Medyada kooperatif modeli

NewsLabTurkey Ne OkuyorÔÇÖdan Herkese Merhaba!

Bu haftan─▒n oda─č─▒nda medya i├žin yeni ama asl─▒nda bilindik bir ekonomik model olan kooperatifleri inceledim. Bu modelin ├Âzellikle s├╝rd├╝r├╝lebilir bir gazetecilik i├žin nas─▒l imk├ónlar sa─člayabilece─čini g├Ârmek, bu alandaki s─▒n─▒rl─▒ perspektifleri k─▒rmam─▒za yard─▒mc─▒ olabilir.

ÔÇťNe OkuyoruzÔÇŁ b├Âl├╝m├╝nde ise t─▒klanmaya g├Âre maa┼č teklif eden gazeteler, MediumÔÇÖun tekrar model de─či┼čtirmesi, okur gruplar─▒ ve daha fazlas─▒ var.

G├Âr├╝┼č, yorum ve ├Ânerilerinizi her zaman bekliyorum.┬á

Haftaya g├Âr├╝┼čmek ├╝zere!

ÔÇöAhmet A. Sabanc─▒

Bu hafta ne okuduk?

NE KADAR TIKLAMA, O KADAR ├ľDEME

Medyan─▒n dijital ekonomiye uyum sa─člama s├╝recinde en s─▒k g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ┼čeylerden birisi Silikon VadisiÔÇÖnin ve dijital platformlar─▒n ekonomik modellerini gazetecili─če uyarlama ├žabalar─▒. Bunlar bazen i┼če yarayabiliyor ama kimi zaman da tehlikeli bir y├Ânelime d├Ân├╝┼čebiliyor.

Daily TelegraphÔÇÖ─▒n son giri┼čimi de bunun bir ├Ârne─či. ┼×irket i├žerisinden s─▒zan bir mail, yaz─▒lan haberlerin t─▒klanma ve abone kazand─▒rma gibi verilerini toplayan ÔÇťStarsÔÇŁ sistemi ile gazetecilerin ne kadar kazanaca─č─▒n─▒ belirlemeyi deneyeceklerini s├Âyl├╝yor. Yani daha ├žok t─▒klanan ve daha ├žok para kazand─▒ran gazetecilere daha fazla ├Âdeme yap─▒lacak. En az─▒ndan plan bu y├Ânde.

Her ne kadar Telegraph y├Âneticileri bunun i├žeri─čin kalitesine y├Ânelik oldu─čunu s├Âylese ve kimileri b├Âyle deneylerin gazetecilik i├žin iyi olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nse de ben o kadar iyimser olam─▒yorum. T─▒klanma, payla┼č─▒m ve dikkat ├žekme gibi verilere odaklanan yay─▒nc─▒l─▒─č─▒n ve i├žerik ├╝retiminin nas─▒l sorunlar yaratt─▒─č─▒n─▒ ve g├╝n├╝m├╝z internetinin en b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒n temelinde oldu─čunu ┼ču ana kadar hepimizin anlam─▒┼č olmas─▒ gerekiyordu.

MEDIUM Y─░NE ROTA DE─×─░┼×T─░R─░YOR

S├╝rekli b├╝y├╝k sloganlarla ve giri┼čimlerle kendisini g├Âsteren ama s├╝rd├╝r├╝lebilir bir sistem kurmay─▒ bir t├╝rl├╝ ba┼čaramayan Medium, modelini tekrar de─či┼čtirmeye ve beraberinde bir├žok gazeteciyi ve edit├Âr├╝ i┼čsiz b─▒rakmaya karar verdi.

En son 2019 i├žerisinde profesyonel yay─▒nlar olu┼čturmak ve bunlar ile platformu g├╝├žlendirmek yoluna giden Medium, ortaya iyi i┼člerin ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─čl─▒yordu. OneZero ve Zora gibi yay─▒nlar alt─▒nda ├╝retilen i┼člerin kalitesi olduk├ža umut vericiydi. Fakat Evan Williams bundan da s─▒k─▒lm─▒┼č olacak ki yine model de─či┼čtirerek bireysel yazarlar─▒ platforma ├žekmeye odaklanmaya ve bu yay─▒nlar─▒ arka plana itmeye karar verdi. Bu yay─▒nlarda ├žal─▒┼čan ama bu riski almak istemeyenlere de ├ž─▒k─▒┼č paketi teklif ediyor.

G├Âr├╝nen o ki Medium, Substack etkisine kap─▒lm─▒┼č ve bunun ne kadar k├Ât├╝ bir karar oldu─ču ┼čimdiden kendisini g├Âsteriyor. Ba┼čta OneZero ekibi olmak ├╝zere Medium yay─▒nlar─▒nda ├žal─▒┼čan bir├žok isim bu ├ž─▒k─▒┼č paketini alarak ayr─▒lacaklar─▒n─▒ duyurdu. Hakl─▒ olarak hi├ž kimse bu belirsiz deneyin bir par├žas─▒ olmak istemiyor. Bu yay─▒nlar─▒ kaybettikten sonra MediumÔÇÖda bir avu├ž ki┼čisel blog d─▒┼č─▒nda okumaya de─čer bir ┼čey kalacak m─▒ hi├ž emin de─čilim.

FACEBOOK MODERASYON REHBER─░NDEN NOTLAR

B├╝y├╝k platformlar─▒n payla┼č─▒lan i├žerikleri nas─▒l denetledi─či ve kurallar─▒n─▒ nas─▒l uygulad─▒─č─▒ en s─▒k tart─▒┼č─▒lan konulardan birisi. Bunun ├Âzellikle k├╝resel ├žapta ne kadar zor oldu─čunu da daha ├Ânce konu┼čmu┼čtuk. Kimi zaman denk geldi─čimiz s─▒z─▒nt─▒lar bu s├╝recin arka plan─▒na dair fikir edinme konusunda en b├╝y├╝k kayna─č─▒m─▒z.

Bu y├╝zden FacebookÔÇÖun i├žerik denetlemekle g├Ârevli olanlara verdi─či rehberin GuardianÔÇÖa s─▒zd─▒r─▒lmas─▒ konuyla ilgilenen herkesin ilgisini ├žekti. Rehber yaln─▒zca temel kurallarla s─▒n─▒rl─▒ de─čil; ├Ârnekler ile kurallar─▒n nas─▒l uygulanaca─č─▒n─▒ ve kimi hassas konularda nas─▒l bir yakla┼č─▒m sergilenmesi gerekti─čini de anlat─▒yor. ├ľrne─čin ─░rlandaÔÇÖda bir d├Ânem silahl─▒ m├╝cadele vermi┼č olan IRAÔÇÖn─▒n neden ┼čiddete ba┼čvurdu─čunu a├ž─▒klayan bir c├╝mle kabul edilebilir bir ├Ârnek ama bunun do─čru oldu─čunu s├Âylemek kural ihlali say─▒l─▒yor.

Bunun gibi bir├žok ├Ârnek ve farkl─▒ ko┼čul ├╝zerine kurallar asl─▒nda FacebookÔÇÖun i├žerik kurallar─▒ konusunda ├╝lke ve b├Âlge baz─▒nda nas─▒l de─či┼čiklikler yapt─▒─č─▒n─▒ veya yapmak zorunda kald─▒─č─▒n─▒ da g├Âsteriyor. Bununla ilgili rehberdeki ilgin├ž bir b├Âl├╝m de ter├Âr tan─▒m─▒ ├╝zerine. Facebook her ne kadar yasakl─▒ gruplar─▒n ve ki┼čilerin temsiline hi├žbir ┼čekilde izin vermese de, ter├Âr ve ter├Ârist tan─▒m─▒ konusunda devletlerin tan─▒mlar─▒ yerine kendi ├Âzel tan─▒m─▒n─▒ kulland─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Bu da baz─▒ konularda devletlerle neden ters d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ anlamak i├žin ├Ânemli bir detay.

Ek Okuma: Silikon VadisiÔÇÖnden ├ž─▒kan ve k├╝resel ├žapta kullan─▒lan sosyal medya platformlar─▒n─▒n i├žerik y├Ânetimi konusundaki ge├žmi┼čini ve bu konuya ve ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne dair sorunlar─▒ daha detayl─▒ bir ┼čekilde okumak isteyenler, uzun y─▒llard─▒r bu konuda ├žal─▒┼čan Jillian C. YorkÔÇÖun ge├žti─čimiz hafta i├žerisinde ├ž─▒kan Silicon Values adl─▒ kitab─▒n─▒ mutlaka edinmeli.┬á

OKUR TOPLULUKLARI Y├ľNET─░LMEZ H├éLE GEL─░RSE

Okurlarla kurdu─čunuz ili┼čkinin kurum i├žin ne kadar ├Ânemli oldu─čunu s├Âylememe gerek yoktur diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bunun kurumun b├╝y├╝mesindeki yerine dair bir├žok ├Ârnek var, hatta bu haftan─▒n oda─č─▒nda anlatt─▒─č─▒m gibi bunu do─črudan kurumsal yap─▒n─▒z─▒n temel bir par├žas─▒ h├óline getirmeniz de m├╝mk├╝n. Bu y├╝zden de okur kitlenizi tan─▒mak ve tan─▒mlamak ├žok ├Ânemli.

Ama yaratt─▒─č─▒n─▒z topluluk kontrolden ├ž─▒karsa ya da onu ba┼č─▒bo┼č b─▒rakmaya kalkarsan─▒z i┼čler fazlas─▒yla ters gidebilir. Bunun bir ├Ârne─čini ge├žti─čimiz haftalarda New York Times ile g├Ârd├╝k. FacebookÔÇÖta kurduklar─▒ ve okurlar─▒n yemek foto─čraflar─▒n─▒, tariflerini ve tavsiyelerini payla┼čt─▒klar─▒ 77.000ÔÇÖden fazla ├╝yesi olan ÔÇťThe New York Times Cooking Community Facebook GroupÔÇŁu yapt─▒klar─▒ bir duyuru ile g├Ân├╝ll├╝ y├Âneticilere b─▒rakacaklar─▒n─▒ ve gazetenin resmi ili┼čkisini keseceklerini duyurmalar─▒ b├╝y├╝k bir olaya d├Ân├╝┼čt├╝. Bir├žok ├╝ye hakl─▒ olarak NYTÔÇÖnin kurup b├╝y├╝tt├╝─č├╝ bu grubu terk etmesine tepki g├Âsteriyor.

Bu ├Ârnekten ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gereken en ├Ânemli ders, b├Âyle bir ├žabaya kalk─▒┼č─▒rken ileriyi d├╝┼č├╝nmenin ne kadar ├Ânemli oldu─ču. Bir├žok grup ├╝yesi zaten moderasyon sorunu oldu─čunu ve grubun b├╝y├╝mesine ra─čmen y├Ânetici say─▒s─▒nda bir art─▒┼č olmamas─▒ y├╝z├╝nden sorunlar ya┼čand─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Bu da NYTÔÇÖnin bu i┼če fazlas─▒yla haz─▒rl─▒ks─▒z giri┼čti─činin ve kontrol├╝ kaybetmeye ba┼člay─▒nca da terk etmeye karar verdi─činin bir i┼čareti. E─čer topluluk konusunu ciddiye al─▒yorsan─▒z, bu haber ne yapmaman─▒z gerekti─či konusunda iyi bir ├Ârnek.

KISA KISA

­čĄĹ QuartzÔÇÖ─▒n ard─▒ndan NYT da bir k├Â┼če yaz─▒s─▒n─▒ NFT ile a├ž─▒k art─▒rmaya ├ž─▒kard─▒. Quartz 1 ETHÔÇÖde kal─▒rken, NYTÔÇÖnin k├Â┼če yaz─▒s─▒ 350 ETHÔÇÖye yani yar─▒m milyon dolara sat─▒ld─▒.

­čŤĺ The Markup yazar─▒ Aaron Sankin internetteki ki┼čiselle┼čtirilmi┼č reklam sistemlerinden ├ž─▒kmay─▒ denedi ama sonu├ž pek de umut verici de─čil.

­čĄ┤ Prens Harry, ABDÔÇÖde yalan haberle m├╝cadele ama├žl─▒ bir giri┼čime kat─▒l─▒yor. Nas─▒l bir uzmanl─▒k sebebiyle se├žildi─či herkesin merak konusu.

­čĺČ Slack daha da b├╝y├╝mek i├žin ki┼čisel mesajla┼čma ├Âzelli─čini getirdi. Ama mahremiyet konusunda bir├žok sorunu hesaba katmay─▒ unutmu┼člar.

­čŚ│ ─░nternetteki politik reklamlara dair daha fazla ara┼čt─▒rma ┼čart ama platformlar─▒n sa─člad─▒─č─▒ ┼čeffafl─▒─č─▒n bir tuzak olma ihtimali de var.

ÔÜľ´ŞĆ Hong Konglu ara┼čt─▒rmac─▒ gazeteci Bao Choy, herkese a├ž─▒k bir veri taban─▒n─▒ kulland─▒─č─▒ i├žin yarg─▒lan─▒yor.

­čľą Silikon Vadisi CEOÔÇÖlar─▒ tekrar ABD senatosunun kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kt─▒. Bu kez konu ABD meclisine 6 OcakÔÇÖta ger├žekle┼čen sald─▒r─▒yd─▒.

­čÄč SydneyÔÇÖde yap─▒lmas─▒ planlanan Global Investigative Journalism Conference bu y─▒l da ├ževrim i├ži ger├žekle┼čecek. Sydney planlar─▒ 2022ÔÇÖye ertelendi.

Haftan─▒n oda─č─▒: Kooperatif modelini medyaya uyarlamak

S├╝rd├╝r├╝lebilir bir ekonomik model in┼ča etmek, ├Âzellikle de b├╝y├╝k bir medya ┼čirketi de─čilseniz kolay olmuyor. Bu y├╝zden farkl─▒ yollar─▒ d├╝┼č├╝nmeniz ve bilindik ekonomik modellerin d─▒┼č─▒na bakman─▒z gerekiyor. Bunun i├žin son zamanlarda daha s─▒k ad─▒ an─▒lmaya ba┼članan yeni bir model de kooperatif sistemi.

Bilmeyenler i├žin kooperatif (co-op) modelindeki kurumlar─▒n sahibi bir ki┼či veya grup de─čil ama ├žok daha b├╝y├╝k bir kesim olabiliyor. E─čer okur merkezli bir kooperatifseniz, kurumun sahipli─či size abone olan t├╝m okurlarda ve ├žal─▒┼čanlarda oluyor. ├çal─▒┼čan merkezli bir kooperatif kurarsan─▒z da herkesin e┼čit sahipli─činin oldu─ču bir kurum olabilirsiniz. Di─čer sekt├Ârlerde s─▒k├ža g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ve bir├žok ba┼čar─▒l─▒ giri┼čimin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člayan bu modelin medya ve gazetecilik alan─▒nda sa─člayaca─č─▒ avantajlar─▒ yeni fark etmeye ba┼člamam─▒z ilgin├ž.

Bu avantajlar─▒n ba┼č─▒nda ekonomik perspektifinizin tamamen de─či┼čmesine imk├ón tan─▒mas─▒ geliyor. Bir start-up ya da k├ór zorunlulu─ču olan bir ┼čirket gibi d├╝┼č├╝nmek yerine daha farkl─▒ bir yakla┼č─▒m sergilemeniz m├╝mk├╝n. Bu gelir bask─▒s─▒n─▒ hafifletmek de yapaca─č─▒n─▒z ├╝retim konusunda daha ├Âzg├╝r d├╝┼č├╝nmenizi sa─člayabilir.┬á

Okur merkezli bir kooperatif ise ├Âzellikle yerel ve topluluk odakl─▒ yay─▒nlar i├žin b├╝y├╝k bir avantaj sa─člayabilir. Daha k├╝├ž├╝k bir gruba hitap ediyor ve onlar─▒n yapt─▒─č─▒n─▒z i┼če daha aktif bir ┼čekilde dahil olmas─▒n─▒ sa─člaman─▒z okurlar─▒n g├Âz├╝ndeki de─čeri art─▒racakt─▒r. Ayr─▒ca kurdu─čunuz bu ili┼čki okurlar─▒n sizi benimsemesini ve sahiplenmesini de sa─člayaca─č─▒ndan daha sa─člam bir destek a─č─▒ kurman─▒za da olanak tan─▒yacakt─▒r. Bu da i┼čin ekonomik yan─▒n─▒ muhtemelen ├žok az d├╝┼č├╝nmeniz demek olacakt─▒r.

Elbette bu yap─▒y─▒ kurmak emek istiyor ve iyi bir planlama da gerektiriyor. Ama ├Âzellikle kamu yarar─▒na gazetecili─če odaklanan ve bu i┼či ekonomik bask─▒y─▒ en az ┼čekilde hissederek yapmak isteyenler i├žin bu modelin sa─člayaca─č─▒ avantajlar kesinlikle bu eme─če de─čer. Okur deste─čini merkeze alan, topluluk ile daha do─črudan bir ili┼čkisi olan ve daha demokratik bir yap─▒ya sahip olan kurumlar─▒n ├Âzellikle bu tarz gazetecilik i├žin ideal ko┼čullar─▒ sa─člayabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir