar vermeyece─či gibi ┼čeyleri g├Ârmek b├╝y├╝k avantaj. Bazen birbirinden kopuk, birbirini anlamayan gruplar olabiliyor, birbiriyle ├želi┼čebiliyor. Tasar─▒ma iyi g├Âr├╝nen bir ┼čey edit├Âr├╝ zorluyor olabilir mesela. Emek verimlili─čini d├╝┼č├╝ren bir ┼čey olabiliyor bu. O a├ž─▒dan bu i┼čin kendi i├žimizde yap─▒lmas─▒, bu i┼člerle ilgilenen ki┼čilerin i├žerikle de birebir ilgili olmas─▒ iyi.ÔÇŁ┬á

Edit├Ârl├╝kten gelen Doruk Tutku Tok├žabalabanÔÇÖ─▒n internet teknolojileri uzmanl─▒─č─▒ bulunuyor. 10 y─▒la yak─▒n bir s├╝redir de web tasar─▒m─▒ yap─▒yor, uzmanl─▒k alan─▒nda dan─▒┼čmanl─▒k ve e─čitim veriyor. Zete, Dokuz8, Bir+Bir Forum gibi sitelerin tasar─▒m─▒nda g├Ârev alan Tok├žabalaban ┼ču anda ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ edit├Âr, tasar─▒mc─▒ ve yaz─▒l─▒mc─▒dan olu┼čan 3 ki┼čilik bir ekiple s├╝rd├╝r├╝yor. Tok├žabalaban, T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin hem kullan─▒c─▒ deneyimi hem de tasar─▒m bak─▒m─▒ndan zay─▒f oldu─čunu ve bunun tasar─▒m s├╝recinde yer alan farkl─▒ akt├Ârler aras─▒ndaki anla┼čmazl─▒klardan kaynakland─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor: ÔÇťVizyonsuzluk ya da teknik yetersizlik de─čil, i├žeri─či haz─▒rlayanlar─▒n, reklamc─▒lar─▒n k├Âstek olmas─▒n─▒n ├žok etkisi var bunda. Bir s├╝r├╝ yay─▒n belirli k─▒s─▒tlara sahip. ├çok fazla ┼čey deneyebilirler, deneyecek f─▒rsat da ellerine ge├žiyor asl─▒nda ama denemeyelim, haz─▒r ┼čeylerle devam edelim diyorlar.ÔÇŁ ─░├žeri─či haz─▒rlayanlar─▒n, tasar─▒mc─▒lar─▒n i├žeri─či y├Ânlendirmelerini kabul etmedikleri ve i├žeri─če g├Âre tasar─▒m yap─▒lmas─▒n─▒ istediklerini s├Âyleyen Tok├žabalabanÔÇÖa g├Âre daha fazla esneklik uygulanmas─▒ m├╝mk├╝n: ÔÇťAsl─▒nda tasar─▒ma g├Âre de i├žerik yap─▒lmas─▒ gerekiyor bazen. ─░nsanlar─▒n dikkat s├╝resi ├žok d├╝┼č├╝k, sosyal medyadan geliyorlar, bir s├╝r├╝ parametreyi de d├╝┼č├╝nmek laz─▒m.ÔÇŁ┬á

Arama Motoru Optimizasyonu (SEO) ve tasar─▒m

Giderek daha fazla say─▒da haber sitesinin g├╝nl├╝k olarak i├žerik ├╝retti─či bir ortamda haberlerin internet kullan─▒c─▒lar─▒na h─▒zl─▒ ve do─čru bir ┼čekilde servis edilmesi ├Ânemli. Fakat, payla┼č─▒lan i├žeriklerin olabildi─čince ├žok kullan─▒c─▒ya ula┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve okutulabilmesi i├žin i├žeri─čin haz─▒rlanmas─▒ ve payla┼č─▒lmas─▒ a┼čamalar─▒nda dikkat edilmesi gereken ba┼čka kriterler de bulunuyor. Haber sitelerinin de di─čer t├╝m internet siteleri gibi sitelerine organik trafik ├žekmek, ve dolay─▒s─▒yla belli bir ba┼čar─▒ elde etmek i├žin bu ko┼čullar─▒ yerine getirmesi gerekiyor. Gerek tasar─▒m gerek haberin giri┼či esnas─▒nda yap─▒lmas─▒ gereken bu kriterlerin temel amac─▒ asl─▒nda haz─▒rlanan i├žerikleri arama motorlar─▒, hatta spesifik olarak Google i├žin optimize etmek.┬á

Google ve di─čer arama motorlar─▒n─▒n internetteki t├╝m sayfalar─▒ ziyaret ederek tarad─▒─č─▒ ve belirli bir s─▒ralamaya tabi tuttu─ču d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde haber medyas─▒n─▒n izlemesi gereken SEO stratejilerinden biri sitenin mimarisini buna elveri┼čli bir ┼čekilde kurgulamak.┬áT├╝rkiyeÔÇÖnin ilk arama motoru pazarlama ajans─▒ SEMÔÇÖde K─▒demli Arama Motoru Optimizasyonu dan─▒┼čman─▒ olarak ├žal─▒┼čan Onur Poyraz Kaya kendi istihdam alan─▒n─▒ dahi olu┼čturmu┼č bu i┼člemleri ┼ču ┼čekilde tan─▒ml─▒yor: ÔÇťGoogleÔÇÖ─▒n ├╝cretsiz sonu├žlar─▒nda en iyi s─▒ralamay─▒ alabilmek i├žin yap─▒l─▒yor t├╝m ├žal─▒┼čmalar. Bu i├žerik g├╝ncelleme, i├žerik yay─▒nlama da olabilir siteyi h─▒zland─▒rma, sitenin tasar─▒m─▒n─▒ de─či┼čtirme de.ÔÇŁ

Bu noktada, g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z ki┼čiler aras─▒nda bir haber sitesinin teknik altyap─▒s─▒n─▒n Google taraf─▒ndan taranabilir ve dizine eklenebilir olmas─▒n─▒n ├Ânemine ili┼čkin bir fikir birli─či var. Siteye periyodik olarak i├žerik eklenmesi, eklenen i├žeri─čin zamana duyarl─▒l─▒─č─▒, sitenin h─▒z─▒ di─čer internet sitelerinde oldu─ču gibi haber siteleri i├žin de belirleyici hususlar aras─▒nda s─▒ralan─▒yor. Fakat KayaÔÇÖya g├Âre i├žeriklerini SEO uyumlu bir ┼čekilde ├╝retme konusunda en fazla problemle de gazeteler kar┼č─▒la┼č─▒yor. Gazetelerdeki insan kayna─č─▒n─▒n boyutu, g├╝n boyu s├╝rekli yay─▒n yap─▒lmas─▒ ve dolay─▒s─▒yla g├╝nl├╝k olarak optimize edilmesi gereken i├žerik say─▒s─▒n─▒n fazlal─▒─č─▒na de─činen KayaÔÇÖya g├Âre haber sitelerinin her biri do─čru optimize edilmi┼č i├žerikler ├ž─▒karmas─▒ neredeyse imk├óns─▒z. ÔÇťSitede kopya sayfalar, taranamayan sayfalar, do─čru konumlanmam─▒┼č i├žerikler olabiliyorÔÇŽ Mesela kullan─▒c─▒ sayfa y├╝klendi─činde g├Ârselle kar┼č─▒la┼č─▒yor, yaz─▒ a┼ča─č─▒da kal─▒yorsa buna m├╝dahele etmek gerek. Bu tarz optimize edilmemi┼č i├žerikleri engellemek i├žin biz baz─▒ kurallar belirliyoruz ve gazetelerle payla┼č─▒yoruz ba┼čl─▒k ┼č├Âyle olmal─▒, URL b├Âyle olmal─▒ gibi.ÔÇŁ A─č─▒rl─▒kl─▒ olarak T├╝rkiyeÔÇÖdeki yerel gazetelerin olu┼čturdu─ču 1000ÔÇÖin ├╝zerinde haber sitesine yaz─▒l─▒m sunan TE Bili┼čimÔÇÖden Siraceddin El, ┼čirketlerinin temel olarak benzer bir ┼čekilde SEO i├žin gerekli kriterleri ve y├Ânergeleri izledi─čini ve m├╝┼čterilerini bunlara uygun olarak y├Ânlendirdiklerini belirtiyor: ÔÇťHaber yaz─▒l─▒mlar─▒nda belirli bir trafi─če ula┼čt─▒ktan sonra ihtiya├žlar─▒n─▒z kar┼č─▒lanamaz h├óle geliyor. SEO taraf─▒nda biz altyap─▒n─▒z─▒ g├╝├žl├╝ tutuyoruz. Bunlar─▒ takip ederek yapt─▒─č─▒m─▒z yaz─▒l─▒mlarda puanlar─▒n y├╝ksek ├ž─▒kabilece─či ┼čekilde ayarlamalar yap─▒yoruz. M├╝┼čteri taraf─▒nda yap─▒labilecek i┼člemler kal─▒yor sadece asl─▒nda. Haber eklerken haberin nas─▒l etiketlendi─činden tutun pek ├žok ┼čey SEO taraf─▒n─▒ etkileyebiliyor.ÔÇŁ

Haber sitelerinde i├žeri─čin uygun etiketler ve kategoriler kullan─▒larak sunulmas─▒ okurun ilgilendi─či i├žeriklere kolay ula┼čabilmesi ve GoogleÔÇÖ─▒n kategoriler arac─▒l─▒─č─▒yla haberi tespit etmesine yard─▒mc─▒ olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli. Ne var ki, g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilciler T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin hem arama motoru hem de kullan─▒c─▒ a├ž─▒s─▒ndan dikkat edilmesi gereken unsurlardan olan kategoriler ve etiketleri uygulama bi├žimlerine ili┼čkin farkl─▒ g├Âr├╝┼čler belirttiler. Bir haber sitesinde yer alan kategori yap─▒s─▒n─▒n okurun site i├žerisindeki haberlere nas─▒l bir navigasyonla ula┼čaca─č─▒n─▒ belirledi─čini s├Âyleyen Onur Poyraz KayaÔÇÖya g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinde bu yap─▒lar d├╝zg├╝n i┼člemiyor: ÔÇťMesela politik haberlere t─▒kl─▒yorum, oradan ├Ânemli bir politik fig├╝rle, bir partiyle ilgili haberlere gidemiyorum, bulam─▒yorum onlar─▒. Her ┼čey karman ├žorman.ÔÇŁ Etiket sayfalar─▒ i├žin de benzer bir ele┼čtiri y├Ânelten Kaya yanl─▒┼č kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒, hangi etiketlerin gerekli oldu─ču ayr─▒m─▒n─▒n do─čru yap─▒lmad─▒─č─▒n─▒ ve haber sitelerinde etiket yaratma yetkisinin belli ki┼čilerle s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor.┬á

Doruk Tutku Tok├žabalaban ise i├žeriklerin etiket gibi belirli bilgiler koyularak girilmesinin ├Ârne─čin daha s─▒n─▒rl─▒ kapasiteye sahip ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n i┼čine yarayabilece─čini ama ├žok da gerekli olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor: ÔÇťBunlar ├žok ├Ânemli SEOÔÇÖculara g├Âre ama asl─▒nda o kadar da de─čil. Google zaten bizim yapt─▒─č─▒m─▒zdan daha iyi anl─▒yor. Ba┼čka ├╝lkede biri mesela Google i├žin bi┼či yapmasa da GoogleÔÇÖ─▒n bir ┼čey yapaca─č─▒n─▒ biliyor, o y├╝zden uygulam─▒yor.ÔÇŁ┬áEvrensel Gazetesi ─░nternet Edit├Âr├╝ Mehmet ├ľzer de benzer bir ┼čekilde bir d├Ânem ├žok kullan─▒lan etiket sayfalar─▒n─▒n art─▒k i┼člevsiz oldu─čunu ├ž├╝nk├╝ GoogleÔÇÖ─▒n etiketleme i┼člemini kendisi metinden se├žerek yapt─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.┬áÔÇťBug├╝n art─▒k etiket kullanmaya gerek yok bir haber sitesinde, kullan─▒c─▒lar─▒n t─▒klama oranlar─▒ da ├žok d├╝┼č├╝k zaten bu etiketlere.ÔÇŁ┬á├ľzer i├žin sitede kategorilere yer vermek ve haberleri okurun ilgisini ├žekecek ilgili di─čer haberler ile birlikte sunmak hem haber tasar─▒m─▒ hem de daha genel anlamda haber t├╝ketimi a├ž─▒s─▒ndan m├╝him: ÔÇťOkur o haberin b├╝t├╝n├╝ne ya da detaylar─▒na dair verilere ula┼čabiliyor mu, ├žok u─čra┼čmadan bir haberden di─čerine ge├žerek olay─▒n b├╝t├╝n├╝ne dair bilgi sahibi olabiliyor mu? Bizim de EvrenselÔÇÖde ├ž├Âzmek istedi─čimiz temel konu bu. T├╝rkiyeÔÇÖde detaylara ├žok fazla kap─▒l─▒p okur olay─▒n b├╝t├╝n├╝n├╝ g├Âremeyebiliyor. Bizim amac─▒m─▒z okuru bilgilendirmek, haberi t├╝kkettirmek de─čilÔÇŽ Gerekirse bir haber okusun ama konuyu iyi anlas─▒n.ÔÇŁ┬á

Bir internet sayfas─▒n─▒n h─▒zl─▒ a├ž─▒l─▒yor olmas─▒ da hem kullan─▒c─▒ deneyimini zenginle┼čtirmek hem de SEO yapmak i├žin ├Ânemli bir kriter. Ara┼čt─▒rmalar bir sitenin yava┼č y├╝kleniyor olmas─▒n─▒n kullan─▒c─▒n─▒n sitede daha az vakit ge├žirmesiyle ya da direkt olarak siteden ├ž─▒kmas─▒yla sonu├žlanabildi─čini g├Âsteriyor. Google taraf─▒ndan da bir sitenin y├╝klenme h─▒z─▒ s─▒ralama algoritmas─▒na etki eden fakt├Ârlerinden biri olarak kabul ediliyor. Bir haber sitesinin y├╝kleme h─▒z─▒n─▒n y├╝ksek olmas─▒ da bu sebeple hem sitenin GoogleÔÇÖda h─▒zl─▒ indekslenmesi hem de okurun sitede daha uzun kalmas─▒na yard─▒mc─▒ oluyor. Bu do─črultuda site h─▒z─▒n─▒ y├╝ksek tutmak i├žin habercilerin dikkat etmesi gereken baz─▒ tasar─▒msal noktalar var. Onur Poyraz Kaya ├Ârne─čin yanl─▒┼č g├Ârsel kullan─▒m─▒n─▒n h─▒z a├ž─▒s─▒ndan ciddi etkileri oldu─čunu belirtiyor: ÔÇťG├Ârsel kullan─▒rken bunlar─▒n da optimize edilmesi gerekiyor. Optimize edilmeyen g├Ârsel ├žok yer kapl─▒yor MB cinsinden ve bu da sayfay─▒ yava┼člat─▒yor. Haber sitelerine gelenlerin %70ÔÇÖi mobilden geldi─či ve orada h─▒z ├žok ├Ânemli oldu─ču i├žin de kayba u─čran─▒yor.ÔÇŁ Kaya ayn─▒ zamanda kullan─▒lan foto─čraf─▒n ├Âzg├╝n olmas─▒n─▒n ├Ânemli oldu─čunun ve b├╝y├╝k oranda stok foto─čraf kullan─▒m─▒n─▒n SEO a├ž─▒s─▒ndan sorun te┼čkil etti─činin de alt─▒n─▒ ├žiziyor. Y├╝klenme h─▒z─▒n─▒n y├╝ksek olmas─▒n─▒n en ├Ânemli tasar─▒msal ├Âgelerden biri oldu─čunu d├╝┼č├╝nen Doruk Tutku Tok├žabalaban, GoogleÔÇÖ─▒n yava┼č siteleri ÔÇťcezaland─▒rmas─▒ÔÇŁ sebebiyle 2-3 y─▒l i├žinde b├Âyle bir problemin kalmayaca─č─▒n─▒ ├Âng├Âr├╝yor.┬á

Google taramas─▒nda olumlu sonu├žlar almak i├žin sitenin mimarisinde dikkat edilmesi gereken bir di─čer nokta da hatal─▒ ya da kopya sayfalar bulundurmamak. Onur Poyraz Kaya dan─▒┼čmanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒klar─▒ internet sitelerinde tespit ettikleri hatal─▒ sayfalar─▒ sildiklerini ya da d├╝zeltilmesi i├žin uyar─▒da bulunduklar─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Fakat konu kopya sayfalar oldu─čunda g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilciler, T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinde bu tarz sayfalarla bu denli kar┼č─▒la┼č─▒l─▒yor olmas─▒n─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki habercilik dinamiklerine ili┼čkin ba┼čka bir ┼čey anlatt─▒─č─▒, ├Ârne─čin ÔÇťajans habercili─čiÔÇŁ kavram─▒ ile ili┼čkili oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝nde. TE Bili┼čimÔÇÖde tasar─▒m temsilcisi olarak ├žal─▒┼čan Siraceddin El, GoogleÔÇÖ─▒n ajanslarla entegre ├žal─▒┼čan ve gelen haberlerin oldu─ču gibi aktar─▒ld─▒─č─▒ i├žerikleri ÔÇťkopya i├žerikÔÇŁ sayd─▒─č─▒n─▒ ve bu sistemi kullanarak farkl─▒ sitelerin bir haberin servisinde ayn─▒ metin ve ba┼čl─▒─č─▒ kullanmas─▒n─▒n SEOÔÇÖyu k├Ât├╝ etkiledi─čini belirtiyor. Google kopya i├žerik olarak alg─▒lad─▒─č─▒ i├žerikleri arama sonu├žlar─▒nda filtreliyor ve dolay─▒s─▒yla kullan─▒c─▒lar bu i├žeriklere organik olarak ula┼čamayabiliyor. ElÔÇÖe g├Âre bu problemin ortadan kald─▒r─▒labilmesi i├žin habercilerin i├žerikleri ├Âzg├╝n aksettirmeleri ├Ânemli: ÔÇť─░├žerik ├Âzg├╝nle┼čtirilerek kullan─▒lsa SEO i├žin daha iyi olur. Kal─▒c─▒ olan i├žerik zaten, siz i├žerik k─▒sm─▒nda kendinize d├╝┼čen g├Ârevi yerine getirmedi─činizde problem ya┼čamak ka├ž─▒n─▒lmaz.ÔÇŁ NK ─░leti┼čimÔÇÖden Barbaros Ko├žanal─▒ da GoogleÔÇÖ─▒n bu tarz ajans botu habercili─čine ÔÇťde─čersizÔÇŁ g├Âz├╝yle bakt─▒─č─▒n─▒ ve ceza kesti─čini vurgulayarak yaz─▒l─▒m verdikleri haber sitelerine kopya i├žeriklerden ka├ž─▒nmak i├žin metnin i├žinde oynama yapmalar─▒n─▒, ├Ârne─čin i├žeri─či ├Âzg├╝n bir spot ve ba┼čl─▒kla payla┼čmalar─▒n─▒ ├Ânerdiklerini s├Âyl├╝yor. ÔÇťGoogle ├Âzg├╝n ve de─čerli tasar─▒ma ├Ânem vererek iyi i├žeri─či ├Ân plana ├ž─▒karmaya ba┼člad─▒, bu y├╝zden hep en de─čerli oldu. ─░yi, ├Âzg├╝n i├žerik her zaman SEO anlam─▒nda kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ buluyor.ÔÇŁ┬á

Haber sitelerinin Google i├žin uygulad─▒─č─▒ optimizasyonlar─▒n bir par├žas─▒ da i├žeriklerini Google Haberler i├žinde g├Âr├╝n├╝r k─▒lmak ile ilgili, ├ž├╝nk├╝ siteler GoogleÔÇÖ─▒n haber siteleri i├žin kullan─▒ma a├žt─▒─č─▒ bu ek arama motoru ile sitelerine daha fazla trafik ├žekebiliyor. Fakat ana arama motoruna ilaveten bu alt listelemede g├Âr├╝n├╝r olmak i├žin haber sitelerinin bu motora kay─▒tl─▒ olmak, ├Âzg├╝n ve okunabilir i├žerik ├╝retmek, HTML format─▒ kullanmak, haberin i├žinde g├Âm├╝l├╝ reklam bulunmamas─▒ gibi uygulamas─▒ gereken baz─▒ teknik y├Ânergeler var. Onur Poyraz Kaya, bir sitenin Google Haberler listesine ├žok kolay bir ┼čekilde kaydedilebiliyor olmas─▒na ra─čmen bu s├╝reci belli bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├╝stlenen ajanslar ve ki┼čiler olmas─▒na ele┼čtirel bak─▒yor: ÔÇť500 liraya Google Haberler kayd─▒n─▒z─▒ yapar─▒m gibi ┼čeyler duydum. Teknik hi├žbir bilgiye ihtiya├ž duymadan sadece rehberi okuyarak 1 saatte yap─▒labilecek bir ┼čey. Google uyumlu site tasar─▒m─▒ denen ┼čey de zaten doland─▒r─▒c─▒l─▒k. Web tasar─▒m─▒ ilerleyen bir ┼čey, nas─▒l uygun olabilir ki? GoogleÔÇÖ─▒n kriterleri zaten y─▒lda y├╝zlerce kez de─či┼čiyor.ÔÇŁ Siraceddin El bununla ilgili olarak Google Haberler listelerine girmenin eskiden ├žok kolay oldu─čunu ama zamanla GoogleÔÇÖ─▒n kriterlerini zorla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z bir ba┼čka temsilci ise Google Haberler arac─▒l─▒─č─▒yla gelen trafi─čin eskiden ├žok daha fazla oldu─čunu ve sitelere belli bir b├╝y├╝me etkisi yaratt─▒─č─▒n─▒ fakat mevcut olarak tatmink├ór bir trafik sa─člamad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.┬á

Haberciler dijital okur kazanmak, site trafi─či yaratmak, daha ├žok t─▒klama ve reklam geliri elde etmek i├žin bir nevi Google tekelinde belirlenen kurallara g├Âre i┼č yapmak zorunda b─▒rak─▒l─▒yor. Barbaros Ko├žanal─▒ ÔÇťBizim sekt├Âr├╝n tanr─▒s─▒ zaten Google oldu─ču i├žin tap─▒yoruz ona, ne derse ikiletmiyoruz, b├╝t├╝n algoritmalar─▒m─▒z─▒ da ona g├Âre yap─▒yoruz. Kendimizi sevdirmek i├žin de ne kriter varsa uyguluyoruzÔÇŁ┬ádese de bu duruma daha ele┼čtirel yakla┼čan bir kesim de var. Kendi tasarlad─▒─č─▒ sitelerde m├╝mk├╝n oldu─čunca GoogleÔÇÖ─▒n herhangi bir servisini kullanmamay─▒ tercih etti─čini belirten Doruk Tutku Tok├žabalabanÔÇÖa g├Âre asl─▒nda arama motoru optimizasyonu i├žin uygulanan ├že┼čitli i┼člemler sadece GoogleÔÇÖa hizmet ediyor: ÔÇťBu GoogleÔÇÖa yap─▒lan bir ┼čey sadece. Bilinmezlikten b├Âyle. Tam olarak ne yap─▒ld─▒─č─▒ da bilinmiyor, fikir y├╝r├╝tmek de s─▒k─▒nt─▒l─▒ oluyor. SEO diye bir ┼čey yok asl─▒nda, bu Google direkt. T├╝rkiyeÔÇÖde sanki ka├ž arama motoru var, ciddi derecede b├╝y├╝k internet ┼čirketleri birka├ž ┼čirketin motorlar─▒ hari├ž di─čerlerini blokluyor zaten. Veri ├žal─▒yorlar, sayfalar─▒ yava┼člat─▒yorlar ama herkes Google Analytics, Gmail kullanal─▒m diyor.ÔÇŁ Mehmet ├ľzer de haber sitelerinin GoogleÔÇÖ─▒n belirledi─či kriterleri uygulasa dahi ba┼čar─▒l─▒ olamayabildi─čini ├ž├╝nk├╝ bu kurallar─▒n T├╝rkiyeÔÇÖde i┼člemedi─čini savunuyor: ÔÇťGoogle kendi kurallar─▒na T├╝rkiyeÔÇÖde kendi uymuyor. Bir al─▒┼čveri┼č sitesiyse kurallar daha farkl─▒ uygulan─▒yor olabilir ama haber sitesinin GoogleÔÇÖ─▒n ├Ânerdi─či, ┼čunu b├Âyle yapsan sonu├žlar─▒ b├Âyle olur dedi─či kurallar─▒ uygulasa bile ba┼čar─▒l─▒ olma ihtimali ├žok d├╝┼č├╝k. Google kendisi uymuyor kurallara zaten. Siz ne yaparsan─▒z yap─▒n MilliyetÔÇÖi, SabahÔÇÖ─▒, H├╝rriyetÔÇÖi g├Âsteriyor.ÔÇŁ ├ľzerÔÇÖin ayn─▒ zamanda T├╝rkiyeÔÇÖde haber sitelerinin i├žerik ├╝retim ve optimizasyon s├╝re├žlerini tersten kurdu─čuna dair bir saptamas─▒ var: ÔÇťBir├žok haber sitesi arama motoru i├žin ├╝retiyor, okur i├žin optimize ediyor. Okur i├žin ├╝retmiyor yani haberi asl─▒nda. Biz okur i├žin yap─▒yoruz o sayfalar─▒.ÔÇŁ┬á

ÔÇť─░yi edit├Âr SEO uyumludur zatenÔÇŁ diyen Onur Poyraz Kaya,┬áhaber sitelerinin ÔÇťbu nedir?ÔÇŁ, ÔÇťbu kimdir?ÔÇŁ gibi siteye trafik ├žekmek i├žin anahtar kelimeler kullan─▒larak ÔÇťk├Ât├╝ÔÇŁ ve ÔÇťs─▒k─▒c─▒ÔÇŁ i├žerikleri haz─▒rlayan SEO edit├Ârlerinin aran─▒yor olmas─▒na ise ele┼čtirel bak─▒yor. Daha genel anlamda da haber sitesini tasarlayan, yaz─▒l─▒mc─▒ ve SEO uzman─▒ gibi i┼č tan─▒mlar─▒n─▒n asl─▒nda dikey uzmanl─▒klar oldu─čunun anla┼č─▒lmas─▒ gerekti─čini ve b├╝t├╝n bunlar─▒n bir ki┼čiye y─▒─č─▒lmas─▒n─▒n da sorunlu oldu─čunu savunuyor. T├╝m bu SEO pratiklerinin do─čru uygulanmas─▒ noktas─▒nda da Kaya kimi zaman haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒na ili┼čkin habercilerin istekleri ve al─▒┼č─▒lm─▒┼č tasar─▒m ├Âgelerine olan ba─čl─▒l─▒k sebebiyle zorland─▒klar─▒n─▒ belirtiyor: ÔÇťKar┼č─▒ taraf─▒ ikna edebildi─čimiz ├Âl├ž├╝de ba┼čar─▒l─▒y─▒z. Belki ├Ânerilerimi harfiyen uygulayan site say─▒s─▒ 10ÔÇÖu ge├žmez bug├╝ne kadar. SEO ├Ânemli tamam b├╝t├že ay─▒ral─▒m diyorlar, ama bilmiyorlar ki dan─▒┼čman ba┼čka ├Ânerilerde bulunacak ve senin o ├Ânerilere de b├╝t├že ay─▒rman laz─▒m. Ama bunu yapm─▒yorlar. ├ľneriyi dinlemenin SEO yapmak oldu─čunu san─▒yorlar ama ├Âyle de─čil.ÔÇŁ KayaÔÇÖya g├Âre bunda haber sitelerinin birbirini ├Ârnek almay─▒ tercih ediyor olmas─▒n─▒n ve baz─▒ pop├╝ler addedilen site tasar─▒mlar─▒n─▒n model olarak kabul ediliyor olmas─▒n─▒n etkisi var. ÔÇťBiz SEO uzman─▒ olarak fikir sundu─čumuzda ÔÇśAma H├╝rriyet ├Âyle yapmam─▒┼č kiÔÇÖ gibi bir cevapla kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Herkes onlar ne yap─▒yorsa onu yapmaya ├žal─▒┼č─▒yor ama SEO b├Âyle bir ┼čey de─čil.ÔÇŁ┬áDoruk Tutku Tok├žabalaban da baz─▒ pop├╝ler haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒n─▒n taklit edilmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ndan ve bunun ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ etkiledi─činden yak─▒n─▒yor: ÔÇťBilmem kim gibi olsun ├žok yayg─▒n bir ┼čey T├╝rkiyeÔÇÖde. Onlar─▒nki gibi olunca ├╝zerine ├ž─▒kacak da bir alan kalm─▒yor. Biz ZeteÔÇÖyle ├žal─▒┼č─▒rken mesela fikrini ├Âne s├╝rd├╝─č├╝m├╝z 8 yenilik varsa bunlar─▒n 5ÔÇÖi uyguland─▒. Zamanla ba┼čka yerlerde g├Ârmeye ba┼člad─▒k o ┼čeyleri.ÔÇŁ┬á

Reklam optimizasyonu tasarımın neresinde? 

Haber sitelerinin tasar─▒m─▒nda dikkate al─▒nan bir di─čer unsur da reklamlar. Tasar─▒m s├╝re├žlerinde haber odalar─▒ ne kadar reklam alacaklar─▒ndan bunlar─▒ nerede ve nas─▒l konumland─▒racaklar─▒na kadar bir dizi etkeni daha g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruyor. Reklamlar─▒n T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin tasar─▒mlar─▒nda bu kadar b├╝y├╝k bir paya sahip olmas─▒n─▒n sebebi asl─▒nda ├Ânemli bir gelir kayna─č─▒ olmas─▒. Ekonomik s├╝rd├╝r├╝lebilir ├že┼čitlili─činin yetersiz oldu─ču ve abonelik sistemlerinin hen├╝z yayg─▒n kullan─▒lan bir pratik h├óline d├Ân├╝┼čmedi─či T├╝rkiyeÔÇÖde haber siteleri reklam ├╝zerinden elde edilen gelire ihtiya├ž duyuyor. Bu sebeple haber siteleri tasar─▒mlar─▒nda kendi olu┼čturduklar─▒ ve GoogleÔÇÖdan gelenler olarak ayr─▒lm─▒┼č iki farkl─▒ reklam alan─▒na yer verilebiliyor. Reklam alanlar─▒n─▒n tasar─▒m a┼čamas─▒nda ne kadar belirleyici oldu─čunu Barbaros Ko├žanal─▒ ┼ču ┼čekilde a├ž─▒kl─▒yor: ÔÇťTasar─▒m i┼či en zorland─▒─č─▒m ┼čeylerden biri. 20 y─▒l ├Ânce daha kolayd─▒. Son 10 y─▒ld─▒r ├Ânce reklamlar─▒ koyuyorum, reklam yay─▒nlanacak yerleri. Sonra grafikere verdi─čimde surat─▒n─▒ as─▒yor, abi bunun bir ┼čeyi kalmam─▒┼č ki diye. Ama ne yaz─▒k ki bu reklamlarla beraber gitmesi gerekiyor tasar─▒m─▒n, ├Ânce o y├╝zden onlar─▒ yerle┼čtiririm kalan─▒na tasar─▒m yap derim.ÔÇŁ

Dijital Pazarlama Uzman─▒ Zeynep Merve ─░┼čeri GoogleÔÇÖdan reklam alma modelinin yayg─▒nca kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve bir├žok site i├žin iyi d├Ân├╝┼č al─▒nan bir gelir modeli oldu─čunu belirtiyor. Fakat reklam yo─čunlu─čunun artmas─▒yla daha fazla kitlenin reklam engelleyici kulland─▒─č─▒n─▒ bu sebeple okur memnuniyetini sa─člamak i├žin belirli ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmas─▒ gerekti─čini s├Âyl├╝yor: ÔÇť├ľrne─čin, okur bir sayfada ├╝├ž reklam varken sitede ne kadar kal─▒yor, bir reklam varken ne kadar kal─▒yor, hi├ž reklam olmasa ne kadar kalacakÔÇŽÔÇŁ ─░┼čeriÔÇÖye g├Âre reklamlar─▒n daha t─▒klanabilir olmas─▒ sitenin di─čer organik ├žal─▒┼čmalar─▒yla da ba─člant─▒l─▒. Site h─▒z─▒, t─▒klama oranlar─▒, reklam─▒n yap─▒lan di─čer aramalarla ├Ârt├╝┼čmesi, ÔÇťexpanded text adÔÇŁ ve ÔÇťresponsive text adÔÇŁ gibi olabildi─čince t├╝m reklam alan─▒ fakt├Ârlerinin de─čerlendirilmesi ├Ânemli. Haber sitesinin alan─▒ reklama a├žt─▒ktan sonra i├žerik anlam─▒nda ise alabilece─či bir aksiyon olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.┬á

Reklam─▒n nerede konumland─▒─č─▒n─▒n ve hatta linkin hangi renkle haz─▒rland─▒─č─▒n─▒n dahi okurun t─▒klama e─čilimini ciddi derecede etkileyebildi─čini s├Âyleyen Tansu G├╝nay zaman zaman kullan─▒c─▒lar─▒n bir sitede daha ├žok nerelerde gezindi─čini inceleyen ─▒s─▒ haritalar─▒na bakarak karar alabildiklerini s├Âyl├╝yor: ÔÇťTutucak haberlerin alt─▒na ┼ču haberi de koyay─▒m, hemen oraya reklam koyay─▒m dersin.ÔÇŁ G├╝nay, siteye reklam alman─▒n her zaman beklenen de─čeri getiremeyece─čini ve siteye gelen trafi─čin az oldu─ču durumlarda ├Ârne─čin GoogleÔÇÖdan reklam alman─▒n ├žok b├╝y├╝k bir de─či┼čiklik yaratmayaca─č─▒n─▒ da belirtiyor. Bu durumun ├Âzellikle yerel haber sitelerinde g├Âzlenebildi─čini s├Âyleyen Barbaros Ko├žanal─▒ da benzer bir g├Âr├╝┼č├╝ payla┼č─▒yor: ÔÇťYerel haber siteleri i├žin Google reklamlar─▒n verdi─či paralar hi├žbir i┼če yaramaz. ├çok agresif modeller Google AdSense. Trafi─či de ├žok ciddi anlamda d├╝┼č├╝rebiliyor, bir sitemizde %40 d├╝┼č├╝┼č yaratt─▒ mesela her taraf─▒n reklam olmas─▒. Bu kadar paraya de─čmiyor.ÔÇŁ┬áKo├žanal─▒ reklamlardan bekledi─či geliri elde edemeyen ve finansman aray─▒┼č─▒nda olan yerel gazetelerin bu sebeple son birka├ž y─▒ld─▒r belediyelerden kaynak almaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ve bir nevi belediyelerin kontrol├╝ alt─▒nda yay─▒n yapmaya ba┼člad─▒─č─▒na dikkat ├žekiyor. Lifebursa.com ve Bursa Hakimiyet gibi yerel gazetelerin tasar─▒m─▒nda rol alan Ko├žanal─▒ reklamlar─▒n i┼čin i├žine girmesinin eski ┼čablon tasar─▒mlar─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de de─či┼čtirdi─čini s├Âyl├╝yor.┬á

Doruk Tutku Tok├žabalaban da Facebook ve Google gibi ├Ânemli payda┼člar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒n haber siteleri i├žin reklam modellerini b├╝y├╝k oranda de─či┼čtirdi─čini ve tasar─▒mlardaki reklam uygulamalar─▒n─▒n giderek ÔÇťvasatla┼čt─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ d├╝┼č├╝n├╝yor: ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖdeki yerel haber, ulusal haber sitelerindeki neredeyse t├╝m reklamlar ayn─▒ kal─▒ba denk d├╝┼č├╝yor. Benzer tasar─▒mlar kullan─▒l─▒yor, bunlar Google reklam─▒ g├Âstermek i├žin tasarlan─▒yor. Maksimum ka├ž reklam g├Âsterebiliriz diye d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor.ÔÇŁ Yine de Google reklamlar─▒n ├Âzellikle k├╝├ž├╝k haber sitelerine reklam geliri oldu─čunu ve ba┼čka bir gelir kap─▒s─▒ bulunmamas─▒ sebebiyle durumun kabullenilmek zorunda b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyen Tok├žabalabanÔÇÖa g├Âre alternatif gelir modellerin bulunup uygulanmas─▒ gerekiyor.┬á

Haber siteleri tasar─▒mlar─▒nda reklamlar─▒n kimi zaman sayfan─▒n neredeyse tamam─▒n─▒ kaplayacak boyutlarda kullan─▒lmas─▒ ve as─▒l haber i├žeri─činin okunmas─▒n─▒ zorla┼čt─▒rmas─▒ sebebiyle okurlar reklam engelleyici kullanmay─▒ tercih edebiliyor. Sayfan─▒n farkl─▒ yerlerinden f─▒┼čk─▒ran reklamlar─▒n ciddi bir sorun te┼čkil etti─čini s├Âyleyen Siraceddin ElÔÇÖe g├Âre haber sitelerindeki reklamlar ciddi bir bilgi kirlili─či de yarat─▒yor.┬áMehmet ├ľzer de reklam gelirlerinin ├žok y├╝ksek olmad─▒─č─▒n─▒, EvrenselÔÇÖde okuru rahats─▒z edecek bir reklam yerle┼čiminden yana olmad─▒klar─▒ gibi okurlara da bu tarz reklam engelleyici programlar─▒ kullanmalar─▒n─▒ tavsiye ettiklerini s├Âyl├╝yor:┬áÔÇťYapt─▒─č─▒m─▒z g├Âr├╝┼čmelerde ve teknik ├žal─▒┼čmalarda en ├žok zorland─▒─č─▒m─▒z ┼čeylerden birisi reklam yerle┼čtirme olmu┼čtu. S─▒f─▒rlayacak kadar pazarl─▒k yapt─▒k. ─░lk ba┼člarda standart bir uygulama yap─▒lm─▒┼čt─▒, okurlar─▒m─▒zdan hemen tepki geldi ├žok reklam var diye biz de ┼ču anki h├óline indirdik.ÔÇŁ┬á├ľzer ayn─▒ zamanda kullan─▒c─▒y─▒ yormayacak tasar─▒mlar─▒n zamanla daha ├žok ├Ânem kazanaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor.┬áT├╝rkiyeÔÇÖde S├Âzc├╝ gazetesi gibi reklam yerine abonelik modelinin alternatif bir gelir olu┼čturdu─ču gazeteleri ├Ârnek g├Âsteriyor.┬á

─░├žerik y├Ânetim sistemleri ve tasar─▒msal etkileri

Haber siteleri tasarlan─▒rken ├Âncelikle ya WordPress, Drupal ya da Joomla gibi haz─▒r yaz─▒l─▒mlar ya da ki┼čiselle┼čtirilmi┼č yerel yaz─▒l─▒mlar kullan─▒l─▒yor. K─▒demli SEO Dan─▒┼čman─▒ Onur Poyraz KayaÔÇÖya g├Âre bu iki se├ženek aras─▒nda asl─▒nda belirgin bir fark yok: ÔÇťBir yaz─▒l─▒m ┼čirketinin yaratt─▒─č─▒ haber sitesi berbat olabilir; ama WordPress ile yapt─▒─č─▒n─▒z zaman ├žok iyi olabilir, tam tersi de olabilir. Burada mesele altyap─▒y─▒ nas─▒l kulland─▒─č─▒n─▒z ve tasar─▒m a┼čamas─▒nda SEO uzman─▒n─▒z─▒n olup olmad─▒─č─▒.ÔÇŁ Kaya, WordPress gibi haz─▒r yaz─▒l─▒mlar─▒n ├žok fazla ┼čeye entegre edilebilme ├Âzelli─či oldu─čunu ama kalabal─▒k bir editoryal ekibi olup g├╝nl├╝k haber ak─▒┼č─▒ y├╝ksek platformlar─▒n kendi yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒ yazmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor. Tasar─▒mc─▒lar aras─▒nda da hangi yaz─▒l─▒m─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n daha avantajl─▒ olabilece─čine y├Ânelik ├želi┼čkili g├Âr├╝┼čler var.┬á

Tok├žabalaban haber siteleri i├žin yerel yaz─▒l─▒mlar─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n gerekli olmad─▒─č─▒n─▒ ve kendi tasar─▒mlar─▒nda da kullanmay─▒ tercih etti─či WordPressÔÇÖin g├╝venilir bir tercih oldu─čunu s├Âyl├╝yor: ÔÇťWordPressÔÇÖi teslim edip b─▒rakmas─▒ ├žok kolay. Biri benden sonra devrald─▒─č─▒nda i├žerikler kald─▒─č─▒ i├žin yeni tasar─▒m─▒ tak─▒p devam ettirmesi kolay. ─░├žerik sitesinin kodunu yazmak a┼čamas─▒ndaki gereklilikler ciddi zor. Emek ve insan g├╝c├╝ gerekiyor. WordPress internetin %25ÔÇÖini sa─čl─▒yor, bu devasa bir ┼čey.ÔÇŁ WordPress yaz─▒l─▒mlar─▒n ki┼čiselle┼čtirilmi┼č yaz─▒l─▒mlarla k─▒yasland─▒─č─▒nda RSS feed, a├ž─▒k veri kanallar─▒, haberlerin filtrelenerek g├Âr├╝nt├╝lenebilirli─či gibi belli ├Âzellikleri h├ólihaz─▒rda i├žeriyor olmas─▒ ciddi fayda sa─čl─▒yor.┬á

G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilciler i├žerisinde kendi yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒ kullananlar ise h├óliyle WordPress gibi haz─▒r yaz─▒l─▒mlar─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n ├že┼čitli sebeplerle sorunlu olabilece─čini belirtiyor. ├ľrne─čin Siraceddin ElÔÇÖe g├Âre WordPressÔÇÖin site trafi─či noktas─▒nda teknik altyap─▒s─▒ yeterli de─čil ve teknik destek al─▒nabilecek bir ekibin bulunmamas─▒ da haber sitesine ek i┼č y├╝k├╝ getirebiliyor: ÔÇťWordPress zaten bir i├žerik y├Ânetim sistemi asl─▒nda, yaz─▒l─▒m de─čil. ─░htiyac─▒n─▒za g├Âre ald─▒─č─▒n─▒z temay─▒ istedi─činiz ┼čekilde kullan─▒yorsunuz. Sorun ya┼čad─▒─č─▒n─▒zda ya GoogleÔÇÖda arama yapacaks─▒n─▒z ya da konuyla ilgili makale okuyup video izleyeceksiniz. Kendi ba┼č─▒n─▒za ├ž├Âzmek i├žin bir teknik yeterlili─če sahip olman─▒z gerekiyor. Anl─▒k 1000 ki┼či olunca mesela site ├ž├Âk├╝yor.ÔÇŁ Benzer ┼čekilde Barbaros Ko├žanal─▒ da WordPress gibi sistemlerde hizmetin ucuz olmas─▒na ra─čmen i├žerik girmenin zorlu─čuna ve kullan─▒┼čl─▒l─▒─č─▒n d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝ne dikkat ├žekiyor: ÔÇťWordPressÔÇÖte bir haberi girene kadar benim sistemimde 8 haber girersiniz. Bizim en iyi detayc─▒ oldu─čumuz konu i┼čin kolay olmas─▒. Dijitalde her ┼čey b├Âyledir, ÔÇśKeep it simple for the stupidÔÇÖ. Yaz─▒l─▒m haz─▒rlan─▒yor bunu da koyal─▒m bu da olsun diye i┼či karma┼č─▒kla┼čt─▒rma olay─▒ var T├╝rkiyeÔÇÖde ama bunun hi├ž gere─či yok. G├Ârseli ikinci plana at─▒p kullan─▒c─▒ ergonomisi ├╝zerine kurguluyoruz biz.ÔÇŁ┬á

├ťcreti kar┼č─▒l─▒─č─▒nda al─▒nan haber sitesi yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒ kullanan sitelerin tasar─▒msal olarak birbirine ├žok benzedi─čini s├Âyleyen ve dolay─▒s─▒yla bu sitelerde hep ayn─▒ tasar─▒msal ├Âgelerin bulunmas─▒n─▒ ele┼čtiren Mehmet ├ľzer EvrenselÔÇÖin sat─▒n ald─▒─č─▒ yaz─▒l─▒m─▒n %80ÔÇÖlik bir k─▒sm─▒n─▒ de─či┼čtirerek tamamen kendi site tasar─▒mlar─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ s├Âyl├╝yor: ÔÇť1000 lira veriyorsunuz haber yaz─▒l─▒m─▒ al─▒yorsunuz her ┼čey haz─▒r ve ayn─▒ yerde. ─░msak vakti, hava durumu, galeriler ayn─▒, ayn─▒ kategoriler varÔÇŽ Biz hi├ž WordPress kullanmad─▒k, ba┼č─▒ndan beri kendi yaz─▒l─▒m─▒m─▒z─▒ kullan─▒yoruz.ÔÇŁ┬á├ľzer EvrenselÔÇÖin kendi yaz─▒l─▒mlar─▒n─▒ kullan─▒yor olmas─▒n─▒n g├╝ncel trendlere uygun de─či┼čiklikler yapabilmek anlam─▒nda esneklik kazand─▒rd─▒─č─▒n─▒, ├Ârne─čin kullan─▒c─▒n─▒n haber i├žeri─čini sosyal medyada payla┼č─▒m─▒n─▒ artt─▒rabilecek ├že┼čitli ├Âzellikleri tasar─▒mlar─▒na entegre ettiklerini iletiyor.┬á

Kli┼čele┼čmi┼č bir tasar─▒m: Man┼čet sistemleri┬á

T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin hemen hepsinde kullan─▒lan man┼čet sistemi ile ilgili ne d├╝┼č├╝nd├╝klerini sordu─čumuz temsilcilerin g├Âr├╝┼čleri ├žo─čunlukla olumsuz. Tansu G├╝nay, T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitesi tasar─▒m─▒nda en ├Ânemli g├Âr├╝len ├Âgenin yana kayd─▒r─▒lan g├Ârseller (slider) oldu─čunu ama ki┼čisel olarak ÔÇťsliderÔÇŁ kullan─▒m─▒na s─▒cak bakmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor: ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde ana ak─▒m medyay─▒ takip edenler ÔÇśsliderÔÇÖlardan okuyor haberi. Bu slider kullan─▒m─▒ ile bir yemek tarifi arad─▒─č─▒n─▒z zaman bile ilk s─▒ralarda H├╝rriyet, Ak┼čam, Milliyet, Habert├╝rk ├ž─▒k─▒yor kar┼č─▒n─▒za. Ama se├žim analizi arad─▒─č─▒n─▒zda ba┼čka siteler ├ž─▒k─▒yor. Haber siteleri okurlar─▒n─▒ yanl─▒┼č se├žmi┼čler yani ba┼čtan zaten.ÔÇŁ G├╝nayÔÇÖa g├Âre ÔÇťsliderÔÇŁ kullan─▒m─▒n─▒n bu kadar yayg─▒n olmas─▒ ÔÇťt─▒k rant─▒ÔÇŁ beklentisinden kaynakland─▒─č─▒ kadar T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin g├╝ncel k├╝resel trendleri takip edememesiyle de alakal─▒: ÔÇťMesela 3-4 senedir The GuardianÔÇÖda, The TimesÔÇÖta bir canl─▒ ak─▒┼č (live feed) furyas─▒ var. Asl─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝ndemine tam oturabilecek bir ┼čey ama bir t├╝rl├╝ gelemedi buraya. B├╝t├╝n d├╝nya b─▒rakt─▒ ama 10 y─▒l ├Âncesinin ÔÇśsliderÔÇÖlar─▒ duruyor her yerde.ÔÇŁ┬á

G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilcilerden baz─▒lar─▒ T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinin g├Ârsel kullan─▒m─▒n─▒n yurtd─▒┼č─▒ndaki ├Ârneklerle k─▒yasland─▒─č─▒nda ├žok daha fazla oldu─čunu ve man┼čet sistemi kullan─▒m─▒n─▒n da bu sebeple tercih edildi─čini d├╝┼č├╝n├╝yor. Ko├žanal─▒ÔÇÖya g├Âre haber siteleri i├žerik ile de─čil kulland─▒klar─▒ g├Ârseller arac─▒l─▒─č─▒yla okuru yakalamay─▒ hedefliyor. Siraceddin El de ÔÇťhareket eden k─▒m─▒l k─▒m─▒l internet sitelerininÔÇŁ hem kullan─▒c─▒ hem de haber sitesi y├Âneticilerinin beklentileriyle a├ž─▒klanabilece─čini, ├žo─ču zaman haz─▒rlad─▒klar─▒ sade tasar─▒mlar─▒n m├╝┼čterileri taraf─▒ndan kabul g├Ârmedi─čini belirtiyor. Di─čer ├╝lkelerin haber sitelerinin anasayfalar─▒nda bu kadar fazla g├Ârsel kullan─▒lmad─▒─č─▒ tespitine kat─▒lan ElÔÇÖe g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖdeki habercilerdeki h├ókim d├╝┼č├╝nce okuru anasayfada daha fazla tutmak. okur odakl─▒ bir kayg─▒lar─▒ ise bulunmuyor. H├╝rriyet GazetesiÔÇÖnin 3 y─▒l ├Ânce sitesini daha sade bir tasar─▒m kullanarak yeniledikten sonra zamanla tekrar eski h├óline getirmesini ├Ârnek g├Âsteren ElÔÇÖe g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖdeki okur ÔÇťhareketli sayfalarÔÇŁdan ka├žam─▒yor.┬á

ÔÇťSliderÔÇŁ kullanmama konusunda kararl─▒ oldu─čunu vurgulayan Doruk Tutku Tok├žabalaban da bu sistemin iyi bir kullan─▒c─▒ deneyimi sa─člamad─▒─č─▒n─▒ ve zamanla daha az kullan─▒lmaya ba┼članaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor: ÔÇťHi├žbir espirisi yok. Sayfaya y├╝k oluyor, edit├Âre i┼č ├ž─▒k─▒yor. Kullan─▒c─▒ deneyimini baltal─▒yorlar ama neden yapt─▒klar─▒n─▒ da ├žok iyi anlayabiliyorum.ÔÇŁ┬áGaleri format─▒nda kurgulanm─▒┼č ve metnin her biri farkl─▒ URLÔÇÖye sahip sayfalara b├Âl├╝nd├╝─č├╝ i├žerikler i├žin ise g├Âr├╝┼č├╝ daha keskin: ÔÇťGaleri haber gibi devam eden ve asl─▒nda sanki yeni t─▒klama yaratm─▒┼č gibi ┼čeyler ├žok verimli, bundan y├╝r├╝yorlar. Haber sitesinin hayat d├Âng├╝s├╝ i├žin k├órl─▒ asl─▒nda bu, bir kerelik ┼čeyi al─▒p 20 kere kullanm─▒┼č oluyorsunuz. Ama bazen ├ž─▒kam─▒yorsunuz galeriden, geriye t─▒klad─▒─č─▒n─▒zda sayfa ge├žmi┼činize say─▒yor ├ž├╝nk├╝. Bu etik bile de─čil, yap─▒lmamas─▒ laz─▒m. Kullan─▒c─▒ ├Âzel bir taray─▒c─▒ kullan─▒yor olabilir, engelli olabilir.ÔÇŁ Onur Poyraz Kaya, bu tarz galeri haberlerin SEO a├ž─▒s─▒ndan da anlams─▒z oldu─čunu a├ž─▒kl─▒yor: ÔÇťNegatif bir ┼čey, zay─▒f bir i├žerik. Galeri ile sayfa say─▒s─▒n─▒ 10ÔÇÖa 20ÔÇÖye katl─▒yorsun ama sayfalar─▒n ├žo─ču ne kullan─▒c─▒ya ne GoogleÔÇÖa bir anlam ifade etmiyorÔÇŽ A┼ča─č─▒ kayd─▒rmal─▒ olanlar ise hem tasar─▒m hem SEO olarak daha ├žok i┼čimize yarar asl─▒nda; ben bunu haber sitelerine ├Âneriyorum, ├ž├╝nk├╝ yeni URL ile ba┼čka bir habere ge├žmi┼č oluyor.ÔÇŁ┬á

EvrenselÔÇÖin internet sitesinde ise galeri haberler kullan─▒lm─▒yor. Mehmet ├ľzer bunun bilin├žli al─▒nm─▒┼č bir karar ald─▒─č─▒n─▒ aktar─▒yor: ÔÇťBilsek ki trafi─čimizi %10 artt─▒racak, yapmayaca─č─▒z. Okurun istemedi─či hi├žbir ┼čeyi yapmay─▒z. Emniyetin yay─▒nlad─▒─č─▒ bir genelge bile galeri olarak sunuluyor. Haber de─čeri ta┼č─▒yan ┼čey ger├žekten g├Ârseldir o zaman yapars─▒n, ama tamam─▒n─▒ galeriye d├Ân├╝┼čt├╝rmek okuru aldatmakt─▒r. Okur haberi ay─▒rt edebilir, okurun zek├ós─▒na g├╝venmek laz─▒m.ÔÇŁ┬á

Mobil tasar─▒mlarda ├Âne ├ž─▒kan detaylar┬á

Mobil kullan─▒labilirlik t├╝m internet siteleri i├žin ├žok ├Ânemli, fakat haber sitelerine gelen trafi─čin neredeyse %80ÔÇÖini mobil kullan─▒c─▒lar─▒n olu┼čturdu─ču g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda bu sitelerin ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin daha da belirleyici bir kriter olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Haber sitelerini ziyaret edenlerin ├žok b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunun haberleri cep telefonlar─▒ndan takip etmeyi tercih etmesi haber sitelerinin mobil kullan─▒ma uygun olarak bi├žimlendirilmi┼č duyarl─▒ tasar─▒mlar olu┼čturmas─▒n─▒ zorunlu k─▒l─▒yor. Mobil uyumlu tasar─▒mlar─▒n ├Âncelikli olarak h─▒zl─▒ y├╝klenmeye elveri┼čli olmas─▒, masa├╝st├╝ internet sitelerinden farkl─▒ olarak m├╝mk├╝n oldu─čunca i├žeri─čin g├Âr├╝nt├╝lenmesini etkileyecek di─čer unsurlar─▒ bar─▒nd─▒rmamas─▒, i├žeri─čin kendisini k─▒sa s├╝rede ve en anla┼č─▒labilir bi├žimde okura sunmas─▒ gerekiyor. Mobil haber okurlar─▒ ve masa├╝st├╝nden haber okuyanlar sitede ge├žirdikleri s├╝re, ziyaret ettikleri sayfalar, siteye ula┼čma yollar─▒ bak─▒m─▒ndan farkl─▒la┼č─▒yor. Bu sebeple mobil kullan─▒c─▒lar─▒n bu farkl─▒la┼čan ihtiya├žlar─▒n─▒n ve haber okuma pratiklerinin tespit edilip buna y├Ânelik tasar─▒mlar geli┼čtirmek kullan─▒c─▒ deneyimini iyi kurmak i├žin olduk├ža kritik.┬á

Mobil tasar─▒m yaparken ├Âzellikle dikkat edilmesi gereken unsurlara y├Ânelik sorumuza ald─▒─č─▒m─▒z cevaplar neredeyse birebir ├Ârt├╝┼č├╝yor. Sitenin hem font a├ž─▒s─▒ndan hem de evrensel bir dil sa─člayarak kolay okunabilir olmas─▒, men├╝ se├žene─činin her daim ula┼č─▒labilir bir yerde olmas─▒ ve haberin i├žinde hareket kabiliyeti sa─člamas─▒ gibi konular ├Âne ├ž─▒k─▒yor.

Barbaros Ko├žanal─▒ da masa├╝st├╝ i├žin tasarlanan sitenin trafi─činin mobilden geldi─či i├žin tasar─▒m ├Ânceli─činin mobile kaymas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor. Ko├žanal─▒, kullan─▒c─▒lar─▒n hareketlerini inceleyerek anasayfalarda a├ž─▒lan man┼čet alan─▒ndan a┼ča─č─▒ya ├žok da inilmedi─čini ve ├Âzellikle masa├╝st├╝nde sayfan─▒n a├ž─▒ld─▒─č─▒ ┼čekliyle okundu─čunu saptad─▒klar─▒n─▒, bu sebeple ÔÇťvitrinÔÇŁ k─▒sm─▒n─▒n hem mobilde hem de masa├╝st├╝ tasar─▒mlarda g├╝zel haz─▒rlanmas─▒n─▒n ├Ânemli oldu─čunu s├Âyl├╝yor.┬á

G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilcilerden Siraceddin El, mobil uyumluluk kriterleri i├žerisinde t─▒klanabilir alanlar─▒n do─čru ayr─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n da kullan─▒c─▒ deneyimi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli oldu─čunu hat─▒rlat─▒yor.┬áEl, mobil uyumluluk noktas─▒nda Google ads y├Ânergelerinin belirleyici oldu─čunu, GoogleÔÇÖ─▒n zaman zaman siteyle ilgili testler yapt─▒─č─▒n─▒ ve ÔÇťyaz─▒lar k├╝├ž├╝kÔÇŁ ya da ÔÇťbutonlar birbirine yak─▒nÔÇŁ gibi uyar─▒larda bulundu─čunu belirtiyor.┬á

2013 y─▒l─▒nda Evrensel gazetesinin mobil uyumlu internet sitesi tasar─▒m─▒ kullanmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ileten Mehmet ├ľzer, tasar─▒mlar─▒n en ba┼čta ├Âncelikle mobili dikkate alarak haz─▒rlanmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor: ÔÇťTasar─▒mc─▒ bir i┼č alsa ├Ânce masa├╝st├╝ i├žin mi mobil i├žin mi istiyorlar diye soracak. Bunu istemeyen bir y├Ânetim olmas─▒ laz─▒m art─▒k. Size gelen demonun direkt mobil olmas─▒ laz─▒m, onu sonra masa├╝st├╝ne g├Âre ayarlaman─▒z laz─▒m.ÔÇŁ┬á├ľzer, Evrensel gazetesinde bir s├╝redir mobilde Google teknolojileriyle entegre bir altyap─▒ kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ aktar─▒yor. Uygulama gibi ├žal─▒┼čan bu sistem masa├╝st├╝ne de eklenebiliyor ve okurun habere daha h─▒zl─▒ eri┼čmesini ve haberler aras─▒nda daha kolay gezinmesini sa─čl─▒yor. ─░statiklerin de g├Âr├╝┼č├╝n├╝ destekledi─čini belirtiyor ├ľzer; Evrensel okurlar─▒ mobilde kullan─▒lan sistemde daha fazla zaman ge├žiriyor ve daha fazla haber okuyor. Fakat pandemi ile beraber bu durumun g├Ârece de─či┼čme e─čilimi g├Âsterdi─čine de dikkat ├žekiyor: ÔÇťOkurun %80ÔÇÖi mobilden geliyor ama pandemi s├╝recinde daha ├žok ekran kullan─▒lmaya ba┼članmas─▒yla bu biraz azald─▒. Eskiden mesai saatlerinde masa├╝st├╝ ak┼čam mobil trafik olurdu.ÔÇŁ┬á├ľzer ayr─▒ca mobil tasar─▒m─▒n sadece internet sitesinin kendisiyle s─▒n─▒rl─▒ olmamas─▒ gerekti─čini hat─▒rlat─▒yor: ÔÇťHaber sadece sitede t├╝ketilen bir ┼čey de─čil asl─▒nda, tasar─▒m─▒ b├╝t├╝nl├╝kl├╝ olarak ele almak gerekiyor. Okur haberi sosyal medyada t├╝ketip b─▒rak─▒yor bazen, oradan siteye trafik ├žok az. Bu y├╝zden asl─▒nda bahsetmemiz gereken haberin tasar─▒m─▒. Mesela sosyal medyada payla┼čt─▒─č─▒m─▒z i├žeriklere EvrenselÔÇÖin logosunu da ekliyoruz, haberi en az─▒ndan oradan g├Ârd├╝─č├╝n├╝ hat─▒rlats─▒n diye.ÔÇŁ

Haber de─čerini belirleyen unsurlardan biri de payla┼č─▒labilirlik, bu sebeple site mimarisi olu┼čturulurken haberciler ve tasar─▒mc─▒lar─▒n i├žeri─čin kullan─▒c─▒lar taraf─▒ndan sosyal medyada payla┼č─▒lmas─▒ ba─člam─▒nda da dikkat etti─či belli hususlar var. G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z tasar─▒mc─▒lar ├Âzellikle mobilde payla┼č─▒m yo─čunlu─ču oldu─čunu, ├Ârne─čin okurlar─▒n WhatsAppÔÇÖtan kendi aralar─▒nda yapt─▒klar─▒ payla┼č─▒mlar sonucunda sitelere ├Ânemli trafik geldi─čini belirtiyorlar. Payla┼č─▒m butonunun haber i├žerisindeki yerle┼čimi, ba┼čl─▒─č─▒n ve spotun sosyal medya payla┼č─▒mlar─▒nda g├Âr├╝nebilir olmas─▒ gibi kriterler ├Ânemli. Ama okurun haberi sosyal medyada payla┼čmaya te┼čvik edecek yap─▒lanmalar─▒n eskisi gibi kolay olmad─▒─č─▒na y├Ânelik bir tespit de var. ├ľrne─čin G├╝nay ve El, FacebookÔÇÖun g├╝venlik ihlalleriyle m├╝cadele kapsam─▒nda platformda haber payla┼č─▒m─▒na ili┼čkin tutumunu de─či┼čtirdi─čini ve bir haber sitesinde yap─▒lan yorumun otomatik olarak okurun sosyal medya hesab─▒nda da g├Âr├╝nt├╝lelenebilmesini sa─člayan entegrasyon ├Âzelliklerini zamanla kald─▒raca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.┬á

Tasar─▒mlar ve haber yorgunlu─ču

G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilciler zaman zaman T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber siteleri i├žin s─▒kl─▒kla ifade edilen ÔÇťtasar─▒mlar─▒n hepsi birbirine benziyorÔÇŁ gibi ele┼čtirilere de─činerek baz─▒ gazetelerin tasar─▒mda yol g├Âsterici g├Ârevi ├╝stlendi─čini ve bunun okur a├ž─▒s─▒ndan sonu├žlar─▒ olabilece─čini vurgulad─▒. G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z isimlerin hemen hepsi haber end├╝strisindeki ki┼čilerce H├╝rriyet ve Milliyet gibi sitelerin ÔÇťamiralÔÇŁ olarak g├Âr├╝ld├╝─č├╝n├╝ ve geride kalanlar─▒n onlar─▒n uygulad─▒klar─▒ tasar─▒mlar─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmak istemediklerini belirtti. Buna kar┼č─▒l─▒k, haber sitesinin i├žerik kapsam─▒ ve kendi ula┼čmak istedi─či okur kitlesini g├Âzeterek tasar─▒mda farkl─▒la┼čmaya gidilmesi gerekti─či y├Ân├╝nde ortak bir ├Âneri var. ├ľrne─čin hedef kitlenin motivasyonunun tasar─▒mda belirleyici olmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝nen Onur Poyraz Kaya ÔÇťhaber sitelerine uygun tasar─▒mÔÇŁ gibi s├Âylemleri de abs├╝rt buldu─čunu iletiyor: ÔÇťYerel haber sitelerinin kulland─▒─č─▒ tasar─▒mla Washington PostÔÇÖunki bamba┼čka olmal─▒, ya da tamamen ekonomi haberleri ├╝reten bir sitenin. ├ľrne─čin bir site man┼čete ihtiya├ž duymayabilir. Bunlar hedef kitleye ve kitlenin motivasyonuna g├Âre ├žok de─či┼čen ┼čeyler. Baz─▒ sitelerde navigasyonu ├žok sadele┼čtiriyorum mesela, dikkati da─č─▒tacak ┼čeyleri azalt─▒yorum. Ba┼čka bir sitede ise ├žok ┼čey olabiliyor ├ž├╝nk├╝ orada istenen o.ÔÇŁ┬á

Tasar─▒mda tektiple┼čmenin okur i├žin haberden ka├ž─▒nma e─čilimi yarataca─č─▒ en ├žok dile getirilen kayg─▒lardan biri. Barbaros Ko├žanal─▒ÔÇÖya g├Âre birbirine benzeyen tasar─▒mlar─▒n kullan─▒lmas─▒ T├╝rkiyeÔÇÖdeki habercili─či etkileyen di─čer dinamiklerle beraber sitelerin trafik say─▒lar─▒na yans─▒m─▒┼č bile: ÔÇťAnaliz etti─čimizde direkt giri┼čler ger├žekten ├žok k├╝├ž├╝k. Sosyal medya ├žok b├╝y├╝k bir haber kayna─č─▒ h├óline geldi.ÔÇŁ Ba─č─▒ms─▒z ve iyi i├žeri─čin en ├Ânemlisi oldu─čunu ve bunlar─▒n sa─članmas─▒ durumunda ÔÇťba┼čka oyuncaklara gerek kalmadan okurun yakalanabilece─čiÔÇŁne olan g├Âr├╝┼č├╝n├╝ tekrarlayan Ko├žanal─▒ haber sitesi tasar─▒m─▒nda yer alan farkl─▒ payda┼člar─▒n ├želi┼čkili beklentilerinin de belli bir tecr├╝be d├╝zeyine g├╝ven ile ├ž├Âz├╝lebilece─čine inan─▒yor.

Habercilikte g├Âr├╝len bu tasar─▒msal benzerlikleri daha genel bir perspektiften de─čerlendiren cevaplar da ald─▒k. ├ľrne─čin Doruk Tutku Tok├žabalabanÔÇÖa g├Âre yay─▒nc─▒l─▒─č─▒n i├žinde bulundu─ču bu durum kendisine ├Âzg├╝ de─čil: ÔÇťT├╝rkiye farkl─▒ sebeplerden dolay─▒ ├žok monoton ve vasat bir kapitalizm i├žinde. Biz ciddi derecede yarat─▒c─▒ olmayan bir kapitalizmiz. Bu yay─▒nc─▒l─▒kta da belli ediyor kendini. Toplumun kabul edece─či bir vasat belirleniyor, herkes bunun ├╝zerine atl─▒yor. Herkes ayn─▒ vasatl─▒─č─▒ yapal─▒m diyor, kimse itiraz etmiyorÔÇŽ ┼×u an bir ┼čeyler ├╝retmeye ├žal─▒┼čanlar ayn─▒ ┼čeyleri yap─▒yor, birikimi yok, d├╝zg├╝n bir ┼čey bulam─▒yor.ÔÇŁ ├ľzellikle ni┼č konularda ├žal─▒┼čan eski gazetelerin ÔÇťd├╝zg├╝n i├žerikÔÇŁ ├ž─▒karabildi─čini, yurtd─▒┼č─▒nda ├žok ba┼čar─▒l─▒ habercilik yap─▒p ayn─▒ zamanda iyi tasar─▒mlara sahip olan k├╝├ž├╝k gazeteler gibi ├Ârneklere ise T├╝rkiyeÔÇÖde rastlanamad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor: ÔÇťS├╝rekli s├╝rekli haber yap─▒l─▒yor, gelir yaratam─▒yor, insanlara da ula┼čam─▒yor… Gelir kayna─č─▒ ├že┼čitlili─či s─▒k─▒nt─▒s─▒ tasar─▒mlar─▒ da i├žerik kararlar─▒n─▒ da etkiliyor. Su├ž tabii okurda da, yay─▒nc─▒da da, ama bir yerden sonra su├žlamay─▒ b─▒rak─▒p ├ž├Âzmek gerekiyor.ÔÇŁ

Tansu G├╝nay ve Mehmet ├ľzer asl─▒nda ele┼čtirilerin merkezinde tasar─▒mdan ├žok i├žeriklerde g├Âzlenen benze┼čmenin olmas─▒ gerekti─čini s├Âyl├╝yor. T├╝rkiyeÔÇÖde bu anlamda bir ruh kayb─▒ ya┼čand─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen ├ľzerÔÇÖe g├Âre i├žeriklerin iyi olmas─▒ elzem: ÔÇťTasar─▒m a├ž─▒s─▒ndan bir problem yok asl─▒nda. ABDÔÇÖde, AvrupaÔÇÖda da siteler ayn─▒. Ke┼čke daha sade tasar─▒mlar olsa evet ama i├žerik iyi oldu─ču s├╝rece iyidir zaten.ÔÇŁ┬á

Siraceddin El de tasar─▒m─▒n ├Âtesinde kutupla┼čm─▒┼č siyasi ortam─▒n okurun haber t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝n├╝ hat─▒rlatarak insanlar─▒n kendi kutuplar─▒na uyan haber ┼čekillerini daha fazla takibe ald─▒─č─▒n─▒ ve okurlar─▒n sitelere daha ├žok arama sonu├žlar─▒ndan ya da Facebook gibi mecralarda ├Ân├╝ne d├╝┼čen haberlere t─▒klayarak ula┼čt─▒klar─▒n─▒ belirtiyor.┬á

Okur i├žin nas─▒l ├ž├Âz├╝mler ├╝retiliyor?┬á

Bir internet sitesi i├žin siteyi ziyaret eden kullan─▒c─▒ say─▒s─▒, kullan─▒c─▒n─▒n hangi kaynaktan geldi─či, hangi sayfan─▒n kullan─▒c─▒n─▒n daha ├žok dikkatini ├žekti─či gibi detaylar performans ├Âl├ž├╝t├╝ olarak g├Âr├╝l├╝yor. Bu anlamda haber siteleri Google Analytics gibi ara├žlar─▒ kullanarak arama motoru, sosyal medya a─člar─▒ veya direkt internet sitesinden gelen farkl─▒ trafiklere ili┼čkin istatistikleri elde edebiliyor, bunlar─▒ g├Âzeterek de gerekli iyile┼čtirme ├žal─▒┼čmalar─▒ yapabiliyor. Bu tarz uygulamalar d─▒┼č─▒nda haber sitelerinin ba┼čka analitik paneller kullanmak ya da okurlar─▒n─▒n sitedeki dola┼č─▒m─▒n─▒ takip eden ─▒s─▒ haritas─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ y├╝r├╝tmek gibi opsiyonlar─▒ da var. G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z temsilcilerin kullan─▒lan metrik ├Âl├ž├╝m ara├žlar─▒na ili┼čkin tercihleri de ├že┼čitli. ÔÇťKullan─▒c─▒ya 3-5 sayfa daha g├Âsterebiliyorsan iyi i┼č yapm─▒┼čs─▒n demektir tasar─▒m olarak. KVKK baz─▒ ┼čeyleri engelliyor ger├ži. Hedefimiz kullan─▒c─▒y─▒ da analiz ederek reklam mant─▒─č─▒n─▒n ayn─▒s─▒n─▒ haber i├žin yapmakt─▒. Bunun ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼člam─▒┼čt─▒k ama ┼ču an kullan─▒c─▒ takibi yapmak da zorla┼čt─▒,ÔÇŁ┬ádiyor Barbaros Ko├žanal─▒.┬á

Kullan─▒c─▒ testi uygulamak yerine Google AnalyticsÔÇÖin sundu─ču geni┼č veri analizlerini okumay─▒ tercih etti─čini s├Âyleyenler oldu─ču gibi bunu do─čru bir y├Ântem olarak g├Ârmeyenler de mevcut. ├ľrne─čin Mehmet ├ľzer, EvrenselÔÇÖin internet sitesi i├žin Google AnalyticsÔÇÖten veri toplamay─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de azaltt─▒klar─▒n─▒, sadece minimum d├╝zeyde okunma say─▒s─▒, okurun nerden geldi─či gibi verilere bakt─▒klar─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.┬á├ľzer asl─▒nda bir okurun EvrenselÔÇÖde en ├žok okudu─ču haber kategorisini, okurun en ├žok haber okudu─ču saatlerde kendisine iletilebilece─či bir sisteme dahi sahip olduklar─▒n─▒ ama bunu kullanmad─▒klar─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.┬á

Siraceddin El de kendi kullan─▒c─▒ deneyimi deneylerini yapmad─▒klar─▒n─▒ onun yerine site trafik istatistiklerini analiz eden ba┼čka bir internet sitesinin belirledikleri birka├ž pilot site ile ilgili de─čerlendirmelerine g├Âz att─▒klar─▒n─▒ belirtiyor: ÔÇťKullan─▒c─▒ taraf─▒ndan ziyade biz yay─▒nc─▒lara hitap etti─čimiz i├žin onlar─▒n memnun olabilecekleri ├Âzelliklere bak─▒yoruz daha ├žok.ÔÇŁ Okurun site i├žerisinde ne kadar kald─▒─č─▒ gibi metrikleri Google AnalyticsÔÇÖten takip etmeyi tercih etti─čini belirten Tansu G├╝nay da bu konularda son s├Âz├╝n i┼čverende oldu─čunu s├Âyl├╝yor. ÔÇťHaber odas─▒ y├Âneticileri tasar─▒m alan─▒na %100 m├╝dahil oluyor, fikirleri olsa da olmasa da. Onlar─▒n dedi─či oluyor. %80ÔÇÖi zaten ÔÇś┼čunun ayn─▒s─▒ olsunÔÇÖ diye geliyor bize.ÔÇŁ┬á

G├Âr├╝┼čmelerde internet sitesine daha fazla trafik ├žekmek ve okuru sitede daha fazla vakit ge├žirmeye ikna etmek sorumlulu─čunun asl─▒nda kime ait oldu─ču da s─▒kl─▒kla tart─▒┼čmaya a├ž─▒lan bir nokta oldu. G├╝nay, sayfadan sekme oranlar─▒n─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesi i├žin okurun yakalanmas─▒ gerekti─čini ve bunun da i├žerik ├╝reticisinin i┼či oldu─čunu s├Âyl├╝yor. ElÔÇÖe g├Âre de okurun bir haber sitesinde daha fazla zaman ge├žirmesi i├žin en ba┼čta d├╝r├╝st i├žerikler ├╝retilmesi gerekli:┬áÔÇťBir kelimeyi ar─▒yorum mesela, haber siteleri ilk sayfada ├ž─▒k─▒yor. O kelimenin anlam─▒n─▒ ├Â─črenene kadar bir s├╝r├╝ alakas─▒z ┼čeyler yaz─▒lm─▒┼č. Ben bunu ├Â─črenene kadar k─▒rk takla at─▒yorumÔÇŽ kullan─▒c─▒ asl─▒nda tasar─▒mla ilgilenmiyor, birinci belirleyici i├žeriktir diyorum ben bu konuda.ÔÇŁ┬á

Haber sitelerinde h├ókim tasar─▒m trendleri: MASA├ťST├ť TASARIMLAR

Ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n bu k─▒sm─▒n─▒ Alexa ve Similarweb platformlar─▒n─▒n trafik raporlar─▒na g├Âre T├╝rkiyeÔÇÖde en ├žok ziyaret├ži ├žeken 25 haber sitesinin tasar─▒mlar─▒n─▒n analizine ay─▒rd─▒k. Ara┼čt─▒rma kapsam─▒nda inceledi─čimiz haber siteleri s─▒ras─▒yla ┼čunlard─▒: ensonhaber.com, hurriyet.com.tr, milliyet.com.tr sozcu.com.tr, mynet.com, yeniakit.com.tr, haberturk.com, yenisafak.com, trthaber.com, haberler.com, sabah.com.tr, haber7.com, cumhuriyet.com.tr, t24.com.tr, odatv4.com, diken.com.tr, cnnturk.com, birgun.net, evrensel.net, posta.com.tr, aksam.com.tr, ntv.com.tr, bianet.org, aa.com.tr ve dha.com.tr.

Tasar─▒m b├╝t├╝nl├╝kl├╝ bir s├╝re├ž olsa da ├Âzellikle kullan─▒c─▒ taraf─▒nda mobil ve masa├╝st├╝ gezinme tecr├╝beleri aras─▒nda ciddi farkl─▒l─▒klar olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ de masa├╝st├╝ tasar─▒mlardaki h├ókim trendler ve paternlerle, mobil tasar─▒mlardaki h├ókim trendler ve paternleri ayr─▒ ayr─▒ ele ald─▒k. S├╝re├ž i├žerisinde 25 haber sitesindeki anasayfalar─▒ ve her birinden rastgele olarak se├žti─čimiz bir haber i├žeri─či sayfas─▒n─▒ analiz ettik.

Haber sitelerinin masa├╝st├╝ tasar─▒mlar─▒: Anasayfalar

Haber sitelerinin anasayfa tasar─▒mlar─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda ortak bir paternden bahsetmek tam anlam─▒yla m├╝mk├╝n olmasa da inceledi─čimiz 25 ├žok ziyaret edilen haber sitesinin ortakla┼čt─▒─č─▒ mod├╝lleri ele almak ┼čart.┬á

├ľnce a┼ča─č─▒da teker teker ele alaca─č─▒m─▒z mod├╝lleri tan─▒mlayal─▒m. Haber sitelerinin ├žo─čunun en tepesindeki men├╝ ├žubu─ču a┼ča─č─▒ do─čru indik├že sizi takip edecek ┼čekilde tasarlanm─▒┼č durumda. Bu k─▒sm─▒n hemen alt─▒nda inceledi─čimiz sitelerin %80ÔÇÖinde banner t├╝r├╝nde reklamlar bulunuyor. ─░nceledi─čimiz sitelerin %75ÔÇÖinde ├╝st men├╝ ve varsa tepe reklam─▒, s├╝rman┼čet mod├╝lleri izliyor. Bunlar─▒n baz─▒lar─▒ kayan yap─▒da, baz─▒lar─▒ da yan yana duran dikd├Ârtgenler ya da kareler ┼čeklinde. Burada tam bir standardizasyondan bahsedilemese de kayan imajlara dayal─▒ sistemler s├╝rman┼četlere de yans─▒m─▒┼č. Bunlar─▒n ard─▒ndan genellikle man┼čet mod├╝l├╝ (inceledi─čimiz sitelerin tamam─▒nda kayan g├Ârsellere ya da kayan i├žerik kutular─▒na dayal─▒) geliyor. Bu sistem T├╝rkiyeÔÇÖdeki pop├╝ler haber sitelerinin ve haber yaz─▒l─▒m─▒ tasar─▒mlar─▒n─▒n vazge├žilmezi durumunda gibi g├Âr├╝n├╝yor. Tepeden sayfan─▒n alt─▒na do─čru inerken bahsetti─čimiz tepe men├╝s├╝, reklam, s├╝rman┼čet ve man┼čet b├Âl├╝mleri t├╝m tasar─▒mlar aras─▒ndaki ortak noktalar─▒n ba┼č─▒nda yer al─▒yor. Bu b├Âl├╝m├╝n ard─▒ndan ├žok say─▒da ortakla┼čma olmakla birlikte enine bir bant olarak ya da ├žo─čunlukla sa─č s├╝tunlarda k├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝llerinin kullan─▒ld─▒─č─▒na ┼čahit olmak m├╝mk├╝n oluyor. K├Â┼če yazar─▒ mod├╝l├╝ d─▒┼č─▒nda a┼ča─č─▒ do─čru indik├že en belirgin olan mod├╝ller kategorilerine g├Âre ayr─▒lm─▒┼č yaz─▒lar, varsa gazetelerin ek ya da ├Âzel kategorilerinin i├žeriklerine ili┼čkin b├Âl├╝mler, multimedya oda─č─▒ olan yay─▒nlarda video mod├╝lleri, resmi ilan mod├╝lleri ve alt men├╝ olarak s─▒ralanabilir. Bu b├Âl├╝mde bu s─▒k rastlanan mod├╝lleri ve g├Âr├╝┼čmelerde ya da okur anketimizde ├Ânemli oldu─ču belirtilen ve anasayfada g├Âr├╝len mod├╝lleri bi├žimsel olarak ele alaca─č─▒z.

Man┼čet ve s├╝rman┼čet mod├╝lleri

T├╝rkiyeÔÇÖde haber sitelerinin anasayfalar─▒n─▒n tasar─▒m─▒ i├žerisindeki en ├Ânemli mod├╝l man┼čet mod├╝l├╝ gibi g├Âr├╝n├╝yor. Man┼čet mod├╝lleri slider denen tarzda tasarlan─▒yor. ─░nceledi─čimiz siteler aras─▒nda ana man┼čet mod├╝l├╝ kullan─▒m─▒ genellikle 10-20 haberin kayd─▒rma yoluyla g├Âr├╝nt├╝lenebildi─či bir tarza sahip. ├ço─čunlukla bu mod├╝llerde sa─ča ve sola kayd─▒rma tercih edilmi┼č. Elbette burada istisnalar da var, ├Ârne─čin Bianet.orgÔÇÖda 1ÔÇÖden 20ÔÇÖye ya da 10ÔÇÖa giden man┼čet sistemi yerine, hem a┼ča─č─▒dan yukar─▒ haberler aras─▒nda gezinerek ana g├Ârseli de─či┼čen hem de say─▒lara dayanmayan bir man┼čet sistemi kullan─▒lm─▒┼č.

Man┼čet sistemlerinde dikkate de─čer farkl─▒l─▒klardan biri de resim/foto─čraf ├╝st├╝ yaz─▒lar─▒. Sitelerin bir├žo─čunda yaz─▒lar g├Ârsellerin i├žine g├Âm├╝lm├╝┼č durumda. Yani imaj─▒ indirdi─činizde ba┼čl─▒k i├žerisindeki yaz─▒y─▒ da g├Ârebiliyorsunuz. Bu i├žerik daha ziyade y├Ânetim sistemi ile ilgili bir durum olsa da sitelerin ├žo─čunlu─čunda h├ókim olan anlay─▒┼č bu y├Ânde. Baz─▒ sitelerde ise g├Ârsel ├╝zerine standartla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č man┼čet yaz─▒lar─▒ ekleniyor. B├╝y├╝k harflerle, b├╝y├╝k yaz─▒lan ba┼čl─▒klar ├╝├ž d├Ârt kelime aras─▒nda de─či┼čen c├╝mle ya da ifadelerden olu┼čuyor, ├žo─čunlukla ├╝stlerinde normal c├╝mle yap─▒s─▒ ┼čeklinde yaz─▒lan a├ž─▒klay─▒c─▒lar g├Âr├╝l├╝yor. Man┼četlerde yo─čunluklu olarak kal─▒n ve b├╝y├╝k harften olu┼čan ba┼čl─▒klar g├Âr├╝yoruz. Bir├žok man┼čette ├Âzellikle ki┼či foto─čraflar─▒ dekupe y├Ântemiyle eklenerek kullan─▒l─▒yor. Man┼četlerde ├žo─ču sitede bir ortak renk kullan─▒m─▒ndan bahsetmek m├╝mk├╝n de─čil. Bir├žok sitede ortak bir g├Ârsel kavram da yok. Sadece renkler de─čil, yaz─▒ tipi, yaz─▒lar─▒n yerle┼čme bi├žimleri, g├Ârsel yerle┼čimi gibi konularda da ciddi tutars─▒zl─▒klar var.

 

Sitelerin %70ÔÇÖinde man┼čet ak─▒┼č─▒n─▒ olu┼čturan g├Ârsellerin ├žo─čunda bizim analiz yapt─▒─č─▒m─▒z d├Ânemde insan y├╝z├╝ kullan─▒l─▒yordu. Ayr─▒ca, bir├žok haber sitesi son dakika, s─▒cak geli┼čme gibi kal─▒plar kullanarak man┼četteki haberleri de kategorize ediyor.┬á

Man┼čet sistemine ili┼čkin ├Ânemli detaylardan biri de reklam ve ÔÇťadvertorialÔÇŁ i├žeriklerinin ana man┼čet mod├╝l├╝nde ve s├╝rman┼čet b├Âl├╝m├╝nde s─▒kl─▒kla yer al─▒yor olmas─▒. Bu t├╝rden i├žeriklerin bir k─▒sm─▒nda ÔÇťadvertorialÔÇŁ, reklam ya da iland─▒r gibi uyar─▒lar yer al─▒yor olsa da bunlar ├žo─čunlukla habere ayr─▒lan kutu i├žerisinde ├žok k├╝├ž├╝k bir yer tutuyor. ─░├žeri─če t─▒klan─▒ld─▒─č─▒nda ise ├žo─čunlukla yaln─▒zca i├žeri─čin sonunda ÔÇťiland─▒rÔÇŁ gibi bir ifadeyle kar┼č─▒la┼čmak m├╝mk├╝n oluyor. Bu tarz i├žeriklerin kullan─▒m─▒n─▒n ayr─▒ bir ara┼čt─▒rman─▒n konusu olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yoruz.┬á

 

Man┼čet mod├╝lleri ile ilgili ├Ânemli detaylardan biri de kendilerine ait bir mod├╝l├╝ de olan k├Â┼če yazarlar─▒n─▒n baz─▒lar─▒n─▒n yaz─▒lar─▒n─▒n man┼čet mod├╝llerinden de duyuruluyor olmas─▒. Muhtemelen masa├╝st├╝ deneyiminde site i├ži gezinmenin ├žo─čunlukla man┼čet ve s├╝rman┼čet kayan i├žerik/g├Ârsel sistemine odakland─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝klerinden yay─▒nc─▒lar k├Â┼če yazarlar─▒n─▒ da man┼čet sisteminin i├žerisinde kullan─▒yor.

 

Man┼čet sistemiyle ilgili ilgin├ž detaylardan biri de g├Ârsel kullan─▒m─▒. Daha ├Ânce de belirtti─čimiz gibi T├╝rkiyeÔÇÖdeki haber sitelerinde g├Ârseller ├žok say─▒da dekupe imaj ve farkl─▒ yaz─▒ tipinden olu┼čan ifadelerin kolaj─▒ ┼čeklinde. Burada farkl─▒ bir bulgumuz da bu imaj tiplerinin de ├Âzellikle ayn─▒ yay─▒n grubunun yay─▒nlar─▒ i├žerisinde pek bir de─či┼čiklik olmadan kullan─▒l─▒yor olmas─▒. Birebir ├Ârt├╝┼čen i├žerikler art─▒k neredeyse birebir ├Ârt├╝┼čen ├Âzelle┼čtirilmi┼č imajlarla ve ba┼čl─▒klarla sunuluyor.

 

Ana man┼čet mod├╝lleri ile ├╝st man┼čet ya da s├╝rman┼čet olarak adland─▒r─▒labilecek mod├╝llerin kullan─▒m pratikleri aras─▒nda ise farkl─▒l─▒klar var. Ana man┼četlerde ├žo─čunlukla 15-20 haber aras─▒nda de─či┼čen haber say─▒s─▒ s├╝r man┼četlerde 5-10 aral─▒─č─▒na inerken sa─ča sola kayd─▒rman─▒n yerini a┼ča─č─▒ ya da yukar─▒ kayd─▒rma al─▒yor.┬á

S├╝rman┼čet mod├╝llerini kategorize eden ve man┼čet mod├╝l├╝n├╝n ├╝st├╝nde birden fazla s├╝rman┼čet mod├╝l├╝ kullanan siteler de var. ├ľrne─čin Milliyet.com.trÔÇÖde genel g├╝ndem ak─▒┼č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝m├╝z man┼čet mod├╝l├╝n├╝n ├╝st├╝nde son dakika geli┼čmeleri i├žin de biraz daha viral i├žerikler i├žin ayr─▒lm─▒┼č iki ayr─▒ mod├╝l g├Ârmek m├╝mk├╝n.

├ťst men├╝ler

Haber sitelerinde ├╝st men├╝ kullan─▒m─▒ ├žo─čunlukla standartla┼čm─▒┼č durumda. ├ťst men├╝de ├žo─ču zaman temel haber kategorileri tek s─▒ra h├ólinde bulunurken, arama ├žubu─ču, d├Âviz ve borsa bilgileri, ├╝ye giri┼či (t├╝m sitelerde olmasa da), hava durumu gibi bilgiler bulunuyor.

 

─░nceledi─čimiz sitelerin yar─▒s─▒ndan ├žo─čunda ├╝st men├╝lerin alt─▒nda ya da ├╝st men├╝ tasar─▒m─▒n─▒n i├žinde son dakika geli┼čmelerinin yer ald─▒─č─▒ son dakika haber ak─▒┼člar─▒ yer al─▒yor. Geleneksel ana ak─▒m medya haber sitelerinde ├žo─čunlukla sosyal a─č butonlar─▒ yer almazken geleneksel aya─č─▒ olmayan medya kurulu┼člar─▒n─▒n ├╝st men├╝lerinde s─▒k s─▒k sosyal a─č hesaplar─▒na giden butonlara rastlad─▒k.┬á

├ťst men├╝lerin en temel ortak karakteri logonun sola hizal─▒ olacak ┼čekilde men├╝n├╝n ilk unsuru olmas─▒. Gazete logosu t─▒kland─▒─č─▒nda kullan─▒c─▒y─▒ do─črudan anasayfaya d├Ân├╝lebiliyor. Yin ├╝st men├╝lerdeki arama fonksiyonu ezici ├žo─čunlukla b├╝y├╝te├ž simgesiyle g├Âr├╝n├╝r k─▒l─▒n─▒yor.

├ťst men├╝lerin ├Ânemli k─▒sm─▒nda a┼ča─č─▒da da ayr─▒ca ele alaca─č─▒m─▒z d├Âviz, namaz/iftar vakti ve hava durumu mod├╝lleri de yer al─▒yor. Bu men├╝ yap─▒lar─▒ baz─▒ sitelerde bu ┼čekilde olmasa da ├žo─čunlukla ortak dil, d├Âviz ve hava durumu bilgilerinin ├╝st men├╝ye i├žkin olmas─▒ y├Ân├╝nde.

 

Abonelik mod├╝l├╝ olan kurulu┼člar─▒n tamam─▒ ├╝st men├╝lerinde abonelerin giri┼č yapabilece─či ├Âzel ba─člant─▒lara ya da t─▒klanabilecek simgelere yer vermi┼č. Bunun T├╝rkiyeÔÇÖde abonelik temelli gelir modellerinin art─▒┼č─▒yla birlikte ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├╝st men├╝lerin bir par├žas─▒ olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Sabah.com.tr gibi kalabal─▒k ve SabahÔÇÖ─▒n alt kategorilerine do─črudan referans veren ├╝st men├╝ tipleri di─čer siteler taraf─▒ndan pek tercih edilmiyor. ├ľrne─čin H├╝rriyetÔÇÖin web sitesine girdi─činizde ili┼čkili yay─▒nlar─▒n ba─člant─▒lar─▒n─▒n en alt men├╝de verildi─čini g├Âr├╝yorsunuz.┬á

 

Sitelerin ├žo─čunun ├╝st men├╝lerinde Koronavir├╝s ├Âzel kategorisi a├ž─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek m├╝mk├╝n oluyor. Bu elbette hem sitelerin SEO faaliyetleriyle ili┼čkili hem de 2020 y─▒l─▒ndan bu yana en pop├╝ler haber konusu olan bu konunun g├╝ndemdeki belirleyicili─či d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde fazlas─▒yla mant─▒kl─▒.

 

Sitelerin ├╝st men├╝ yap─▒lar─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda d├╝nyadaki b├╝y├╝k referans haber siteleriyle baz─▒ farkl─▒la┼čmalar ve benze┼čmeler g├Ârmek m├╝mk├╝n. ├ľzellikle k├╝resel gazetecilik faaliyeti y├╝r├╝t├╝yor diyebilece─čimiz The New York Times ya da The Guardian gibi yay─▒nlar kategoriler, tarih, dil/edisyon se├žimi ve abone giri┼či gibi basit ├╝niteleri ├╝st men├╝n├╝n par├žas─▒ h├óline getirirken, T├╝rkiyeÔÇÖde her ne kadar bir sadele┼čme ak─▒m─▒ var gibi g├Âr├╝nse de (bkz. Hurriyet.com.tr anasayfas─▒ ├╝st men├╝s├╝) ulusal, yerel ve dini eksenli baz─▒ bilgiler men├╝ sisteminin kal─▒c─▒ par├žalar─▒ h├óline gelmi┼č durumda.┬á

T─▒pk─▒ Yenisafak.com ve Bianet.org‘da g├Âr├╝len dil se├žimi ├Âgeleri gibi┬á Ramazan Bayram─▒ÔÇÖna ├Âzel iftar saatleri ya da genel olarak g├Âr├╝n├╝r olan namaz vakitleri gibi b├Âl├╝mler bu k├╝lt├╝rel ├Âzelle┼čmenin ├╝st men├╝ yap─▒s─▒na yans─▒yan ├Ânemli par├žalar─▒.

Yazar mod├╝lleri

T├╝rkiyeÔÇÖde k├Â┼če yazarlar─▒ gazetecilik end├╝strisinde ekonomik ve i┼člevsel olarak ├Ânemli bir yer kapl─▒yor. Kaplan─▒lan bu yer haber sitelerinin masa├╝st├╝ tasar─▒mlar─▒na da yans─▒m─▒┼č durumda. B├╝t├╝n haber sitelerinde sayfalar─▒n orta ya da ├╝st k─▒s─▒mlar─▒nda yatay ┼čekilde ya da orta ya da ├╝st k─▒s─▒mlar─▒nda sa─č veya sol s├╝tunlarda k├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝lleri bulunuyor. Bu mod├╝llerin baz─▒lar─▒ standart olarak t├╝m yazarlar─▒ g├Âsterirken baz─▒lar─▒ yaln─▒zca g├╝n├╝n yazarlar─▒n─▒ g├Âsteriyor. ├ľrne─čin Cumhuriyet.com.trÔÇÖye bakt─▒─č─▒m─▒zda o g├╝n├╝n yazarlar─▒n─▒n tamam─▒ anasayfada g├Âr├╝l├╝rken t├╝m yazarlar ba─člant─▒s─▒na da eri┼čmek m├╝mk├╝n. Sayfan─▒n orta b├Âl├╝m├╝nde yatay olarak g├Âr├╝nt├╝lenen bu k├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝l├╝ gazetenin renkleri ile benzerlik g├Âsteriyor. Bu neredeyse t├╝m gazetelerde (├Âzellikle de bir renk paterni varsa) rastlanan bir tasar─▒m tipi. Her ne kadar tam sayfa yatay tasar─▒m olmasa da yenisafak.com.trÔÇÖnin ya da hurriyet.com.trÔÇÖnin de benzeri tasar─▒m paternleri kulland─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek m├╝mk├╝n. Zaten ara┼čt─▒rma kapsam─▒nda g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z ve ├Âzellikle yerel haber sitelerinin kulland─▒─č─▒ sitelerin tasar─▒mc─▒lar─▒ da bu paterni kulland─▒klar─▒n─▒ s├Âylemi┼člerdi. K├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝l├╝ t├╝m sitelerin ortak noktalar─▒ndan biri, bu asl─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖdeki medya sisteminde g├Âr├╝┼č yaz─▒lar─▒n─▒n rol├╝ ve i┼člevine ili┼čkin de fikir veren bir tasar─▒m detay─▒.

Reklam yerle┼čimleri

Haber sitelerinin ortakla┼čt─▒─č─▒ noktalardan biri de reklam yerle┼čimleri. Masa├╝st├╝ haber siteleri s├Âz konusu oldu─čunda en ├žok fark edilen reklam tiplerinin ba┼č─▒nda site hen├╝z a├ž─▒lmadan kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kan ve t├╝m sayfay─▒ kaplayan reklamlar geliyor. Bu reklamlar─▒n baz─▒lar─▒ h─▒zla anasayfaya ge├žmenize izin verirken, baz─▒lar─▒ da saya├ž usul├╝yle ├žal─▒┼č─▒yor. Fazlas─▒yla agresif bu reklam stratejisi ilk anda anasayfan─▒n g├Âr├╝n├╝m├╝n├╝, en az─▒ndan reklam engelleyici kullanmayanlar i├žin, bozdu─čundan kullan─▒c─▒ deneyimini de─či┼čtiriyor.┬á

 

├ťst men├╝n├╝n hemen alt─▒ndaki reklamlar ise neredeyse t├╝m siteler i├žin standart h├óline gelmi┼č durumda. Reklam engelleyici kullanmadan haber sitelerinde gezinenlerin s├╝rman┼čet ve man┼četi ya da k├Â┼če yazarlar─▒ gibi b├Âl├╝mleri g├Ârmeden ├Ânce ilk a├ž─▒lan ekranda bu reklamlar─▒ g├Ârmemeleri imk├óns─▒z. Bu reklamlar─▒n boyutlar─▒ de─či┼čiyor. Baz─▒lar─▒ sayfan─▒n ortalama bir diz├╝st├╝ bilgisayar ekran─▒nda (11-13 in├ž) g├Âr├╝nen k─▒sm─▒n─▒ enine ve boyuna kaplayan video reklamlar olan bu g├Ârsellerin baz─▒lar─▒ sayfan─▒n yar─▒s─▒n─▒ kapl─▒yor. Burada, ├Âzellikle kullan─▒c─▒ deneyimi ba─člam─▒nda bir haber sitesine girildi─činde haber i├žeri─činden ├Ânce bir g─▒da firmas─▒ reklam─▒n─▒ fark etti─činiz bir deneyim olu┼čuyor. Tabii ki milliyet.com.trÔÇÖnin a┼ča─č─▒daki anasayfa ekran g├Âr├╝nt├╝s├╝nde oldu─ču ├╝zere men├╝n├╝n alt─▒nda son dakika band─▒ ile habere ba┼člama ihtimali de kullan─▒c─▒ya sunulmu┼č da olsa, video ve olduk├ža ciddi piksellik alan kaplayan bir i├žeri─čin g├Âze ilk tak─▒lan ┼čey olma ihtimali ├žok daha y├╝ksek.

Elbette anasayfalardaki reklam yerle┼čimi bu iki k─▒s─▒mla s─▒n─▒rl─▒ de─čil. ├ľrne─čin T24.com.trÔÇÖde ola─čan haber ak─▒┼č─▒n─▒n sa─č ve solundaki bo┼čluklarda uzunlamas─▒na reklamlar bar─▒nd─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek m├╝mk├╝n. Bunlar, reklam engelleyici kullanmayanlar i├žin standart olarak g├Âr├╝nt├╝lenen reklamlar. Sa─č ve sol bo┼čluklarda ortaya ├ž─▒kan bu reklamlar, dijital yay─▒nc─▒l─▒kta art─▒k neredeyse standart h├óline gelmi┼č durumda.

├ľzel mod├╝ller

G├╝nl├╝k bur├ž yorumlar─▒, inceledi─čimiz sitelerin %68ÔÇÖinde anasayfada birer mod├╝l olarak yer al─▒yor. ─░nceledi─čimiz sitelerin %80ÔÇÖinde ise bur├žlar ve astroloji ile ilgili i├žeriklere giden anasayfa ba─člant─▒lar─▒na rastlan─▒l─▒yor. Bunlar bazen ├╝st ya da alt men├╝ bile┼čeni bazen de sayfa i├žerisinde ba─č─▒ms─▒z mod├╝ller olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor.┬á

G├╝nl├╝k bur├ž yorumlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra inceledi─čimiz sitelerde g├Âze ├žarpan mod├╝llerden bir di─čeri ise d├Âviz, borsa ve kripto para piyasalar─▒na ili┼čkin mod├╝ller. Bu mod├╝ller ya ├╝st men├╝de ya sayfa ortas─▒nda sa─č s├╝tuna yasl─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Kripto para piyasalar─▒ s├Âz konusu oldu─čunda genellikle yaln─▒zca Bitcoin piyasalar─▒na ili┼čkin veri g├Âsterilirken, Amerikan Dolar─▒, Avro ve ─░ngiliz Sterlini de─čerlerinin payla┼č─▒lmas─▒ tercih ediliyor. Alt─▒n fiyat─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra borsa verisi olarak da Borsa ─░stanbul verileri payla┼č─▒l─▒yor.

T├╝m sitelerde olmamakla birlikte muhafazak├ór yay─▒n kurulu┼člar─▒n─▒n web sitelerinde namaz saatlerine ve baz─▒ sitelerde de Ramazan Ay─▒ vesilesiyle ├Âzel olarak iftar saatlerine ili┼čkin de ├Âzel mod├╝llere yer veriliyor.

Yerel yay─▒n kurulu┼člar─▒na ve haber yaz─▒l─▒m sistemlerine bak─▒ld─▒─č─▒nda g├Âr├╝len n├Âbet├ži eczane, biyografi ve benzeri mod├╝llerinse ulusal ├Âl├žekli medya kurulu┼člar─▒nda genel olarak anasayfa mod├╝l├╝ olarak yer almad─▒─č─▒n─▒, baz─▒ kurulu┼člar─▒n SEO prensipleri etraf─▒nda ilerleyerek g├╝nl├╝k olarak yerel bilgilerle i├žerik ├╝rettiklerini ya da biyografi gibi sayfalar─▒ haz─▒rda tuttuklar─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz.┬á

Haber sitelerinin masa├╝st├╝ tasar─▒mlar─▒: ─░├žerik sayfalar─▒

G├╝n├╝m├╝zde de─či┼čen haber t├╝ketim trendleri do─črudan anasayfaya gelen trafi─či ge├žmi┼če g├Âre azaltt─▒. ├ľzellikle sosyal a─člar, Bundle gibi uygulamalar ya da mesajla┼čma uygulamalar─▒ gibi kaynaklardan gelen trafik do─črudan i├žeri─če y├Âneliyor. Peki insanlar i├žerik sayfalar─▒nda nas─▒l bir tasar─▒mla kar┼č─▒la┼č─▒yor? Ara┼čt─▒rmam─▒za konu etti─čimiz sitelerde i├žerik sayfalar─▒ yap─▒ olarak ├žo─čunlukla tepe men├╝, tepe men├╝ alt─▒ reklam, ba┼čl─▒k, foto─čraf (bazen ba┼čl─▒k foto─čraf ├╝st├╝nde), i├žerik ve i├žeri─če e┼člik eden yan s├╝tun alt─▒nda da benzer i├žerikler yap─▒s─▒yla ya da kayd─▒rmal─▒ gezinme teknolojisinin aktif oldu─ču sitelerde a┼ča─č─▒ indik├že yeni ba┼čl─▒kla yeni i├žerikler gelecek ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒. ├ťst men├╝n├╝n hemen alt─▒ndaki ve sa─č ve sol bo┼čluklardaki reklamlar birka├ž ├Ârnek haricinde neredeyse standartla┼čm─▒┼č durumda. Hatta kimi siteler tepe reklamlar─▒ a┼ča─č─▒ kayd─▒r─▒ld─▒─č─▒nda baz─▒ sayfalarda ┼čekil de─či┼čtirerek sayfan─▒n ├╝st├╝nde a┼ča─č─▒ do─čru kayarak devam edebiliyor.

Anasayfada da g├Âr├╝nen ve sayfa a├ž─▒ld─▒─č─▒ gibi sayfadaki di─čer i├žerikleri karartarak a├ž─▒lan reklamlar i├ž sayfalara da kullan─▒labiliyor. Bu reklamlar, masa├╝st├╝ taray─▒c─▒lar─▒nda reklam engelleyici kullanmayan kullan─▒c─▒lar i├žin i├žeri─če ula┼čmay─▒ 4-5 saniye kadar geciktiriyor. ├ľzellikle dijital okuryazarl─▒k d├╝zeyi d├╝┼č├╝k kullan─▒c─▒larda bu reklamlardan ├ž─▒kamama problemlerinin g├Âzlenebilmesi olas─▒.┬á

Sitelerin baz─▒lar─▒nda masa├╝st├╝ okuma deneyimi kapsam─▒nda yaz─▒ tipini de─či┼čtirme olana─č─▒ kullan─▒c─▒lara tan─▒n─▒rken baz─▒ sitelerde bu olana─č─▒n tan─▒nmad─▒─č─▒n─▒ g├Âzledik. Analiz etti─čimiz sitelerin 3ÔÇÖ├╝ hari├ž hepsinde i├žeri─či bast─▒rma se├žene─či vard─▒. T├╝m web sitelerinde ise sosyal a─člarda payla┼č─▒m butonlar─▒ yer al─▒yordu.

─░├ž sayfa tasar─▒mlar─▒nda dikkat ├žeken uygulamalardan biri de site i├ži sayfalar aras─▒ gezinme istatisti─čini ve g├Âr├╝nt├╝lenen sayfa say─▒s─▒n─▒ art─▒ran kayd─▒rarak gezinme ├Âzelli─či. Bu ├Âzelli─če benzer ┼čekilde foto─čraf galerisi i├žeriklerinde foto─čraftan foto─črafa ge├žerken kal─▒c─▒ urlÔÇÖlerin de─či┼čti─čini de g├Ârmek m├╝mk├╝n oluyor.┬á

─░├žerik sayfalar─▒n─▒n ├žo─čunlukla sa─č k─▒sm─▒nda bulunan s├╝tunlar ilgili i├žeriklerin ya da k├Â┼če yaz─▒s─▒ gibi i├žerikler s├Âz konusuysa yazar─▒n di─čer yaz─▒lar─▒n─▒n yer alaca─č─▒ ┼čekilde tasarlanm─▒┼č durumda. Bunun ├Âzellikle masa├╝st├╝ kullan─▒c─▒ deneyiminde site i├ži gezinmeyi olumlu y├Ânde etkileyebilece─či d├╝┼č├╝n├╝lebilir.┬á

Baz─▒ sitelerde, i├žerik sayfalar─▒nda belirli bir s├╝renin ge├žirilmesinin ard─▒ndan pop-up t├╝r├╝nde pencereler a├ž─▒l─▒yor ve insanlar─▒n ilgilenebilece─či i├žerikler g├Âsterilebiliyor.┬á

─░├žerik sayfalar─▒ ile ilgili bulgular─▒m─▒zdan biri de baz─▒ web sitelerinde g├Âzlemledi─čimiz anasayfalardaki alt k─▒s─▒m ve alt men├╝lerin i├žeri─činin ayn─▒ olmamas─▒. ├ľrne─čin Milliyet.com.trÔÇÖdeki i├žerik sayfalar─▒nda Ramazan Ay─▒ d├Ânemine denk gelen s├╝re├žte din ve Ramazan Ay─▒ ile ilgili ├Âzel i├žeriklerde alt men├╝n├╝n dini temalara g├Âre ┼čekillendi─či g├Âr├╝lebiliyor.

 

Haber sitelerinde hâkim tasarım trendleri: MOBİL TASARIMLAR

Ara┼čt─▒rma kapsam─▒nda 25 web sitesinin mobil versiyonlar─▒n─▒ da inceledik. Her sitenin anasayfalar─▒n─▒n ve i├ž sayfalar─▒n─▒n g├Âr├╝nt├╝lerini alarak yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmaya g├Âre haber sitelerinin trafiklerinin ezici b├Âl├╝m├╝n├╝ ald─▒klar─▒ mobil ara├žlara g├Âre tasar─▒m geli┼čtirme konusunda istekli oldu─ču ortada. Men├╝ kullan─▒m─▒ndan g├Âsterilen bile┼čenlere kadar bir├žok alanda masa├╝st├╝ tasar─▒mdan ayr─▒┼čma oldu─čunu s├Âylemek m├╝mk├╝n. Masa├╝st├╝ site tasar─▒mlar─▒nda oldu─ču gibi bu b├Âl├╝m├╝ de anasayfa ve i├žerik sayfalar─▒ ├╝zerinden ikiye ay─▒rd─▒k.

Mobil sitelerde anasayfa tasar─▒m─▒

 

Siteler genelinde hamburger men├╝ kullan─▒m─▒ ortak dil olarak g├Âr├╝l├╝yor. Bu ┼čekilde masa├╝st├╝ tasar─▒mda g├Âr├╝n├╝r k─▒l─▒nan kategorilerin ├žo─čunlu─čuna ya da tamam─▒na (├Ârnekten ├Ârne─če de─či┼čen bir detay) eri┼čim sa─član─▒yor. Baz─▒ sitelerde hamburger men├╝n├╝n yan─▒ s─▒ra sa─ča kayan bir sat─▒rl─▒k men├╝ yap─▒lar─▒ g├Âzlemlemek de m├╝mk├╝n olabiliyor.┬á

 

Bilindi─či gibi g├╝n├╝m├╝zde ├Âzellikle mobil tasar─▒mda en ├Ânemli ├Âl├ž├╝tlerden biri ayg─▒t─▒n ekran boyutuna ve taray─▒c─▒ ├Âzelliklerine g├Âre sitenin g├Âr├╝nt├╝lenme bi├žiminin optimize olabilmesi; bu ├Âzellik ├žo─čunlukla ÔÇťresponsivenessÔÇŁ olarak tan─▒mlan─▒yor. Se├žti─čimiz sitelerin tamam─▒ anasayfa ve i├ž sayfa d├╝zeyinde bu ├Âzelli─če sahipti. G├Ârseller, metinler ve mod├╝ller de─či┼čen ekran boyutlar─▒na ve hatta telefonun yatay ya da dikey tutulmas─▒na adapte olabiliyordu.┬á

 

Her ne kadar anasayfalar mobilde ├žo─ču zaman ilk eri┼čilen sayfalar olmasa da inceledi─čimiz sitelerin anasayfalar─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda sitelerin 20ÔÇÖsinde anasayfalarda mobil ekran─▒n %25ÔÇÖinden fazlas─▒n─▒n reklamlara ayr─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝k.┬á

 

Mobil anasayfalarda ├žo─čunlukla yukar─▒dan a┼ča─č─▒ s─▒ras─▒yla ├╝st men├╝, men├╝ alt─▒ reklam─▒, d├Âviz ve borsa mod├╝l├╝, kayan man┼čet mod├╝l├╝, teker teker i├žerik kutular─▒, k├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝l├╝, kategorilere ├Âzel i├žerik mod├╝lleri, i├žerik aras─▒ reklamlar, resmi ilanlar (t├╝m sitelerde olmamak ├╝zere), iftar ve namaz saatleri ve bur├žlar gibi b├Âl├╝mler bulunuyordu. ─░lk Covid-19 vakas─▒n─▒n ├╝zerinden 1 y─▒l─▒ a┼čk─▒n s├╝re ge├žmi┼č olsa da ara┼čt─▒rmay─▒ yapt─▒─č─▒m─▒z d├Ânemde yaln─▒zca ├╝├ž sitenin anasayfas─▒nda Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n yay─▒nlad─▒─č─▒ Covid-19 vaka tablosunu mobil tasar─▒mda yer verecek ┼čekilde yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝k.

 

Her ne kadar yerel gazetelerin web sitelerinde ve haber yaz─▒l─▒mlar─▒nda s─▒kl─▒kla ulusal futbol liginin puan tablosuna yer veriliyor olsa da ulusal ├žapta yay─▒n yapan izledi─čimiz sitelerde ├žo─čunlukla futbol ligi puan tablosunu yaln─▒zca spor kategorisine yer verilen sayfalarda g├Âsterme e─čilimi h├ókimdi.┬á

 

Mobil tasar─▒mda sosyal a─č takip butonlar─▒ h├ókim bir standartm─▒┼č gibi g├Âr├╝nm├╝yor. Yine de men├╝lerde arama fonksiyonunun kullan─▒m─▒ standartla┼čm─▒┼ča benziyor. Genel olarak sayfalarda birden fazla kayan man┼čet mod├╝l├╝ g├Ârme f─▒rsat─▒m─▒z oldu.

 

Sitelerin anasayfalar─▒n─▒n mobil tasar─▒mlar─▒ndaki alt men├╝ler s├Âz konusu oldu─čunda baz─▒ sitelerin sosyal a─č ba─člant─▒lar─▒n─▒ ve uygulama indirme uygulamalar─▒n─▒ bu k─▒s─▒mda bar─▒nd─▒rd─▒klar─▒n─▒ g├Ârmek m├╝mk├╝n oluyor. Tamam─▒nda olmasa bile sitelerin ├Ânemli k─▒sm─▒nda reklam, kullan─▒m ko┼čullar─▒ gibi k─▒s─▒mlar g├Ârmeniz m├╝mk├╝n oluyor. Baz─▒ web sitelerinin mobil k─▒s─▒mlar─▒nda ise yukar─▒ ok ┼čeklinde tasarlanm─▒┼č ve tek t─▒klamayla sayfan─▒n tepesine d├Ânmeyi kolayla┼čt─▒ran k─▒sayol tu┼člar─▒ eklenmi┼č.

 

Mobil sitelerde i├ž sayfa tasar─▒m─▒

 

Haber sitelerinin mobil trafi─činde pay─▒n ├žo─ču i├žerik sayfalar─▒na d├╝┼č├╝yor. Bu t├╝rdeki sayfalar─▒n tasar─▒m─▒ s├Âz konusu oldu─čunda ise yukar─▒dan a┼ča─č─▒ genel olarak ├╝st men├╝, reklam, g├Ârsel, ba┼čl─▒k, ana metin, metin i├ži reklam g├Ârselleri, benzer i├žerikler ve sonras─▒nda da siteden siteye de─či┼čen mod├╝ller g├Âr├╝l├╝yor. Baz─▒ sitelerde a┼ča─č─▒ kayd─▒rd─▒k├ža yeni i├žeriklerin okunabildi─či bir deneyim varken baz─▒ sitelerde ise yaln─▒zca benzer i├žeriklerin ba─člant─▒lar─▒ resimli kutular ┼čeklinde g├Âr├╝nt├╝lenebilmektedir.

 

Dikkatimizi ├žeken detaylar aras─▒nda en ├Ânemlilerden biri mobil uygulamas─▒ da olanlar─▒n ├╝stte a├ž─▒lan bir kutu arac─▒l─▒─č─▒yla (├Ârne─čin iOS platformunda) haber kurulu┼čunun mobil uygulamas─▒n─▒ indirme ba─člant─▒s─▒ payla┼č─▒yor olmas─▒yd─▒. Uygulamalar, tam anlam─▒yla farkl─▒ bir inceleme alan─▒ olmakla birlikte bize kal─▒rsa bildirim yollayabilmeleri ve daha y├╝ksek angajman sa─člayabilecek olmalar─▒ varsay─▒m─▒yla baz─▒ platformlarca tercih ediliyordu.

Mobil tasar─▒mlarda dikkat ├žeken meselelerden biri de baz─▒ sitelerde ├╝st men├╝lerin i├žerik kategorilerine g├Âre renklerinin ve temalar─▒n─▒n de─či┼čmesi oldu. ├ço─ču sitede anasayfa temas─▒ i├žin de ge├žerli olan bu ├Âzelli─čin yan─▒ s─▒ra farkl─▒la┼čan kategorilerin alt─▒ndaki i├žeriklerde site genelindekinden farkl─▒ ba─člant─▒ renkleri bulunuyor. Genel olarak sitelerde siyah ve farkl─▒ tonlar─▒ yaz─▒ rengi olarak tercih edilirken Sabah.com.tr gibi sitelerde farkl─▒ renklerin de kullan─▒ld─▒─č─▒na tan─▒k olunabiliyor.┬á

 

Mobil tasar─▒mlarda i├žerik kategorisinin tasar─▒ma etki etti─či belirli t├╝rler var. K├Â┼če yazarlar─▒, foto galeriler ve video i├žerikler bunlar─▒n ba┼č─▒nda geliyor. Genel olarak k├Â┼če yazarlar─▒n─▒n yazd─▒─č─▒ yaz─▒lar─▒n bulundu─ču sayfalarda yazar foto─čraf─▒ yaz─▒ ba┼čl─▒─č─▒ ve bunu izleyen yaz─▒ g├Âvdesi g├Âr├╝l├╝yor. K├Â┼če yaz─▒lar─▒n─▒n sonlar─▒nda ├žo─čunlukla yazarlar─▒n daha ├Ânceki yaz─▒lar─▒na giden ba─člant─▒lara rastlamak m├╝mk├╝n oluyor. Bu ba─člamda bu kategorideki i├žeriklerde ola─čan metin haber ak─▒┼č─▒na g├Âre farkl─▒ bir yap─▒dan bahsetmek m├╝mk├╝n. S├Âz konusu foto galeriler oldu─čunda ise ortaya daha farkl─▒ bir durum ├ž─▒k─▒yor. Foto─čraflar aras─▒nda gezinirken trafi─či de art─▒rma amac─▒yla s├╝rekli de─či┼čen sabit url de dahil olmak ├╝zere farkl─▒ tasar─▒m dinamiklerinin devreye girdi─čini g├Âr├╝yorsunuz. Bu elbette t─▒klanabilirlik de─čeri tart─▒┼čmas─▒na da ba─članabilecek bir tasar─▒m tercihi. Foto─čraf galerilerinde a┼ča─č─▒ kayd─▒rarak ilerleme ve sa─ča kayd─▒rma iki ayr─▒ trend olarak mobilde de g├Âr├╝n├╝r durumda. Baz─▒ sitelerde galeri yap─▒s─▒n─▒n i┼čleyi┼či mobil ve masa├╝st├╝nde ayn─▒ iken, bu durum mobile ├Âzel sistem ├žal─▒┼čt─▒ran sitelerde de─či┼čebiliyor. Video i├žerikler i├žin ise ayr─▒ bir parantez a├žmak ┼čart. Kendi i├ž video i├žerik y├Ânetim sistemi olan sitelerin videolar─▒ payla┼čma bi├žimleri ile YouTube, Dailymotion gibi platformlar─▒ kullananlar─▒n payla┼č─▒m bi├žimleri teknik nedenlerle farkl─▒la┼č─▒yor.

 

Okurlar ve haber sitesi tasar─▒mlar─▒

Ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n son k─▒sm─▒n─▒ ise yapt─▒─č─▒m─▒z okur anketiyle tamamlad─▒k. Anketimize 101 ki┼či kat─▒ld─▒. Bu ba─člam─▒yla anketin temsil y├Ân├╝nden eksikleri oldu─čunu s├Âylememiz gerekiyor. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒m─▒z─▒n %59ÔÇÖu lisans mezunu oldu─čunu ifade ederken, lisans├╝st├╝ ve doktora yapanlar─▒n oran─▒ %32,9ÔÇÖu buluyordu. Bu ba─člamda kat─▒l─▒mc─▒ kitlemizin do─črudan T├╝rkiye genelini yans─▒tt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek g├╝├ž. Yine de ara┼čt─▒rmam─▒z─▒n bu k─▒sm─▒n─▒n kullan─▒c─▒ tercihlerini yans─▒tmak bak─▒m─▒ndan ayd─▒nlat─▒c─▒ yanlar─▒ olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yoruz.┬á

Anketimize kat─▒lanlara haberleri hangi kaynaklardan eri┼čtiklerini sorduk ve birden fazla yan─▒t vermelerine olanak tan─▒d─▒k. Toplam i├žerisinde en ├žok %92.6ÔÇÖl─▒k oranla sosyal a─č yan─▒t─▒n─▒ ald─▒k. Bu yan─▒t─▒ %87.4ÔÇÖle ├ževrim i├ži medya ve haber uygulamalar─▒ ve %21.1ÔÇÖle bas─▒l─▒ yay─▒nlar takip ediyordu. Ankete kat─▒lanlar─▒n beyanlar─▒ ├╝zerinden yola ├ž─▒karsak ara┼čt─▒rman─▒n farkl─▒ k─▒s─▒mlar─▒nda alt─▒n─▒ ├žizdi─čimiz i├žeri─če do─črudan gelen trafi─če ili┼čkin yakla┼č─▒m─▒m─▒z─▒n do─čruland─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek m├╝mk├╝n; ama web siteleri ve uygulamalar da tamam─▒yla kurumu┼č bir alan de─čil, hatta sosyal a─č temelli trafi─če yak─▒n derecede tercih ediliyor olduklar─▒n─▒ s├Âylemek m├╝mk├╝n. ÔÇťHaber sitelerine nas─▒l eri┼čiyorsunuzÔÇŁ sorumuza gelen yan─▒tlar da bu konuda benzer do─črultuda benzer sonu├žlar ├ž─▒kard─▒. Burada kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n birden fazla y├Ântemi i┼čaretlemesine izin verdik. Amac─▒m─▒z farkl─▒ eri┼čim bi├žimlerini ayn─▒ anda kullananlar─▒n az kullansa da kulland─▒klar─▒ eri┼čim bi├žimlerini de ke┼čfetmekti. Sosyal a─člar ├╝zerinden gelen ba─člant─▒lara t─▒klamak en ├žok tercih edilen y├Ântem olarak g├Âr├╝l├╝rken, do─črudan haber platformunun web sitesine gitmek %58.9ÔÇÖluk oranla ikinci s─▒rada yer ald─▒. Buradaki ├Ânemli bulgulardan biri Flipboard, Bundle, Google News, Nab─▒z gibi uygulamalar─▒n haber eri┼čiminde tercih ediliyor olu┼ču. Anketimize kat─▒lanlar─▒n %35.8ÔÇÖi bu uygulamalar arac─▒l─▒─č─▒yla haber sitelerinin i├žeriklerine eri┼čim sa─člad─▒klar─▒n─▒ bildirdi. Haber sitelerinin kendi uygulamalar─▒n─▒ kullananlar─▒n oran─▒ ise %16.8 civar─▒nda kald─▒.┬á

Okurlara haber sitesi tasar─▒m─▒n─▒n iyi olmas─▒n─▒n haberi daha ilgi ├žekici k─▒l─▒p k─▒lmad─▒─č─▒n─▒ da sorduk. Her ne kadar g├╝n├╝m├╝zde AMP gibi teknolojilerle ├Âzellikle mobilde i├žerik sunumlar─▒ benze┼čiyor olsa da toplamda okurlar─▒n %71ÔÇÖi iyi tasar─▒m─▒n ├žok ├Ânemli ya da ├Ânemli oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝nde birle┼čiyor. Toplam kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n yaln─▒zca %14ÔÇÖ├╝ tasar─▒m─▒ belirleyici bir fakt├Âr olarak g├Ârm├╝yor.┬á

G├╝n├╝m├╝zde bir haber sitesinin mobil ve masa├╝st├╝ alandaki g├Âr├╝nt├╝lenme bi├žimini en ├žok etkileyen de─či┼čken reklam engelleyici. Reklam engelleyici kullananlar ├žo─ču zaman bir haber sitesinin tasar─▒m─▒nda ├Ânemli yer kaplayan, hatta baz─▒ tasar─▒m bi├žimlerinde i├žeri─čin g├Âr├╝nmesini bile engelleyebilen reklamlar─▒ g├Ârm├╝yor ya da o reklamlar─▒n oldu─ču b├Âl├╝mleri beyaz bo┼čluklar olarak g├Âr├╝nt├╝l├╝yor (kullan─▒lan engelleyici yaz─▒l─▒m ya da eklentiye g├Âre bu de─či┼čiyor). Bizim anketimize kat─▒lanlar─▒n %54ÔÇÖ├╝ reklam engelleyici kulland─▒klar─▒n─▒ belirtirken %38.5ÔÇÖi de reklam engelleyici kullanmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒m─▒z─▒n %7.3ÔÇÖ├╝ ise ya reklam engelleyicilerin ne oldu─čuyla ilgili fikir sahibi de─čillerdi ya da bu yaz─▒l─▒mlar─▒ kullan─▒p kullanmad─▒klar─▒ konusunda fikirleri yoktu. ├çok geni┼č bir kesimin reklam engelleyici kullan─▒yor olmas─▒ burada dijital reklam pazar─▒ ba─člam─▒nda ciddi bir s─▒k─▒nt─▒ oldu─čunu da g├Âsteriyor.┬á

Kat─▒l─▒mc─▒lara ara┼čt─▒rma kapsam─▒nda sordu─čumuz sorulardan biri de reklam engelleyici yaz─▒l─▒m kullanma motivasyonlar─▒yd─▒. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n en ├žok otomatik video oynatan reklamlardan rahats─▒z olmalar─▒ gerek├žesiyle reklam engelleyici kulland─▒klar─▒n─▒ ├Â─črendik. Bu gerek├žeyi reklamlar─▒n okumay─▒ zorla┼čt─▒rmas─▒, reklamlar ├╝zerinden takip edilmek istememek, g├╝venlik riski yaratan reklamlardan korunmak istemek gibi gerek├želer takip ediyordu.

Haber sitesi tasar─▒m─▒nda yorum k─▒s─▒mlar─▒ T├╝rkiyeÔÇÖde ├Âzellikle 2000-2010 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├žok pop├╝lerdi. Baz─▒ sitelerin yorum k─▒s─▒mlar─▒ h├ól├ó canl─▒l─▒─č─▒n─▒ korusa da sosyal a─člar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ haber ├╝zerine tart─▒┼čman─▒n platform merkezli bir h├ól almas─▒na neden oldu. Yorum mod├╝llerinin tasar─▒m─▒n bir par├žas─▒ olarak ├Ânemini anlamak i├žin sordu─čumuz ÔÇťBir haberle ilgili yorum yapmak i├žin hangisini tercih ediyorsunuz?ÔÇŁ sorusuna gelen yan─▒tlar bu platforma kayma tespitini do─črular nitelikteydi. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n %53ÔÇÖ├╝ yorum yapmad─▒klar─▒n─▒ belirtirken, %26ÔÇÖs─▒ kendi hesaplar─▒ndan retweet/repost y├Ântemiyle yorum yapt─▒klar─▒n─▒, %13.5ÔÇÖi do─črudan haberin ba─člant─▒s─▒n─▒ payla┼čarak kendi hesaplar─▒ndan yorum yapt─▒klar─▒n─▒,%6.3ÔÇÖ├╝ haber sitesinin sosyal a─člardaki profil ve sayfalar─▒na yorum b─▒rakt─▒─č─▒n─▒, yaln─▒zca %1ÔÇÖlik k─▒sm─▒ ise haber sitesinin sayfas─▒na do─črudan yorum b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ belirtiyor.

Elbette site mimarisi ba─člam─▒nda tasar─▒m kadar ├Ânemli olan ┼čeylerden biri de g├Âr├╝nt├╝lenme s├╝resi. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒m─▒z─▒n %79.2ÔÇÖsi haber sayfalar─▒n─▒n h─▒zl─▒ a├ž─▒lmas─▒n─▒n kendileri i├žin ├žok ├Ânemli, %17.6ÔÇÖs─▒ ├Ânemli oldu─čunu belirtti. %3ÔÇÖl├╝k bir kesim bunun kendileri i├žin ne ├Ânemli ne de ├Ânemsiz oldu─čunu belirtirken, sadece %1ÔÇÖlik kesim sitenin a├ž─▒lma h─▒z─▒n─▒ ├Ânemsiz buldu─čunu belirtti.

Haber sitelerinin ÔÇťayr─▒lmaz par├žas─▒ÔÇŁ h├óline gelmi┼č kayan man┼čet mod├╝lleri okur deneyiminin ├Ânemli bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturuyor olsa da anketimizin sonu├žlar─▒na g├Âre okurlar kayan man┼četlerin d─▒┼č─▒ndaki i├žeriklere de bak─▒yor. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n %75.6ÔÇÖs─▒ kayan man┼čet d─▒┼č─▒ndaki i├žerikleri de okuduklar─▒n─▒ belirtiyor.

Bizim i├žin tasar─▒m ba─člam─▒ndaki ├Ânemli fakt├Ârlerden biri de eri┼čilebilirlikti. Pandemi ko┼čullar─▒ndan ├Ât├╝r├╝ asl─▒nda bu ara┼čt─▒rmayla fazlas─▒yla uyu┼čabilecek kullan─▒c─▒ deneyimi deneyimizi ger├žekle┼čtiremedik. Bunun yerine okurlara haber sitelerinde ilgilerini ├žeken i├žeriklere kolayl─▒kla eri┼čip eri┼čemediklerini sorduk. Genel olarak okurlar─▒n %62.3ÔÇÖ├╝ arad─▒klar─▒ i├žeriklere ula┼čabildiklerini s├Âylerken %16,6ÔÇÖl─▒k bir kesim bu konuda olumsuz g├Âr├╝┼č bildirdi.┬á

Haber sitelerinin i├žeriklerini okuma deneyimimizi belirleyen ├Ânemli etkenlerden biri de yaz─▒lar─▒n boyutu. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n %70ÔÇÖi yaz─▒ boyutlar─▒n─▒n de─či┼čtirilebilir olmas─▒ gerekti─čini belirtirken sadece %8ÔÇÖi bunun kendileri i├žin ├Ânemli olmad─▒─č─▒n─▒ belirtiyor. %22ÔÇÖlik kesim ise bunun ne ├Ânemli ne de ├Ânemsiz bir fakt├Âr oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝nde.

Haber sitelerinin ├Âne ├ž─▒kan formatlar─▒ndan biri de foto─čraf galerileri ┼čeklinde tasarlanan i├žerikler. Normal bir haber ak─▒┼č─▒n─▒n haberle dolayl─▒ olarak ilgili, ilgili ya da neredeyse ilgisiz foto─čraflarla birlikte sunulmas─▒ bir t├╝r gelenek h├ólini alm─▒┼č durumda. Okurlar─▒n toplamda %73ÔÇÖ├╝ galeri format─▒ndaki i├žeriklerden rahats─▒z olduklar─▒n─▒ belirtiyor.

Haber siteleri ulusal ve yerel ├Âl├žekte farkl─▒ tasar─▒mlara sahip olmakla birlikte genelde mod├╝ler yap─▒larda ve farkl─▒ mod├╝llerden olu┼čuyor. Bu mod├╝ller siteden siteye de─či┼čiyor. Sitelerin ideolojik kimlikleri ve gazetecilik anlay─▒┼člar─▒ bu sitelerin kullan─▒l─▒p kullan─▒lmayaca─č─▒ konusunda belirleyici olabiliyor. Peki okur ne istiyor? Biz de bu sorudan yola ├ž─▒karak okurlara Bir haber sitesinde mutlaka bulunmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝nd├╝kleri mod├╝llerin hangileri oldu─čunu sorduk.┬á

Yan─▒tlara g├Âre son dakika band─▒, k├Â┼če yazarlar─▒ mod├╝l├╝, d├Âviz, sonradan okuma i├žin kaydetme se├žene─či, man┼čet mod├╝l├╝, hava durumu gibi mod├╝ller %50ÔÇÖnin ├╝zerinde kat─▒l─▒mc─▒ taraf─▒ndan tercih edilmek suretiyle en ├žok tercih edilen mod├╝ller konumunda. Biyografiler, ├Âl├╝m ilanlar─▒ gibi kategorilere talep d├╝┼č├╝k. Ayn─▒ ┼čekilde neredeyse t├╝m haber yaz─▒l─▒mlar─▒nda bulunan futbol ligi puan durumu tablosu da pek ilgi ├žekmemi┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor. Canl─▒ blog gibi uluslararas─▒ akt├Ârlerin tasar─▒mlar─▒nda yer tutan mod├╝l ve i├žerik tiplerine ise talep d├╝┼č├╝k. Neredeyse t├╝m ana ak─▒m sitelerde olmas─▒na ra─čmen bur├žlar ve r├╝ya tabirleri anketimize kat─▒lan kimse taraf─▒ndan tercih edilmemi┼č. S├Âz konusu okurlar─▒n ÔÇťhaber sitelerinde olmasa da olurÔÇŁ dedikleri mod├╝ller oldu─čunda ise r├╝ya tabirleri, bur├žlar, ├Âl├╝m ilanlar─▒ gibi bilgiler ilk s─▒ralar─▒ ald─▒.┬á

Sonu├ž

Bu ara┼čt─▒rman─▒n bizim a├ž─▒m─▒zdan en ├Ânemli yan─▒ haber sitesi tasar─▒m─▒n─▒n az i┼členen bir konu olmas─▒ ve var olan ├žal─▒┼čmalar─▒n genelde belirli bir medya akt├Âr├╝ne odaklanm─▒┼č olmas─▒yd─▒. K─▒sa zamanda ger├žekle┼čtirdi─čimiz bu ara┼čt─▒rman─▒n ├ž─▒kt─▒lar─▒n─▒ ├╝├ž ba┼čl─▒k alt─▒nda de─čerlendirebiliriz: Teknik, ekonomik ve toplumsal.

Teknik ba─člamda sekt├Ârde bir de─či┼čim aray─▒┼č─▒ var. Tasar─▒mc─▒lar─▒n tamam─▒ d├╝nyada olup biteni ve di─čer sitelerin tasar─▒m paternlerini takip ediyor. Konu┼čtu─čumuz tasar─▒mc─▒lar─▒n tamam─▒ i├žerik y├Ânetim sistemleri ve g├Âr├╝n├╝mlerini yenileme ve de─či┼čtirme a┼čamas─▒nda olduklar─▒ndan bahsediyor. Bu ba─člamda ortada bir dinamizm s├Âz konusu; ama bu dinamizm gelenekselle┼čmi┼č haber sitesi mod├╝llerinin terk edilmesi anlam─▒na gelmiyor. ├ľzellikle SEO ve reklam optimizasyonu gibi meselelerin kafalarda hen├╝z ├ž├Âz├╝lmemi┼č olmas─▒, tasar─▒msal anlamda b├╝y├╝k de─či┼čimlerin k─▒sa vadede m├╝mk├╝n olup olmayaca─č─▒ konusunda kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ bir sonu├žla bizi ba┼č ba┼ča b─▒rak─▒yor.┬á

S├Âz konusu ekonomik ├ž─▒kt─▒lar oldu─čunda ise reklam ve SEO alan─▒nda olup biten geli┼čmelerin sekt├Âr├╝n tasar─▒m aya─č─▒n─▒n gelece─činin ba┼čat belirleyicileri olaca─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. G├Âr├╝┼čmecilerin ├žo─čunun Google bu i┼čte herkesin bakt─▒─č─▒ yer demi┼č olmas─▒ ve Google algoritmalar─▒n─▒n dinamikli─či g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda sekt├Ârde son s├Âz├╝ tasar─▒mc─▒lar s├Âylemeyecek gibi. B├╝y├╝k platform etkisi tasar─▒m alan─▒na da yans─▒m─▒┼č. Yani AMP gibi formatlar─▒n g├╝├žlenmesini ve sekt├Ârde daha da belirleyici olmas─▒n─▒ izleyece─čimiz neredeyse kesin gibi. ├ç├╝nk├╝ t─▒klanabilir ve payla┼č─▒labilir i├žerik ├╝retiminin tasar─▒msal kurallar─▒n─▒n ba┼č─▒nda bu mobil ziyaretler i├žin optimize edilmi┼č tasar─▒mlar var. Reklamlar ise tasar─▒m ba─člam─▒nda en belirleyici unsur. ├ľzellikle k├ór ama├žl─▒ site tasarlayanlar i├žin reklamlar─▒n yerle┼čimi haberlerin yerle┼čiminden daha ├Ânemli bir h├ól alm─▒┼č durumda. Bu sekt├Ârel olarak b├╝y├╝k bir k─▒r─▒lma yarat─▒yor. Okurlar─▒n en rahats─▒z oldu─ču ┼čeylerden biri olan reklamlar, sekt├Ârel anlamda s├╝rd├╝r├╝lebilirli─čin en temel ┼čart─▒ h├ólinde. Abonelik ve ├╝yelik modellerine ge├žilmedi─či s├╝rece tasar─▒mdaki reklam h├ókimiyetinin kolay kolay k─▒r─▒lamayaca─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndeyiz.

S├Âz konusu toplumsal talep, dolay─▒s─▒yla okurlar oldu─čunda okuru dinleme konusunda kafalar kar─▒┼č─▒k. T├╝rkiyeÔÇÖdeki g├Ârsel kavram─▒n haber siteleri ba─člam─▒nda d├╝nyadaki prestijli ├Ârneklerden farkl─▒ olmas─▒ tasar─▒mc─▒lar─▒n da fark etti─či bir husus; ama karar vericilerin okur davran─▒┼č─▒n─▒ tam anlam─▒yla dinledi─či ya da okura kulak verdi─čini s├Âylemek g├╝├ž. Biz ara┼čt─▒rmada medya grubu y├Âneticilerine ula┼čmam─▒┼č olsak da, zaman k─▒s─▒t─▒ ve ara┼čt─▒rman─▒n oda─č─▒n─▒ kayd─▒rma ihtimali nedeniyle, tasar─▒mc─▒lar burada topu genelde i┼čverene yani haber odalar─▒n─▒n y├Âneticilerine at─▒yor. Bizim ara┼čt─▒rmam─▒z, okurlar─▒n mevcut haber sitesi paterninin bir├žok ├Âgesinden rahats─▒z oldu─ču, beklentilerinin y├╝ksek oldu─ču y├Ân├╝nde. Okurlar a┼č─▒r─▒ reklamdan ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č, h─▒zl─▒ a├ž─▒lan, galerilere bo─čulmam─▒┼č tasar─▒mlar istiyorlar ve tasar─▒m─▒ ├žo─čunlukla ├Ânemsiyorlar.┬á

Bize kal─▒rsa bu ara┼čt─▒rmay─▒ gelecekte yap─▒lacak kullan─▒c─▒ deneyimi ara┼čt─▒rmalar─▒yla geli┼čtirmemiz ve her gazetenin de akademik de─čil ticari ama├žlarla bu tarz kullan─▒c─▒ deneyimi ara┼čt─▒rmalar─▒na daha ciddi b├╝t├že ay─▒rmas─▒ ┼čart. Mevcut h├óliyle haber sitelerinin s├╝rd├╝r├╝lebilir finans modellerine arac─▒ olmalar─▒ okuru dinlemeyen, masa├╝st├╝n├╝ h├ól├ó belirleyici olarak g├Âren ÔÇťeskiÔÇŁ bak─▒┼čla sa─članamaz. Yenilik├ži ve farkl─▒ bak─▒┼člar i├žin daha ÔÇťindieÔÇŁ medya inisiyatiflerine gitmek zorunda kal─▒yor olmam─▒z, gazete t├╝keticisinin yaln─▒zca belirli bir ya┼č─▒ a┼čm─▒┼č gruplara indirgenmesi ve gazetelerin yeni trendleri izole etmesi d─▒┼č─▒nda hi├žbir anlama gelmez. Bu ba─člamda tasar─▒m meselesinin okur hassasiyetleri olmadan d├╝┼č├╝n├╝lemeyece─či ama ne yaz─▒k ki i┼člerin bu ┼čekilde y├╝r├╝d├╝─č├╝ bizim i├žin bu ara┼čt─▒rman─▒n en trajik ├ž─▒kt─▒s─▒yd─▒.┬á

Referanslar

Al Said, N., Al-Said, K.M. The effect of visual and informational complexity of news website designs on comprehension and memorization among undergraduate students. AI & Soc (2021).

Dingil, A.E. (2015). Website designs and visual applications of Turkish news sites. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1 (1), 250-261. 

Garcia, M., Stark P. (1991) Eyes on the News, The Poynter Institute for Media Studies, USA. 

Heekeren, M. Van. (2005). Navigating the news site: the impact of page design on story preference. 

Kim, Minchul, “The Effects of Online Advertisements and News Images on News Reception” (2013). Theses and Dissertations. 254.

https://dc.uwm.edu/etd/254

McIntyre, K., Barnes, S. R., & Ruel, L. (2016). The Effects of Online News Package Structure on Attitude, Attention, and Comprehension. Electronic News, 10(3), 178ÔÇô193.

Narin, Bilge. (2016). ─░nternet Gazetecili─činde Hipermetin ├ťretimi* The Hypertext Production in Online Journalim. ─░leti┼čim Kuram ve Ara┼čt─▒rma Dergisi / Gazi ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesi S├╝reli Elektronik Dergi. 118-149.┬á

Natalie Jomini Stroud , Alexander L. Curry & Cynthia Peacock (2020): The Effects of News Site Design on Engagement and Learning, Journalism Practice,

Nielsen, J. (2000). Designing Web Usability: The Practice of Simplicity. Unites States: New Riders Publishing

Onursoy, S., K─▒l─▒c╠ž, D., Er, F. (2010). Gazete Okuma Davran─▒s╠ž─▒ ve Okuma Yolu: Bir Go╠łz I╠çzleme C╠žal─▒s╠žmas─▒,.Marmara I╠çletis╠žim Dergisi, 16, 75-91.

Pipps, Val & Walter, Heather & Tabatcher, Patrick. (2009). Information Recall of Internet News: Does Design Make a Difference? A Pilot Study. J. Mag. New Media Res. 11. 10.1353/jmm.2009.0003.

Slatin, J. (1990). Reading Hypertext: Order and Coherence in a New Medium. College English, 52(8), 870-883. doi:10.2307/377389

Spillane, B., Lawless, S., & Wade, V. (2017). Perception of bias. Proceedings of the International Conference on Web Intelligence – WI ÔÇÖ17.

Uc╠žak, O. (2012). Yaz─▒l─▒ bas─▒nda ve internet gazetecilig╠ćinde kullan─▒lan haber fotog╠ćraflar─▒n─▒n kars╠ž─▒las╠žt─▒r─▒l- mas─▒. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication ÔÇô TOJDAC. 2. (3). 73-80.┬á

Yang, Hyeseung & Oliver, Mary Beth. (2004). Exploring the Effects of Online Advertising on Readers’ Perceptions of Online News. Journalism & Mass Communication Quarterly – JOURNALISM MASS COMMUN. 81. 733-749. 10.1177/107769900408100402.┬á