Veri anksiyetesinin tehlikeleri

n okuyoruz| B├╝ltenden Herkese Merhaba!

Bu haftan─▒n oda─č─▒nda konumuz veri anksiyetesi. Her ┼čeyi verilere g├Âre ┼čekillendirme ve belirleme ─▒srar─▒n─▒n nas─▒l zararl─▒ olabildi─čini ve bundan kurtulmak i├žin neler yapabilece─čimizi anlatt─▒m.

ÔÇťNe OkudukÔÇŁ b├Âl├╝m├╝nde ise aboneliklerini iptal edenleri, Facebook Papers haberlerini, LA TimesÔÇÖ─▒n tuhaf planlar─▒n─▒ ve daha fazlas─▒n─▒ bulabilirsiniz.

G├Âr├╝┼č, yorum ve ├Ânerilerinizi her zaman bekliyorum. 

Haftaya g├Âr├╝┼čmek ├╝zere!

ÔÇöAhmet Alphan Sabanc─▒

NiemanLab'in anketinin sonu├žlar─▒n─▒ g├Âsteren bir grafik. Grafikte en ├žok iptal edilen abonelikler listelenmi┼č. ─░lk ├╝├ž s─▒ra: yerel gazeteler, New York Times ve Washington Post.
NiemanLab

Bu Hafta Ne Okuduk?

ÔÇťAboneli─činizi Neden ─░ptal Ettiniz?ÔÇŁ

Dijital haber kurumlar─▒ i├žin abonelik modeli giderek daha cazip h├óle geliyor ve art─▒k ├Âdeme duvarlar─▒ internette normalle┼čmeye ba┼člad─▒. Bu y├Ântemi denemek isteyenler de genellikle bu dalgay─▒ yakalamaya ve insanlar─▒ nas─▒l aboneli─če ikna edece─či k─▒sm─▒na odaklan─▒yor. 

Ama en az onun kadar ├Ânemli bir soru da o abonelerin nas─▒l abone olarak kalacaklar─▒. Bir di─čer deyi┼čle, aboneli─čini iptal eden okurlar neden gidiyorlar? NiemanLab de bu sorunun cevab─▒n─▒ merak ederek okurlar─▒na olduk├ža kapsaml─▒ bir ÔÇťNeden aboneli─činizi iptal ettiniz?ÔÇŁ anketi yapm─▒┼čt─▒. O anketin sonu├žlar─▒ bu hafta yay─▒nland─▒.

E─čer bu gelir modelini yay─▒n─▒n─▒za eklemek istiyorsan─▒z tavsiyem b├╝t├╝n cevaplar─▒ okuman─▒z olacakt─▒r. Ama onlarca farkl─▒ yay─▒n hakk─▒nda verilen cevaplar─▒n en s─▒k kesi┼čti─či konulardan birisi para. ─░nsanlar ya ki┼čisel maddi s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan dolay─▒ ya da ├žok fazla aboneli─če para harcad─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝kleri i├žin iptal ediyor. Bunu da yay─▒n─▒n politik duru┼ču ve i├žeri─čin kalitesi geliyor. Bu konularda bir sorun hisseden okurlar da aboneli─či iptal etmekten ├žekinmiyor. 

Facebook Papers ve Baz─▒ ├ľnemli Sorular

Bu hafta b├╝ltende FacebookÔÇÖa yer vermemin sebebi per┼čembe ak┼čam─▒ yapt─▒klar─▒ abs├╝rt ve distopik ┼čaka de─čil, WSJÔÇÖ─▒n ÔÇťthe Facebook FilesÔÇŁ serisiyle ba┼člayan ve bir├žok yay─▒n─▒n da dahil olmas─▒yla b├╝y├╝yen ÔÇťFacebook PapersÔÇŁ ad─▒yla an─▒lan s─▒z─▒nt─▒lar serisi.

