Carl von Ossietzky: Taviz vermeyen bir gazeteci

2021 Nobel Bar─▒┼č ├ľd├╝l├╝ sahiplerini buldu. D├╝nyan─▒n en prestijli m├╝k├ófat─▒na 86 y─▒l─▒n ard─▒ndan ilk defa iki gazeteci lay─▒k g├Âr├╝ld├╝. Bu y─▒l, daha ├Ânce Hrant Dink ├ľd├╝l├╝ÔÇÖn├╝ de alm─▒┼č olan Maria Ressa, Filipinler; Dmitry Muratov ise RusyaÔÇÖda ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ i├žin verdikleri m├╝cadeleden dolay─▒ onurland─▒r─▒ld─▒lar. 

Nobel KomitesiÔÇÖnin ├Âd├╝l a├ž─▒klamas─▒ her ┼čeyin ├Âzetiydi:

ÔÇťRessa ve Muratov, demokrasi ve bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n giderek daha da olumsuz ko┼čullarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒ bir d├╝nyada, bu ideale sahip ├ž─▒kan t├╝m gazetecileri temsil ediyorlar. ─░fade ve bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ olmadan uluslararas─▒ karde┼čli─či, silahs─▒zlanmay─▒ ve daha iyi bir d├╝nya d├╝zenini ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde te┼čvik etmek zor olacakt─▒r.ÔÇŁ 

Rappler haber sitesinin kurucusu Ressa, ├╝lkesi FilipinlerÔÇÖde ÔÇťiktidar─▒n s├Âm├╝r├╝s├╝n├╝, artan ┼čiddet ve otoriterli─či, ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ kullanarak ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ÔÇŁ i├žin komitenin ├Âvg├╝lerini toplarken, Muratov da RusyaÔÇÖda giderek daha ├žetin h├óle gelen ko┼čullarda uzun zamand─▒r ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ savundu─ču i├žin onurland─▒r─▒ld─▒. 

Asl─▒nda her ┼čey 27 Kas─▒m 1895ÔÇÖte ba┼člam─▒┼čt─▒; ParisÔÇÖteki ─░sve├ž-Norve├ž Kul├╝b├╝ÔÇÖnde bulunan Alfred NobelÔÇÖin bir sayfal─▒k vasiyetnamesini haz─▒rlamas─▒yla… Kendi ke┼čfi olan dinamit sayesinde K├órun kadar zengin olan m├╝te┼čebbis, servetinin y├╝zde 94ÔÇÖ├╝n├╝ bilime adam─▒┼č; belli dallarda bilim insanlar─▒na, bar─▒┼č i├žin ├žal─▒┼čanlara ├Âd├╝l verilmesini istemi┼čti. 10 Aral─▒k 1896ÔÇÖda son nefesini veren mucidin vasiyeti ertesi y─▒l onaylanm─▒┼č, 1901ÔÇÖden itibaren be┼č dalda kazananlar m├╝k├ófatland─▒r─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Fizik, kimya ve ekonomi dal─▒ndaki en iyileri StockholmÔÇÖdeki ─░svi├žre Kraliyet Bilimler Akademisi belirlerken, t─▒p veya fizyoloji alan─▒nda son s├Âz├╝ Stockholm Karolinska Kraliyet T─▒p Cerrahi Enstit├╝s├╝ s├Âyl├╝yor. Edebiyat, ─░sve├ž AkademisiÔÇÖnden soruluyor; Bar─▒┼č ise Norve├ž Nobel KomitesiÔÇÖnden…

Ressa ve MuratovÔÇÖdan ├Ânce Nobel Bar─▒┼č ├ľd├╝l├╝, yaln─▒zca iki gazeteci taraf─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒: 1907ÔÇÖde Ernesto Moneta ve 1935ÔÇÖte Carl von Ossietzky. ─░┼čte onlardan biri var ki Adolf HitlerÔÇÖe NobelÔÇÖi yasaklatan pasifist olarak da biliniyor; yapt─▒klar─▒ bug├╝n bile insanl─▒─ča pusula olmaya devam ediyor.

Bir adam d├╝┼č├╝n├╝n, her d├Ânem muhalif. Bir ├Âm├╝r evvel, AlmanyaÔÇÖda iklim sertle┼čirken, hi├ž taviz vermeyen bir gazeteci. Sava┼ča ÔÇťBir daha aslaÔÇŁ diye hayk─▒rm─▒┼č bir bar─▒┼č g├Ân├╝ll├╝s├╝. Kalemi sonradan k─▒r─▒lsa da d├╝┼č├╝nceleri asla par├žalanamam─▒┼č bir yazar…

3 Ekim 1889ÔÇÖda do─čmu┼čtu Ossietzky. Okulda de─čil, hayatta ├Â─črenmi┼čti. Hen├╝z ├žocukluk y─▒llar─▒nda tan─▒┼čt─▒─č─▒ edebiyat├ž─▒lar─▒n sat─▒rlar─▒n─▒ hatmederken, bir taraftan da Hamburg AdliyesiÔÇÖnde ├žal─▒┼č─▒yordu. S├╝rd├╝rd├╝─č├╝ ├žifte hayatta g├╝nd├╝z saatlerinde re┼čit olmayan bir memur; mesai saatleri d─▒┼č─▒nda ┼čair ve yazard─▒. Her ├že┼čit k├╝lt├╝rel ve politik etkinlikte yerini alan delikanl─▒, Alman Bar─▒┼č Derne─čiÔÇÖnin de kurucular─▒ aras─▒ndayd─▒.

1914ÔÇÖte bir s├╝re ekme─čini kazand─▒─č─▒ adli makamlar, CarlÔÇÖa ceza kesmi┼čti. Su├žu neydi derseniz, Alman askeri yarg─▒s─▒n─▒ ele┼čtirmi┼čti. Belki orduyu sever diye cepheye s├╝r├╝ld├╝yse de d├Ân├╝┼č├╝ muhte┼čem olmu┼č, sava┼ča sava┼č a├žm─▒┼čt─▒.

Y─▒llar ├Ânce Tan─▒l Bora, RadikalÔÇÖde ┼č├Âyle yazm─▒┼čt─▒: ÔÇťWeimar Cumhuriyeti d├Âneminde OssietzkyÔÇÖnin temel davas─▒, bu yeni devletin demokratik-anayasal bir yurtta┼čl─▒k bilinciyle temellendirilmesidir. H├╝manist ve sol-liberal tutumuyla, kom├╝nistlere mesafeli, geli┼čen ─▒rk├ž─▒-milliyet├ži harekete ise taban tabana z─▒tt─▒r. ├ľzellikle AlmanyaÔÇÖn─▒n yeniden silahlanma giri┼čimlerine ve halk─▒n kaybedilen D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ├Âc├╝n├╝ almak ├╝zere ajite edilmesine, kararl─▒l─▒kla kar┼č─▒ ├ž─▒kar.ÔÇŁ

Harpten sonra BerlinÔÇÖe yerle┼čen Ossietzky, halk─▒n gazetesinden d├╝nya sahnesine transfer olur. Berliner Volks-ZeitungÔÇÖdan Welttrib├╝neÔÇÖye ge├žen yazar dur durak bilmiyor, bildi─či yoldan ┼ča┼čm─▒yordu. AlmanyaÔÇÖn─▒n Versailles Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n ┼čartlar─▒na uymad─▒─č─▒n─▒ yaz─▒nca, askeri s─▒rlar─▒ if┼ča etti─či i├žin 18 ay i├žeri al─▒nm─▒┼čt─▒. 

HitlerÔÇÖin iktidara gelmesiyle birlikte AlmanyaÔÇÖda esen bahar havas─▒, k─▒sa s├╝rede kutupla┼čma iklimine ├žalm─▒┼čt─▒. Affedilerek hapisten erken ├ž─▒kan Ossietzky, k├╝├ž├╝msedi─či badem b─▒y─▒kl─▒ d├Âneminde de Reichstag Yang─▒n─▒ sonras─▒nda hapse at─▒lm─▒┼čt─▒. Kulaktan kula─ča ona verem a┼č─▒land─▒─č─▒ s├Âylentisi yay─▒l─▒yordu.

Gelece─čin ┼čans├Âlyesi Willy Brandt taraf─▒ndan ba┼člat─▒lan Nobel kampanyas─▒yd─▒ belki de ona zaman kazand─▒ran. Bir rejim muhalifinin 1930ÔÇÖlar─▒n ortas─▒nda ola─čan├╝st├╝ ko┼čullar alt─▒nda ├Âlmesi propaganda pe┼čindeki Naziler i├žin asla kabul edilemezdi. Onu yanlar─▒na ├žekmek i├žin nafile k├╝rek ├žektiler. ├ľd├╝l├╝ kabul etmemesi i├žin onu ikna etmek ├╝zere ziyaretine gelen Hermann G├ÂringÔÇÖin ald─▒─č─▒ cevap ise tokat gibiydi:

ÔÇťUzun s├╝re d├╝┼č├╝nd├╝kten sonra, bana lay─▒k g├Âr├╝len Nobel Bar─▒┼č ├ľd├╝l├╝ÔÇÖn├╝ kabul etmeye karar verdim. Gizli Devlet Polisi temsilcilerinin bana bildirdi─či gibi, bunu yapmakla kendimi Alman cemaatinden d─▒┼člam─▒┼č olaca─č─▒m g├Âr├╝┼č├╝ne kat─▒lm─▒yorum. Nobel Bar─▒┼č ├ľd├╝l├╝ i├ž siyasi m├╝cadelelerle ilgili de─čil, halklar─▒n, milletlerin birbirini anlamas─▒yla ilgilidir.ÔÇŁ

1936ÔÇÖn─▒n sonunda Ossietzky ├Âd├╝l├╝ alm─▒┼č; ama t├Âren i├žin OsloÔÇÖya gitmesine izin verilmemi┼čti. Onun y├╝z├╝nden Nobel bir s├╝reli─čine Alman vatanda┼člar─▒na yasaklanm─▒┼č; Hitler ise kendi NobelÔÇÖini yaratarak b├╝t├žeye yeni bir kalem eklemi┼čti: Alman Milli Sanat ve Bilim ├ľd├╝l├╝. 

4 May─▒s 1938ÔÇÖde son nefesini veren bu sivil itaatsizlik savunucusunun ad─▒, bug├╝n AlmanyaÔÇÖn─▒n d├Ârt bir yan─▒nda caddelerde, ├╝niversitelerde, okullarda, k├╝t├╝phanelerde ya┼č─▒yor. Kaleminden ├ž─▒kan sat─▒rlar, h├ól├ó ge├žerlili─čini koruyor. Onu y─▒llarca demir parmakl─▒klar arkas─▒nda tutanlar─▒n ise esamisi okunmuyor!

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir