Dördüncü bölümümüzde konumuz etki odaklı bir gazetecilik için en kritik sorulardan birisi olan etkiyi nasıl tanımlayacağımız ve ölçeceğimiz meselesi. Etkinin farklı boyutlarını, bunu nasıl verilerle takip edebileceğimiz ve verileştirilemeyenleri nasıl raporlayabileceğimiz gibi başlıkları inceleyeceğiz.
Gazeteciliğin etkisi genellikle soyut ve ifade etmesi zor bir kavram olarak düşünülüyor ve bunun haklı sebepleri var. Ancak dersimizin önceki bölümlerinde de ele aldığımız üzere gazeteciliğin başarısını belirlemek için kullandığımız ölçeklerin ve takip ettiğimiz verilerin birçoğunun yetersiz kalması, manipülasyona açık olması ve gazeteciliğin sürdürülebilirliğine zarar vermesi sebebiyle bir alternatif arayışının ortasındayız. Bu yüzden etkiyi tanımlamak, ölçmek ve bunu anlatmak için farklı yaklaşımlar ve yollar deniyoruz.
Etkiyi Ölçmenin Ön Koşulu: Değerlerinizi Tanımlamak
Gazeteciliğin etkisini ölçmek için kullanabileceğimiz birçok farklı yol olsa da bunların hemen hepsinin temelinde yer alan önemli bir koşul var: bir yayın veya gazeteci olarak değerlerinizi bilmek ve bunları açık bir şekilde tanımlayabilmek. İşinizi yaparken sizi yönlendiren, haberleri ele alış şeklinizi belirleyen temel değerleriniz size bir haberin etkili olup olmadığını anlama aşamasında da yardımcı olacak.
En basit şekilde tanımlamak gerekirse, gazeteci olarak değerleriniz sizin işinizi yapmanızın arkasındaki en temel motivasyonlardır. Neden haber yapmak istediğiniz, bir gazeteci veya yayın olarak ulaşmak istediğiniz nokta veya bir olayın sizin için haber değeri taşımasına neden olan öncelikler gibi. Bunları kendiniz ve kurumunuz için net bir şekilde tanımlamadığınız sürece sizin için etkinin ne anlama geldiğini de tanımlamanız zor olacaktır.
Çünkü her haber kurumu ve gazetecinin değerleri onlar için etkinin ne anlama geleceğini de belirleyen ana faktördür. Eğer sizin gazetecilik motivasyonunuz toplumsal faydaysa, yaptığınız işin etkili olup olmadığını bu eksende ölçersiniz; bir yayının önceliği yeni ücretli okurlara ulaşmaksa yapılan haberlerin etkisini ölçerken bunu da hesaba katar.
Etkinin Farklı Hâlleri
Etkiyi tanımlayacağımız temeli attıktan sonra sıra etkinin farklı türlerini ve bunlar arasında hangilerinin sizin için ölçülmeye ve hedef olmaya değer olduklarını seçmeye geliyor. Yaptığınız işin nasıl etkileri olabileceğini önceden görmek ve bu etkiler arasında hangilerinin sizin için daha değerli olduğunu tespit etmek üretim sürecinizi de kolaylaştıracak, o yüzden bunu ne kadar erken yaparsanız sizin için o kadar daha faydalı olur.
Etkiyi tanımlamanın ve anlamanın birçok farklı yolu var ancak bu yaklaşımı anlamanız ve nasıl uygulayabileceğinizi daha kolay bir şekilde görmenizi sağlamak için burada Impact Architects tarafından tasarlanmış olan dört alt başlıklı modeli örnek olarak kullanmayı tercih ettim.
Medyada Görünürlük ve Farkındalık
Herhangi bir haberin yaratabileceği en temel seviyedeki etkilerden birisi konuyla ilgili hem medyada hem de kamuoyunda farkındalığı artırmaktır. Bir olayın/konunun/sorunun haberleştirilmesi ona dair bilincin artmasına ve farkındalık sayesinde sağlanabilecek değişimlerin başlamasına yardımcı olur.
Bu tür etkiyi ölçmenin en basit yollarından birisi yaptığınız haberin ne kadar çok kişiye ulaştığına ve nasıl geri bildirimler aldığına bakmaktır. Google Analytics ve sosyal medya araçları burada basit seviyede bilgi verebilir ancak gerçekten istenen etkiyi sağlayıp sağlamadığını anlamak için okunma sürelerine, yapılan yorumlara ve paylaşımlara, haberle alakalı tartışmalara da bakmak şart. Bununla birlikte bu etkinin boyutunu ölçmek için haberinizin medya takibini de yapmanız lazım. Eğer diğer medya kurumlarında bahsediliyor, haberinize atıf yapılıyor veya aynı konu üzerine başka haberler de yapılıyorsa bunların hepsi bu kategoride birer etki olarak hesaba katılabilir.
Bireysel Etki
İkinci kategorimiz bireysel olarak haberinizi tüketenler üzerinde yarattığınız etki. Yaptığınız haberleri okuyanların konuyla ilgili duruşlarını değiştirip değiştirmediği, bireysel bilince katkı sağlaması, bireylerin ele alınan sorunla ilgili bir şeyler yapmaya başlaması gibi birçok sonucu bu etki kategorisinin kapsamına alabiliriz. Etki yaklaşımınızın kapsamına göre bireylerin işinizi desteklemeye karar vermesi veya abone olması gibi eylemler de bu kapsamda hesaplanabilir.
Her ne kadar bunun işaretlerini tekil örneklerle görmek mümkün olsa da görece ölçmesi en zor etkilerden birisi bu olabilir. Çünkü birkaç başlık dışında bu etkiye dair veri toplamak veya sürekli takipte bulunmak mümkün değil. Aldığınız yorumları ve geri bildirimleri, abonelik rakamlarını takip ederek bu kategori altında raporlayabilirsiniz ancak daha kapsamlı bir bireysel etki raporu için başka araçlara da ihtiyacınız var.
Bunun için başvurabileceğiniz en sağlıklı araçlardan birisi düzenli olarak okur anketleri ve görüşmeleri yapmak. Bu anketler ile yaptığınız haberlerin bireysel düzeydeki etkisini daha kolay ve derin bir şekilde ölçebilirsiniz. Mevcut veri analizi ve YZ araçları ile de buradan topladığınız cevapları daha verimli bir şekilde de analiz etmeniz mümkün. Ayrıca bu anketler okurlardan daha nitelikli ve derinlikli geri bildirimler almanıza da yardımcı olacağı için ekstra fayda da sağlayacaktır.
Komünite Etkisi
Yaptığınız haberlerin etkisini ölçmek için kullanabileceğiniz bir diğer kategori de farklı topluluklar üzerinde yarattığı sonuçlar. Bireysel etkiye benzer şekilde burada genellikle haberinizin konusu olan veya ele aldığı sorundan etkilenen topluluklar için yarattığı sonuçlara bakıyoruz.
Bunların arasında topluluğun ve onların sorunlarının görünürlüğüne ve çözümüne katkıda bulunması, onların kendisini ifade etmesine yardım etmesi veya onların kurduğu kurumlar ve komüniteler tarafından üretilen işlere bir katkıda bulunmanız gibi başlıkları dahil edebiliriz. Tıpkı bireysel etki gibi bunları düzenli bir veri akışı olarak takip etmek zor olduğu için ağırlıkla anketlere ve söyleşilere başvurmanız ve bunlardan elde ettiğiniz cevapları analiz etmeniz gerekecek.
Ek olarak haberlerinizin bu toplulukları temsil eden sivil toplum kurumları ve diğer organizasyonlar tarafından alacağınız atıflar veya onların işlerinde anılması gibi verileri takip edip bunları da etki raporunuzun bir parçası olarak kullanabilirsiniz.
Kurumsal Etki
Son etki kategorimiz ise hem en büyük sonuçları gördüğümüz hem de en az karşılaştığımız etkileri kapsıyor. Bu kategorinin içerisine özel sektördeki kurumların sebep olduğu sorunlara dair farkındalığı artırıp çözümüne katkıda bulunmak, kamu kurumlarındaki sorunları gündem hâline getirmek, kamu ve özel kurumlardaki büyük krizlerin çözümüne katkı sunmak ve politika üretimine katkıda bulunup yön vermek gibi örnekleri alabiliriz.
Bunları ölçmenin tek yolu haberinizin takibini ve sonrasında konuya dair gelişmeleri takip edip bunları raporlamak. Burada medya takibinden konuya dair yapılanların aktif bir şekilde izlenmeye devam edilmesi gibi ağırlıkla manuel bir yaklaşım şart.
Burada özellikle önemli olan ise raporlama sürecinde bu etkiyi açık bir şekilde anlatabilmek. Yaptığınız haberlerin gerçekten bu etkiyi gösterdiğini, sonuçlara katkısı olduğunu iyi bir şekilde anlatabilmeniz şart. Bu konuda özensiz bir etki raporlaması yarattığınız etkiyi sergilemek yerine başkalarının emeğinden kendinize pay çıkardığınız hissi verebilir.
Etki ölçümü ve raporlamasının statik ve herkes için geçerli bir formüle sahip bir şey olmadığını unutmayın. Burada ele aldığımız dört ana kategorinin dışına çıkmak, bazılarına öncelik vermek veya kendi değerlerinize uygun şekilde alt başlıkları tanımlamak tamamen size ve etki hedeflerinize kalmış. Önemli olan sizin için gerçekten faydalı olacak, yaptığınız işin kalitesini ve başarısını artıracak bir etki yaklaşımı geliştirmeniz ve bunu uygulamaya koymanız.
Bu ders boyunca gördüğünüz üzere etkiyle alakalı birçok konuda konu haber tüketicilerini daha iyi anlamaya ve onlarla daha derin bir ilişki kurmaya gidiyor. Bu yüzden önümüzdeki bölümde konumuz trafik merkezli anlayıştan kendinizi kurtarmak ve yaptığınız işin kalitesini artıracak bir okur stratejisi geliştirmek için neler yapabileceğiniz olacak.
Bir sonraki derste görüşmek üzere.