Giderek say─▒s─▒ artan ve takip edilmesi zorla┼čan bu s─▒z─▒nt─▒lar, FacebookÔÇÖun ne kadar tehlikeli bir ┼čekilde y├Ânetildi─čini ve b├╝y├╝d├╝─č├╝n├╝ g├Ârmemizi sa─čl─▒yor. D├╝nyan─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒ndaki kullan─▒c─▒lar─▒n sorunlar─▒n─▒ ├Ânemsiz g├Âren, ├╝lkede engellenmemek i├žin sans├╝re izin veren ve daha fazla etkile┼čim i├žin ÔÇť├ÂfkeliÔÇŁ tepki vermeyi be─čenmeden be┼č kat daha ├Ânemli sayan bir platform ve ┼čirketten bahsediyoruz. B├╝t├╝n bunlar ┼čirketin gelece─če dair ├žizgi film tad─▒ndaki planlar─▒n─▒ suya d├╝┼č├╝rebilecek g├╝ce sahip.

Her ne kadar bu s─▒z─▒nt─▒lar ├žok ├Ânemli bilgilere eri┼čmemizi sa─člasa da, bu dosyalar─▒n gazetecilere sunulmas─▒ ve haberle┼čtirilmesi konusunda da kimi s─▒k─▒nt─▒lar var. Gazeteci Alex Kantrowitz bu sorunlar─▒ anlatt─▒─č─▒ yaz─▒s─▒nda dosyalar─▒n d├╝zenlenip kamuya a├ž─▒lmas─▒ gerekti─čini s├Âyl├╝yor. Ben Smith ve Kara Swisher da dosyalar─▒ s─▒zd─▒ran HaugenÔÇÖ─▒n gazetecilerin eri┼čimi konusunda ├žok fazla kontrole sahip olmas─▒n─▒ ele┼čtirip HaugenÔÇÖ─▒n g├╝ndemi y├Ânlendirmeye ├žal─▒┼č─▒p ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒n─▒ soruyor. 

Panama Papers ve Snowden s─▒z─▒nt─▒lar─▒ ile k─▒yaslad─▒─č─▒m─▒zda da bu sorunlar─▒n gazetecili─čin yap─▒lma ┼čeklini ve kalitesini nas─▒l etkiledi─čini daha iyi g├Ârmek m├╝mk├╝n. Umar─▒m mevcut y├Ântemden vazge├žilir ve bizler de bu s─▒z─▒nt─▒lardaki bilgilere daha iyi bir ┼čekilde eri┼čebiliriz.

Siyaset Gazetecileri Rahat B─▒rakm─▒yor

Gazetecilerin g├╝venli─čini ve ├Âzg├╝rl├╝klerini tehdit eden kaynaklar─▒n ba┼č─▒nda maalesef farkl─▒ devletler geliyor. ├ľzellikle de siyasette ya┼čanan geli┼čmeler ├žo─ču zaman ilk olarak gazetecileri vuruyor. T─▒pk─▒ SudanÔÇÖdaki darbenin ilk hedeflerinden birisi olmalar─▒ gibi.

Kimi zaman da devletler ba┼čka ├╝lkelerdeki gazetecilere sald─▒rmaktan da ├žekinmiyor. Bunu en son tecr├╝be edenlerden birisi de NYT muhabiri Ben Hubbard oldu. Uzun zamand─▒r Suudi Arabistan hakk─▒nda yazan gazeteci, yak─▒n zamanda Suudiler taraf─▒ndan Pegasus casus yaz─▒l─▒m─▒ ile d├Ârt kez hacklenmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendi. G├Âr├╝n├╝┼če g├Âre bu denemelerin ikisi ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č. Ancak ama├žlar─▒n─▒n ne oldu─ču veya nas─▒l bilgiler elde edebildikleri maalesef bilinmiyor.

LA Times Tuhafla┼čmak ─░stiyor

Okur ili┼čkilerini y├Ânetmek veya bu konuda bir ekip kurmak s├Âz konusu oldu─čunda bir├žok kurum art─▒k kli┼če yollara ba┼čvuruyor: sosyal medya y├Ânetimi, daha s─▒k payla┼č─▒m yapmak, sorular─▒ cevaplamak gibi.

Ancak LA TimesÔÇÖ─▒n yeni okur ekibi lideri Samantha Melbourneweaver bunlar─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmay─▒ ve tuhaf ┼čeyleri denemeyi ama├žl─▒yor. Yeni kuraca─č─▒ 15 ki┼čilik ekibin i├žerisinde 6 ki┼čilik bir ÔÇťmeme tak─▒m─▒ÔÇŁ olu┼čturmak da bu plan─▒n bir par├žas─▒. Linkteki r├Âportajda bir├žok faydal─▒ al─▒nt─▒ var ama en ├žok dikkatimi ├žekenlerden birisini sizler i├žin ├ževirmek istedim:

ÔÇťBir├žok kurumun yapt─▒─č─▒ b├╝y├╝k hatalardan birisi ÔÇśGen├žler yaln─▒zca ├žerez i├žerik istiyor. Gen├žler sadece video istiyorÔÇÖ diye d├╝┼č├╝nmek. Sanki toplumsal adalet ve iklim de─či┼čikli─či i├žin sokaklara ├ž─▒kan onca gen├ž yokmu┼č gibi.ÔÇŁ

K─▒sa K─▒sa

­čô▒ Haber yay─▒n─▒n─▒z─▒n bir uygulamaya ihtiyac─▒ olup olmad─▒─č─▒ hem kaynaklar─▒n─▒za hem de i┼č modelinize ba─čl─▒.

­čÜź YouTube, ─░ngiliz haber sitesi Novara MediaÔÇÖn─▒n kanal─▒n─▒ ├Ânce hi├žbir a├ž─▒klama yapmadan sildi sonra da ÔÇťpardonÔÇŁ diyerek geri getirdi.

­čĺČ NYT neden yorumlar─▒ denetleme g├Ârevini botlar yerine insanlara verdiklerini anlatt─▒.

­čŤó B├╝y├╝k petrol ┼čirketleri ABDÔÇÖde iklim krizi hakk─▒nda yanl─▒┼č bilgi yaymaktan sorgulanacak. ├ľncesinde ise kendilerini aklamak i├žin haber kurumlar─▒na yanl─▒┼č bilgiler i├žeren reklamlar veriyorlar.

­čÄĘ Haberler i├žin g├Ârsellik s├Âz konusu oldu─čunda animasyon ├žok faydal─▒ olabiliyor.

­čĄą TrumpÔÇÖ─▒ destekleyen bir yalan haber a─č─▒ kuran Robert Willis, her ┼čeyi itiraf edip verdi─či zarar─▒ telafi etmeye karar vermi┼č.

­čĄĹ Yanl─▒┼č bilgiyle m├╝cadeleyi ama├žlayan yeni bir medya ┼čirketi, milyarderlerden yat─▒r─▒m al─▒yor.

Washington Post'un haber odas─▒ndan bir kare. Masalar─▒nda ├žal─▒┼čan gazetecileri ve ├╝stlerinde verilerin de oldu─ču ekranlar─▒ g├Âsteriyor.
Thomas Simonetti/The Washington Post

Haftan─▒n oda─č─▒: Veri anksiyetesinden kurtulmak gerekiyor

Bu ay─▒n ba┼č─▒nda odak konusu olarak dijitalde verilerin g├╝vensizli─činden ve nas─▒l manip├╝le edilebilece─činden bahsetmi┼čtim. Ancak orada ele almad─▒─č─▒m fakat dijital medya ve gazetecilik i├žin b├╝y├╝k bir sorun olan bir di─čer mesele de veri anksiyetesi ÔÇöya da ─░ngilizce ad─▒yla metrics anxiety.

Bu kavram dijital medyan─▒n ├Âzellikle de okur ve t├╝ketim odakl─▒ verilere a┼č─▒r─▒ ├Ânem atfetmesi ve bunun sonucu olarak yay─▒n politikas─▒ndan gelir modeline kadar bir├žok konuyu sadece veriye endekslemesi durumunu tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒yor. Bu rakamlar─▒n haber odalar─▒n─▒n tepesindeki ekranlarda as─▒l─▒ durmas─▒ gibi hastane odalar─▒ndaki kalp monit├Ârlerini and─▒ran sahneler de bu duruma pek yard─▒mc─▒ olmuyor.

Elbette dijital bir yay─▒n i├žin verilerden ├Â─črenilebilecek ve tespit edilebilecek ├žok ┼čey var. Ancak bu durum biraz kontrolden ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. Asl─▒nda ├žok temel seviyede kalan verilere y├╝klenen b├╝y├╝k anlamlar, bu verilerin ciddi kararlar─▒ y├Ânlendirmesine ve gazetecilerin borsac─▒ gibi hissetmelerine neden olabiliyor. Yay─▒nlar da veriyi yakalamak i├žin anlaml─▒ i┼čler ├╝retmeyi ├Ânemsiz g├Ârmeye ba┼čl─▒yor.

Bu k├Ât├╝le┼čmenin temelinde ise internetin ilk d├Ânemlerindeki deneysel zamanlardan sonra gelen sosyal medya ve reklam temelli bir internete uyum sa─člamaya zorlanmak yat─▒yor. ÔÇťNe kadar t─▒kland─▒kÔÇŁ, ÔÇťka├ž takip├žimiz varÔÇŁ, ÔÇťbu haber ka├ž RT ald─▒ÔÇŁ gibi sorular haber odalar─▒n─▒n en ├Ânemli meseleleri gibi g├Âr├╝lmeye ba┼čland─▒. Sosyal medyada b├╝y├╝mek ve reklam gelirlerini art─▒rmak i├žin yap─▒lan bu hesaplar bir s├╝re sonra haberlerin nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ da belirleyecek kadar ├Ânemli h├óle gelince, biz de veri anksiyetesinden bahsetmek zorunda kal─▒yoruz.

Sorun sadece kurumlar i├žin ge├žerli de─čil, gazeteciler de ayn─▒ durumdan muzdarip. Sadece haber odas─▒nda ya┼čad─▒klar─▒ iyi veri getirme bask─▒s─▒yla kalm─▒yor bu durum. Sosyal medyada da iyi veriler sa─člama, bol takip├žili hesaplara sahip olma gereklili─či varm─▒┼č gibi bir alg─▒ yerle┼čti. ├ľzellikle serbest gazeteciler i├žin bu i┼č bulmakla i┼čsiz kalmak aras─▒ndaki fark─▒ yaratan etken bile olabiliyor.

Ancak bunun zararlar─▒n─▒ da g├Ârmemiz ve verilerle olan ili┼čkimizi de─či┼čtirmemiz gerekiyor. ├ço─ču zaman bu verilerin sundu─ču bilgiyle onlara y├╝klenen anlam aras─▒ndaki u├žurumu g├Ârmek ve buna g├Âre hareket etmek gerekiyor. Reuters Institute taraf─▒ndan yay─▒nlanan bu makale, konuya iyi bir ba┼člang─▒├ž olabilir (PDF linki). Makalenin de ele ald─▒─č─▒ ├╝zere S├╝ddeutsche Zeitung veriyle ili┼čki konusunda ├Ânc├╝ bir yakla┼č─▒m sergiliyor. Yakla┼č─▒mlar─▒n─▒ incelemek ve notlar almak ┼čart.

Kesin olan bir ┼čey varsa o da bu verilerin ba┼č─▒m─▒z─▒n ├╝st├╝nde sallanan birer k─▒l─▒├ž gibi durmas─▒ durumuna bir son vermek. Bunun i├žin de at─▒lmas─▒ gereken ilk ad─▒m onlara bak─▒┼č─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirmek olmal─▒. En do─črusunu s├Âyleyen ve asla yan─▒lmaz i┼čaretler de─čil, sadece basit eylemleri anlatan bilgi k─▒r─▒nt─▒lar─▒ olduklar─▒n─▒ kabul etmeliyiz. Bu k─▒r─▒nt─▒lar─▒ nas─▒l kullanaca─č─▒m─▒za da ba┼čka platformlar─▒n de─čil, kurumlar─▒n kendisi karar vermeli. 

├ç├╝nk├╝ bunun tersi s├╝rekli olarak veriyi tatmin etmek ad─▒na gazetecili─čin iyice arka plana itildi─či ve haberlerin anlams─▒zla┼čt─▒─č─▒ bir senaryo olabilir. B├Âyle bir durumu da kimsenin isteyece─čini sanm─▒yorum.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir