NewsLabTurkey Dijital Kuluçka programımızın “İzleyici Stratejileri ve Etki Odaklı Gazetecilik” dersinin ilk bölümünden herkese merhaba, ben Ahmet Alphan Sabancı. Toplam altı bölümden oluşacak bu derste sizlerle birlikte dijital medyanın değişen koşullarında izleyiciler ve haber tüketicileriyle ilişkinin nasıl değiştiğini, bunu yönetmenin önemini ve bu değişen koşullar içerisinde etki odaklı bir gazeteciliğin neden daha avantajlı olduğunu inceleyeceğiz.
İlk bölümde konumuz yaşadığımız bu dönüşümün kendisi. 2010’lu yıllardan bu yana alışık olduğumuz dijital medya ve habercilik yaklaşımlarını büyük anlamda geçersiz kılmaya başlayan bu dönüşümü ne kadar iyi anlarsak, yeni koşullara alışmak ve buna göre bir strateji geliştirmek de o kadar kolay olacaktır.
2000’li yıllarla birlikte hayatımıza giren internette haber tüketme alışkanlığı geride bıraktığımız 25 yılda büyük değişimlerden geçti. 2000’lerde haberleri takip etmek için internete giren birisinin elinde iki ana seçenek vardı: ya haber sitelerini ziyaret edip okuyacaktı ya da Yahoo ve Mynet gibi “hub sitelerin” derlediği başlıklar üzerinden o haber sitelerine ulaşacaktı. Bu dönemde iyi bir haber sitesine sahip olmak önemliydi çünkü okurlar sitenizdeki tecrübeden memnun kalırsa sizi yer imlerine ekleyip düzenli olarak ziyaret ediyordu.
2010’lu yıllarla birlikte sosyal medya platformlarının hayatımıza girmesi ve bir alışkanlığa dönüşmesi ilk başta büyük bir avantaj olarak görüldü. İnsanlara bu platformlar üzerinden ulaşmak daha kolaydı ve üstüne üstlük sürekli güncel bilgi paylaşımı sayesinde habere daha hızlı bir şekilde erişme imkanı sağlıyordu. Böyle cazip bir alanın açılması hemen her medya kurumunun giderek bu platformlara daha fazla yatırım yapmasına ve tamamen bu platformların sağladığı imkanları merkeze alan modeller geliştirmesine neden oldu.
Bu dönüşümün belki de en kritik noktalarından birisi A.G. Sulzberg tarafından 2014 yılında New York Times için hazırlatılan Innovation Report isimli dosyaydı. Bu rapor dijital medyanın getirdiği dönüşümü kapsamlı bir şekilde anlatmakla kalmayıp geleneksel medyanın buna nasıl uyum sağlayabileceğini de söylüyordu. Rapor hem New York Times’ın bu süreci büyüyerek geçirmesini sağladı hem de BuzzFeed News’e sızmasıyla birlikte medyanın genel olarak yönünü belirleyen faktörlerden birisi oldu.
ABD’de bu dönemi içeriden tecrübe eden ve günümüzde de Semafor’un kurucularından birisi olarak başarılı bir medya girişimine öncülük eden Ben Smith tarafından kaleme alınan 2023 tarihli Traffic isimli kitap bu dönüşüm sürecinin nasıl başladığını ve ardından trafik odaklı modellerin sonuna nasıl geldiğimizi merak edenler için mutlaka okunması gereken bir eser. Kitap yalnızca bu dönemin tarihini anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda trafik odaklı modellerin sonunun nasıl geldiğini de okuyucularına gösteriyor.
Kitapta da kapsamlı bir şekilde ele alınan trafik odaklı modelin sonuna gidişimizin hikayesi ise 2016 ile başlıyor. Özellikle dünya genelinde popülist veya radikal sağ grupların ve medya kurumlarının platformların kurduğu mekanizmaları nasıl avantaja dönüştürebileceklerini çözmesi ve bu farkındalık ile başlayan sürecin bu platformları bir oyun/savaş alanına dönüştürmesiyle birlikte dijital habercilik ve medya açısından yeni bir döneme giriş yaptık. Artık yapılan üretimin içeriği yerine bunun farklı algoritmalar ve platformlarda nasıl performans göstereceği asıl odak noktası hâline geldi. Kaçınılmaz bir şekilde de yaptığı işin içini doldurmak yerine bütün enerjisini platformların sistemlerini anlamaya ve buna göre formatını değiştirmeye ayıranlar daha başarılı olmaya başladı.
Bu süreçte platformların da ellerindeki gücü daha aktif bir şekilde kullanmaya başlaması süreci hızlandıran faktörlerden birisi oldu. Her platform akışınızın kontrolünü elinizden almak, sizin tercihleriniz yerine algoritmalarının size dair yaptığı gözlemlerle akışınızı doldurmak için büyük yatırımlar gerçekleştirdi. Çünkü bu sistem sizin platformda daha fazla zaman harcamanıza ve bu sayede daha fazla reklam görmenize neden oluyordu. Örneğin platform dışında bir siteye link vermenin algoritmalar tarafından cezalandırılması tam da bu dönemde her platformda norm hâline gelen değişimlerden birisiydi.
Bu dönemde yaşanan dönüşümü fark eden çok kişi olsa da medya sektörünün büyük bir kısmı gerçekleri reddedip platformlara göre kendilerini şekillendirmeye ve her geçen gün daha fazla taviz vermeye devam etti. Sektör açısından yapılan en büyük hatalardan birisi buydu. Platformların açık bir şekilde kullanıcıları ve reklam gelirlerini artık haber sektörüyle paylaşmak istemediğini göstermesine rağmen sektörün önemli bir kısmı daha fazla taviz vermeyi seçti. Bu da hem sektörün ekonomik hem de genel iş kalitesi olarak daha da zayıflamasına neden oldu.
Eskiden kullandığımız platformlar kitlemize ulaşmak veya o kitleyi yaratmak için kullandığımız bir araçtı. Bugün ise platformlar artık asıl izleyiciniz ve eğer yaptığınız işi onlara beğendiremezseniz başka kimsenin de görme şansı kalmıyor. Kitlenizin kim olacağına ve yaptığınız işi kimin göreceğine de onlar karar veriyor. Belki yaptığınız işi isteyenlere belki de sizden nefret edenlere gösterecek ve bunu kontrol etme şansınız yok denecek kadar az.
Bu da size iki seçenek bırakıyor: ya platformlar için bir şeyler üretmeye çalışırken size izin verdikleri kadar gazetecilik yapmaya çalışacaksınız ya da platformların üzerinizdeki etkisini en aza indirecek bir yaklaşım geliştireceksiniz. Eğer amacınız kendi kitlenize sahip olmak ve yaptığınız işi gerçekten isteyen insanlara ulaşmak istiyorsanız ilk seçenek ile başarılı olma şansınız çok düşük. Öyle olmasaydı bugün bahsettiğim modellerde ısrar eden medya kurumlarının sürekli birilerini suçlamaya çalıştığını ya da iki lira daha fazla kazanabilmek için sitelerini kullanılmaz hâle getirdiklerini görmezdik.
Bugün dijital medya ve habercilik için yaklaşımın değişmek zorunda olduğu bir dönemdeyiz. Bunun merkezinde de elinizdeki imkanları akıllı bir şekilde kullanarak kendi kitlenize sahip olabildiğiniz ve yaptığınız işin içeriğine ve etkisine odaklanabildiğiniz bir yapı kurmak yatıyor. Zaten bunu yapanlar ve yapmaya başlayanlar şu an daha avantajlı ve güçlü bir konumda. Bu dönemi en iyi şekilde atlatmanın yolu değişime olabildiğince erken başlamaktan geçiyor — çünkü bir noktada geç kalanlara yer kalmayacak.
Değişmeye nereden başlayacağımızı görmenin en iyi yollarından birisi şu anda nelerin işe yaramadığına bakmak. O yüzden bir sonraki derste sizlerle birlikte 2010’lardan bu yana devam eden dijital medya modellerinden artık verimliliğini ve etkisini kaybeden üç yaklaşımı inceleyip bunların neden çalışmadığına bakacağız.
Eğer sorularınız veya diğer katılımcılarla paylaşmak istediğiniz notlarınız varsa aşağıya yazabilirsiniz. Bir sonraki derste görüşmek üzere.
