zombi-klon-web-siteler-dijital-yayin

Zombi ve klon haber siteleri

NewsLabTurkey Ne OkuyorÔÇÖdan Herkese Merhaba!

ÔĆ▒ Bu hafta b├╝ltenimiz 1586 kelime, okuma s├╝resi yakla┼č─▒k 7 dakika.

Bu haftan─▒n oda─č─▒nda dijital yay─▒nc─▒l─▒─ča ├Âzg├╝ sorunlar serisinin bir devam─▒ olarak klon ve zombi yay─▒nlar─▒ ele ald─▒m. Dijitalde ge├žirdi─čimiz zaman uzad─▒k├ža giderek daha karma┼č─▒k sorunlar ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒yoruz, zombi yay─▒nlar da bunlardan birisi.

ÔÇťNe OkuyoruzÔÇŁ b├Âl├╝m├╝nde ise WWDC duyurular─▒n─▒n e-b├╝ltenlere etkisi, 2021 Pulitzer ├Âd├╝lleri, ABDÔÇÖde devletin gazeteci tan─▒m─▒ ve dahas─▒n─▒ okuyabilirsiniz.

G├Âr├╝┼č, yorum ve ├Ânerilerinizi her zaman bekliyorum.

Haftaya g├Âr├╝┼čmek ├╝zere!

ÔÇöAhmet A. Sabanc─▒

macOS Monterey ile birlikte gelecek olan yapt─▒─č─▒n─▒z i┼če ├Âzel Focus Mode ayarlama ├Âzelli─čini g├Âsteren bir ekran g├Âr├╝nt├╝s├╝.
Apple

Bu hafta ne okuduk?

─░Y─░S─░YLE ÔÇťK├ľT├ťS├ťYLEÔÇŁ WWDC HABERLER─░

AppleÔÇÖ─▒n her y─▒l yaz─▒l─▒m geli┼čtiriciler i├žin d├╝zenledi─či WWDC, bu y─▒l da pandemi sebebiyle ├ževrim i├ži olarak yap─▒ld─▒. Apple cihazlar─▒na ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒lda eklenecek yeni ├Âzelliklerin tan─▒t─▒ld─▒─č─▒ ilk g├╝n etkinli─činde ├Âzellikle medya alan─▒ndakiler i├žin hem iyi hem de kafa kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ haberler vard─▒.

─░yi haberlerle ba┼člayal─▒m. Foto─čraf uygulamas─▒na gelecek olan Live Text ├Âzelli─či foto─čraflar─▒n─▒zdaki metinleri arat─▒p bulman─▒za ve kopyalaman─▒za imk├ón veriyor, b├Âylece JPEG olarak gelen belgeleri kullanmak kolayla┼čacak. Ayr─▒ca Quick Note, iOS Shortcuts otomasyonunun macOSÔÇÖa gelmesi, iOSÔÇÖta Safari eklentilerinin kullan─▒labilmesi, VPN benzeri bir i┼člev g├Ârecek olan Private Relay ve ayn─▒ klavye-mouse ikilisini hem bilgisayar─▒n─▒zda hem de tabletinizde kullanman─▒z─▒ sa─člayacak olan Universal Control, ├žal─▒┼čma sisteminizi rahatlatabilecek geli┼čmeler.

Bilgisayar ve telefonda ├žal─▒┼č─▒rken odaklanman─▒n zorlu─čunu Apple da fark etmi┼č. iOS ve macOS i├žin gelecek olan Focus Mode ├Âzelli─či, farkl─▒ zaman dilimlerinde farkl─▒ uygulamalar─▒ sessize alarak odaklanman─▒za yard─▒mc─▒ olabilecek. Ama bildirimlere gelen kapsaml─▒ yenilik, haber uygulamalar─▒n─▒n son dakika bildirimlerini de ciddi bir ┼čekilde etkileyebilir.

AppleÔÇÖ─▒n kullan─▒c─▒ gizlili─či konusundaki yeni duyurular─▒ olduk├ža iyi; ama bu yenilikler e-b├╝lten yazarlar─▒ i├žin zorunlu bir d├Ân├╝┼č├╝m├╝ ba┼člatacak gibi g├Âr├╝n├╝yor. Mail uygulamas─▒na yak─▒nda gelecek olan g├╝ncelleme, kullan─▒c─▒lar─▒n t├╝m takip piksellerini ve e-mail ├╝zerinden IP adresi gibi verilerin toplanmas─▒n─▒ engelleyecek. Bu da e-b├╝lten verilerinin ciddi bir ┼čekilde zay─▒flamas─▒ demek. Her ne kadar ├žo─čunluk i├žerisinde macOS ve iOS kullan─▒m─▒ az olsa da, AppleÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ de─či┼čimler beraberinde daha b├╝y├╝k bir talebi ve trend de─či┼čimini de getiriyor. G├Âr├╝nen o ki e-b├╝lten ├╝reticileri ve platformlar─▒ i├žin okur verisi d─▒┼č─▒ndaki alternatifler ├╝zerine kafa yorma zaman─▒ yakla┼č─▒yor.

B─░R COVID-19 TEOR─░S─░N─░N ─░LG─░N├ç ├ľYK├ťS├ť

COVID-19 hayat─▒m─▒za girdi─či zamandan bu yana bir├žok komplo teorisi de onu takip etti. Bir├žo─ču bir s├╝re sonra unutuldu ya da pop├╝lerli─čini kaybetti. Aralar─▒nda komplo teorisi s─▒n─▒rlar─▒nda gezen bir tanesi son haftalarda tekrar gazetecilerin g├╝ndemine oturdu: Laboratuvar s─▒z─▒nt─▒s─▒ ihtimali.

COVID-19ÔÇÖun nas─▒l yay─▒ld─▒─č─▒na dair teoriler aras─▒nda Wuhan b├Âlgesindeki bir vir├╝s ara┼čt─▒rma laboratuvar─▒n─▒n kaza sonucu vir├╝s├╝n d├╝nyaya yay─▒lmas─▒na neden oldu─ču da ilk g├╝nden bu yana say─▒l─▒yordu. Her ne kadar buna dair asla kan─▒t bulunamasa da as─▒l kayna─ča dair net bir senaryo bulunamamas─▒ bu ihtimalin ├Âzellikle akademik ├ževrelerde hesaba kat─▒lmas─▒na neden oldu. Fakat bu senaryonun bir├žok tehlikeli komplo teorisini de besliyor olmas─▒, onu fazlas─▒yla tehlikeli k─▒l─▒yor.

Ge├žti─čimiz haftalarda Wall Street Journal taraf─▒ndan yay─▒nlanan bir haber konuyu tekrar g├╝ndeme ta┼č─▒d─▒ ve giderek daha fazla insan buna ger├žek├ži bir senaryo olarak bakmaya ba┼člad─▒. Bu teoriye dair kapsaml─▒ bir zaman ├žizelgesi yay─▒nlayan Washington Post da bu yakla┼č─▒m─▒ destekleyenler aras─▒nda. Ancak elimizde ger├žek kayna─ča dair tamamen sa─člam kan─▒tlara dayanan hi├žbir teorinin olmamas─▒ daha fazla yanl─▒┼č bilgi ve komplo teorisi ihtimalini art─▒r─▒yor. Bu y├╝zden gazetecilerin bu konuya dair haber yazarken ├žok daha dikkatli olmas─▒nda fayda var. First DraftÔÇÖ─▒n bu konuya dair haber yazma konusundaki tavsiyeleri dikkat edilecek noktalar─▒ ├Â─črenmek i├žin iyi bir ba┼člang─▒├ž noktas─▒.

DEVLET─░N G├ľZ├ťNDE K─░M GAZETEC─░ SAYILIYOR?

D├╝nyan─▒n hemen her yerinde devletlerin bas─▒n ├╝zerindeki kontrollerini korumak i├žin ba┼čvurduklar─▒ yollardan birisi kendileri i├žin faydal─▒ olacak ┼čekilde bir gazeteci tan─▒m─▒ yapmalar─▒ ve yasal olarak gazetecilere verilen haklardan kimin faydalanaca─č─▒n─▒ bu ┼čekilde belirlemeleri. Bunun nas─▒l tehlikeli bir g├╝├ž olabilece─čine dair en yeni ├Ârne─čimiz ise ABDÔÇÖden.

Ge├žti─čimiz g├╝nlerde ortaya ├ž─▒kan resmi belgelerde Trump y├Ânetiminin Adalet Bakanl─▒─č─▒ ├╝zerinden Washington Post, New York Times ve CNN i├žin ├žal─▒┼čan toplam sekiz gazetecinin ileti┼čim kay─▒tlar─▒n─▒ gizlice ele ge├žirdi─či ortaya ├ž─▒kt─▒. Bunun ├╝zerine Biden ya┼čananlar─▒ k─▒nad─▒ ve ard─▒ndan Adalet Bakanl─▒─č─▒ bundan sonra soru┼čturmalarda hi├žbir ┼čekilde i┼čini yapan gazetecilerin g├Âzetime tabii olmayacaklar─▒n─▒ duyurdu.

Sorun da tam olarak burada ortaya ├ž─▒kt─▒. Bakanl─▒─č─▒n gazeteci tan─▒m─▒n─▒n fazlas─▒yla belirsiz olmas─▒ ├╝zerine Knight First Amendment Institute ve Freedom of the Press Foundation bilgi edinme hakk─▒ yoluyla bakanl─▒─č─▒n konuya dair belgelerini talep etti. Belgelerde yer alan gazetecilik tan─▒m─▒ ise tahmin etti─činiz gibi fazlas─▒yla esneklik ve keyfi tan─▒mlama alan─▒ veriyor. Bununla ilgili ABDÔÇÖde gazetecilerin ve sivil toplumun nas─▒l bir yol izleyece─či ise ┼čimdilik belirsiz.

2021 PULITZER ├ľD├ťLLER─░ A├çIKLANDI

Her y─▒l oldu─ču gibi, 2021ÔÇÖde de Pulitzer ├Âd├╝llerini kimlerin kazanaca─č─▒ merakla bekleniyordu. 11 HaziranÔÇÖda a├ž─▒klanan ├Âd├╝ller bir yandan beklentileri kar┼č─▒larken di─čer yandan gazetecilik a├ž─▒s─▒ndan ├žok├ža konu┼čulacak ba┼čl─▒klar da verdi.

Ge├žti─čimiz y─▒l boyunca The AtlanticÔÇÖde bilim ve COVID-19 ├╝zerine yapt─▒─č─▒ gazetecilik ile herkesin ├Âvg├╝s├╝n├╝ kazanan ve benim de b├╝ltende ismini s─▒k├ža and─▒─č─▒m Ed Yong, ÔÇťA├ž─▒klay─▒c─▒ HabercilikÔÇŁ dal─▒nda ├Âd├╝l├╝n sahibi oldu ve The AtlanticÔÇÖin uzun tarihindeki ilk PulitzerÔÇÖi de getiren isim oldu. Bu y─▒l─▒n ├Âd├╝llerinde ilk PulitzerÔÇÖine kavu┼čan yay─▒nlardan birisi de BuzzFeed News oldu. XinjiangÔÇÖda ya┼čananlar ├╝zerine haz─▒rlad─▒klar─▒ dosya ile Uluslararas─▒ Habercilik ├Âd├╝l├╝n├╝ kazanan ekip ayn─▒ zamanda BuzzFeedÔÇÖin ge├žirdi─či d├Ân├╝┼č├╝m├╝n ne kadar g├╝├žl├╝ oldu─čunu da g├Âsterdi.

├ľd├╝ller i├žerisinde en dikkat ├žekici olan ise ÔÇť├ľzel TakdirÔÇŁ kategorisiydi. 2020 y─▒l─▒nda ÔÇö17 ya┼č─▒ndaykenÔÇö George FloydÔÇÖun bir polis taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ anlar─▒ telefonu ile kaydedip payla┼čan Darnella FrazierÔÇÖe bu ├Âd├╝l├╝n verilmesi yaln─▒zca ├Âzel bir olaya vurgu yapmakla s─▒n─▒rl─▒ de─čil. Bu ├Âd├╝l ayn─▒ zamanda gazetecili─čin kimi zaman bir meslekten ├žok bir eylem ve refleks olarak da g├Âr├╝lmesi gerekti─čini bizlere hat─▒rlat─▒yor. Bir de haftalar ├Ânce ├╝lkemizde yay─▒nlanan bir genelge ile polislerin ses ve g├Âr├╝nt├╝ kayd─▒n─▒ alman─▒n yasakland─▒─č─▒ ger├že─čini.

KISA KISA

­čç│­čçČ Nijerya Cumhurba┼čkan─▒n─▒n bir tweetinin silinmesi ├╝zerine ├╝lkede Twitter tamamen yasakland─▒, vatanda┼člar ise siteyi kullan─▒rlarsa tutuklanmak ile tehdit ediliyor.

­čô║ RightsCon 2021 sona erdi ama panellerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ burada izleyebilirsiniz.

­čľő GIJN, gazeteciler i├žin kad─▒n cinayetlerini ara┼čt─▒rma rehberi yay─▒nlad─▒.

­čĽ» Hafta i├žerisinde bir├žok b├╝y├╝k platform ve haber sitesi saatlerce eri┼čilemez h├óle geldi. Sebebi ise CDN platformu FastlyÔÇÖde bir kullan─▒c─▒n─▒n ayarlar─▒n─▒ de─či┼čtirmesi y├╝z├╝nden ortaya ├ž─▒kan kod hatas─▒ym─▒┼č.

­čç║­čçŞ TrumpÔÇÖ─▒n sosyal medya platformlar─▒ndan kovulmas─▒n─▒n ne kadar etkili oldu─ču sorusuna cevap arayan NYT taraf─▒ndan yap─▒lan ara┼čt─▒rma, olduk├ža pozitif bir sonuca ula┼čm─▒┼č.

­čĺ¬ The Atlantic ├žal─▒┼čanlar─▒ hafta i├žerisinde sendikala┼čma kararlar─▒n─▒ duyurdu ve bir saatten k─▒sa bir s├╝re i├žerisinde y├Ânetim g├Ân├╝ll├╝ olarak sendikay─▒ tan─▒ma karar─▒ ald─▒.

­čô× Ted Williams, NiemanLabÔÇÖe verdi─či r├Âportajda Axios Local ile yerel haberler ├╝zerine nas─▒l bir plan yapt─▒klar─▒n─▒ anlatt─▒.

­čçž­čçŽ BosnaÔÇÖdaki teyit platformu Raskrinkavanje, bir medya grubunun edit├Âr├╝nden ├Âl├╝m tehdidi ald─▒.

­čĄľ Yap─▒lan bir ├žal─▒┼čma, yapay zek├ó ile olu┼čturulan raporlarla uzmanlar─▒ kand─▒rman─▒n m├╝mk├╝n oldu─čunu g├Âsteriyor.

Geocities ile yap─▒lm─▒┼č bir websitenin ekran g├Âr├╝nt├╝s├╝. Ekranda "Under construction. Something new will be here soon" yaz─▒yor.
One Terabyte of Kilobyte Age / Tumblr

Haftan─▒n oda─č─▒: Dijital medyan─▒n zombi ve klon sorunu

Dijital yay─▒nc─▒l─▒k ile ge├žirdi─čimiz her y─▒l, onun do─čas─▒na ├Âzg├╝ yeni sorunlar ile kar┼č─▒la┼čmam─▒za ve bunlar─▒n etkisinin artmas─▒na neden oluyor. ─░lk d├Ânemlerde ├╝zerine yeterince d├╝┼č├╝nmedi─čimiz, hatta bir sorun olaca─č─▒n─▒ bile ├Âng├Âremedi─čimiz meseleler ├╝zerine d├╝┼č├╝nmek ve ├ž├Âz├╝mler ├╝retmek zorunda kal─▒yoruz. 

Bu hafta da bunlardan iki tanesine de─činmek istedim: klon siteler ve zombi siteler. Birbiriyle dirsek temas─▒nda olan bu iki sorun, dijital gazetecilik ve yay─▒nc─▒l─▒k i├žin giderek daha b├╝y├╝k bir s─▒k─▒nt─▒ olma yolunda ilerliyor.

Klon yay─▒nlar, asl─▒nda bir haber sitesi olmayan ama ba┼čka haber sitelerinin tasar─▒m─▒n─▒ ve i├žeriklerini kopyalayarak kendilerini o ┼čekilde g├Âsteren siteler. 2010ÔÇÖlu y─▒llar ile birlikte giderek daha s─▒k g├Ârmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z bu yay─▒nlar─▒n kurulma ama├žlar─▒ ise olduk├ža ├že┼čitli. Kimisi bu klon sitelere yerle┼čtirdikleri otomatik reklamlar ile para kazanmaya ├žal─▒┼č─▒yor. Kimileri ise ger├žek haber sitelerinin tasar─▒m ve i├žeriklerinin okura verdi─či g├╝venle komplo teorileri ve propaganda i├žeriklerini daha inan─▒l─▒r k─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒yor.

Klon sitelerin getirdi─či sorunlar ise ├žok katmanl─▒. Bir yandan her yerden kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan kayna─č─▒ belirsiz ÔÇťhaber siteleriÔÇŁ bo┼č bir kalabal─▒k yaratarak ger├žek gazetecilik yay─▒nlar─▒na eri┼čimi zorla┼čt─▒rabiliyor (├ž├╝nk├╝ ama├žlar─▒na ula┼čmak i├žin SEO gibi yollar─▒ daha agresif kullan─▒yorlar). Bu kalabal─▒k ve g├╝venilir g├Âr├╝n├╝m ayn─▒ zamanda okurlar─▒n da yanl─▒┼č bilgiye inanmalar─▒na ya da genel olarak gazetecili─če dair bir g├╝ven kayb─▒ ya┼čamalar─▒na neden olabiliyor. Dijital yay─▒nlar─▒n ger├žekli─čini teyit etmenin yollar─▒ ├žok s─▒n─▒rl─▒ oldu─čundan, bu sorunun ├╝stesinden nas─▒l gelebilece─čimiz me├žhul.

Zombi siteler ise yay─▒n hayat─▒na son veren ve bunun ard─▒ndan nas─▒l bir yol izleyeceklerini bilmeyen ekipler taraf─▒ndan kendi h├óline terk edilen haber sitelerini (ve genel olarak t├╝m web siteleri) tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒yor. ├ťlkemizden bir ├Ârnek olarak RadikalÔÇÖi ge├žti─čimiz g├╝nlerde sitemizde ele alm─▒┼čt─▒k.

Gazetelerin bir toplumsal haf─▒za oldu─čunu d├╝┼č├╝necek olursak bir dijital haber sitesinin de benzer bir sorumluluk ile hareket etmesi ve yay─▒n hayat─▒ bittikten sonra da eri┼čilebilir kalman─▒n yolunu d├╝┼č├╝nmesi gerekiyor. Ne var ki ├žo─ču zaman dijital yay─▒nlar bunu en ba┼čtan d├╝┼č├╝nmek bir yana, kapan─▒rken bile d├╝┼č├╝nm├╝yorlar. Bunun sonucu olarak da bir s├╝re yay─▒n yapm─▒┼č ama ┼ču anda ya eri┼čilmez olan ya da hi├ž bak─▒m g├Ârmedi─či i├žin kullan─▒lmaz h├ólde olan bir y─▒─č─▒n zombi haber sitesi ile ba┼č ba┼ča kal─▒yoruz. ├ťstelik bu zombi siteler zaman i├žerisinde k├Ât├╝ niyetli ki┼či ve gruplar─▒n hedefi olabiliyor ve sonras─▒nda siteyi ziyaret eden okurlara kar┼č─▒ bir dijital g├╝venlik riskine de d├Ân├╝┼čebiliyor.

Bu sorunun di─čer bir boyutu da dijital yay─▒nlar─▒ birer ar┼čiv olarak koruman─▒n getirdi─či ekonomik y├╝k. Bas─▒l─▒ bir yay─▒n hayat─▒na son verse bile gazete ve dergi say─▒lar─▒ okurlar─▒n evlerinde, k├╝t├╝phanelerde ve dijital ar┼čivlerde eri┼čilebilir olmaya devam ediyor. Ancak dijital bir yay─▒n─▒n eri┼čilebilir olmaya devam etmesi i├žin her y─▒l d├╝zenli masraflar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ ve bak─▒m─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ gerekiyor. 

Bu da bizleri tamamen yeni bir sorun ile ba┼č ba┼ča b─▒rak─▒yor. Dijital yay─▒nlar─▒n h├ól├ó bas─▒l─▒ olanlarla ayn─▒ seviyede ciddiye al─▒nmamas─▒ ve bunlar─▒n daha az de─čerli g├Âr├╝lmesi her ge├žen g├╝n b├╝y├╝yen bir sorun. Bu konuya ar┼čivcilik perspektifinden bir yakla┼č─▒m geli┼čtirilmesi, k├╝t├╝phanelerin dijital yay─▒nlar─▒n ar┼čivlenmesine dair ├žal─▒┼čmalar yapmas─▒ ve gazetecilik kurumlar─▒n─▒n bu soruna dair nas─▒l bir ├ž├Âz├╝m ├╝retilebilece─čine dair d├╝┼č├╝nmesi ┼čart. E─čer h├ól├ó yolun ba┼č─▒ diyebilece─čimiz bu d├Ânemlerde bir ├ž├Âz├╝m bulamazsak, zaman ilerledik├že buldu─čumuz ├ž├Âz├╝mleri uygulamaya ge├žirmek daha da zorla┼čacak.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir