Kanserle ilgili haber yaparken nelere dikkat edilmeli?

Medyada haber de─čeri ta┼č─▒yan konular ├žarp─▒c─▒ ┼čekilde ele al─▒narak g├╝ndeme ta┼č─▒n─▒yor. Konu ├Âzellikle sa─čl─▒k oldu─čunda, dikkat ├žekici ve umut veren haberler en ├žok okunanlar aras─▒nda yer alabiliyor.┬á

Kanserin tedavisine y├Ânelik yanl─▒┼č haber ├Ârnekleriyle s─▒k s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Bilimsel dayana─č─▒ olmayan bitkisel kar─▒┼č─▒mlarla ilgili ├Âneriler de medyada yer bulmaya devam ediyor. Kanser hastalar─▒ ve yak─▒nlar─▒n─▒n heyecanla bakt─▒─č─▒ bu haberler, belli bir s├╝re sonra medyaya ve bilim d├╝nyas─▒na olan g├╝venin yok olmas─▒na neden oluyor. Bo┼č umutla hastalar─▒n tedavi s├╝recine zarar vermemek medyaya duyulan g├╝ven a├ž─▒s─▒ndan b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yor. Peki gazeteciler, bu haberleri yaparken nelere dikkat etmeli?

Kanser haberleriyle ilgili Hacettepe ├ťniversitesi (H├ť) T─▒p Fak├╝ltesi ├çocuk Sa─čl─▒─č─▒ ve Hastal─▒klar─▒ Anabilim Dal─▒ ├çocuk Onkoloji Bilim Dal─▒ ├ľ─čretim ├ťyesi Prof. Dr. Tezer Kutluk, ABDÔÇÖde Cold Spring Harbor Laboratuvar─▒ÔÇÖndan Dr. Semir Beyaz ve Mersin ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesiÔÇÖnden Do├ž. Dr. Asl─▒han Ard─▒├ž ├çobaner ile konu┼čtuk.

Haber titizlikle do─čru haz─▒rlanmal─▒

─░nsanlar bilgi alabilece─či kaynaklara her zaman kolay ula┼čamad─▒klar─▒ i├žin kanserle ilgili haberlere ihtiya├ž oldu─čunu belirten Prof. Dr. Tezer Kutluk, gazetecinin bilgisi ve becerisi ile do─čru orant─▒l─▒ olarak haberlerin g├╝venilirli─činin de de─či┼čti─čine dikkat ├žekiyor. Her zaman her uzman─▒n do─čru ve eksiksiz yorum yapamayaca─č─▒n─▒ belirten Kutluk, gazetecilerin haberin kayna─č─▒n─▒ titizlikle ara┼čt─▒rmas─▒ gerekti─čini belirtiyor.

D├╝nyan─▒n bir├žok ├╝lkesinde oldu─ču gibi ├╝lkemizde de bitkisel ├╝r├╝nlerle ilgili ├žok say─▒da yanl─▒┼č bilginin haberle┼čtirildi─čini s├Âyleyen Kutluk, bu haberlerin tedavisi devam eden hastalar ├╝zerinde olumsuz etkiler yaratabilece─činin alt─▒n─▒ ├žiziyor. Kutluk, her yeni tedavinin t├╝m kanser hastal─▒klar─▒na ayn─▒ anda iyi gelmedi─čini belirtiyor ve ekliyor, “Son y─▒llarda laboratuvarda ├╝retilen tedavilerde, imm├╝noterapilerde ciddi yol al─▒nd─▒─č─▒ do─čru, onkolojide bir heyecan ya┼čan─▒yor, sonu├žlarda bir iyile┼čme var. Bunlar─▒n hepsi do─čru ama bu haberler, bir hastal─▒─ča iyi gelen ilac─▒n di─čer hastal─▒─ča da iyi gelece─či gibi bir d├╝┼č├╝nce yarat─▒yor. Ak─▒ll─▒ ila├ž diye bir kavram yanl─▒┼č sunulabiliyor veya yanl─▒┼č alg─▒lanabiliyor.”

Umut vadeden haberler yaparken ├Âzellikle dikkat edilmeli

semir-beyaz
Dr. Semir Beyaz

Kanser gibi karma┼č─▒k hastal─▒klarda ad─▒m ad─▒m ilerleme sa─čland─▒─č─▒n─▒ belirten ABDÔÇÖde Cold Spring Harbor Laboratuvar─▒ÔÇÖndan Dr. Semir Beyaz, “├ľnce laboratuvarda ├žal─▒┼čma yap─▒l─▒r sonra, o ├žal─▒┼čma ba┼čka laboratuvarlarda tekrar denenir onaylan─▒r, ondan sonra bunlar klinik ├žal─▒┼čmalara g├Ât├╝r├╝l├╝r. Klinik ├žal─▒┼čmalar deneme yan─▒lma y├Ântemi ile tekrar bu yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar─▒ test eder ve bu uzun soluklu bir s├╝re├žtir. Kanser alan─▒nda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒, kat edilen geli┼čmeleri aktar─▒rken, umut etmek iyi bir ┼čey ama sanki kansere k├Âkten ├ž├Âz├╝m bulunmu┼č gibi basit ve y├╝zeysel bir yakla┼č─▒mla aktarmak bence tehlikeli,” diyor.

Umut veren bir bilginin do─čru olmad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda o haberi veren kurulu┼ča ve sa─čl─▒k sistemine hastan─▒n ve yak─▒nlar─▒n─▒n g├╝veninin azald─▒─č─▒na dikkat ├žeken Beyaz, “Mucize ├ž├Âz├╝m olarak ├Âne s├╝r├╝len ├žal─▒┼čmalar, bilimsel olmayan ├ž─▒kar─▒mlarla insanlar─▒ kand─▒rmaya ├žal─▒┼čan f─▒rsat├ž─▒lara alan a├ž─▒yor. Bu konuda sorumlu davranmak ├Ânemli. Bilimde baz─▒ karma┼č─▒k kavramlar─▒ basitle┼čtirerek aktarmak gerekiyor ama, ger├žek anlam─▒ndan da ay─▒rmamak laz─▒m,” uyar─▒s─▒nda bulunuyor.

Laboratuvar ko┼čullar─▒nda kanser h├╝creleri ├╝zerinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒n de─čerli ve ├Ânemli oldu─čunu ancak bu sonu├žlar─▒n hastaya ula┼čmas─▒n─▒n uzun y─▒llar alabildi─čini hat─▒rlatan Beyaz, ┼ču bilgileri veriyor:

“Klinik ├žal─▒┼čmalardan ge├žen ara┼čt─▒rmalar onay ald─▒ktan sonra kanser hastalar─▒nda kullan─▒labilir. Mesela, Covid-19 a┼č─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda insanlar klinik ├žal─▒┼čmalar─▒n ne oldu─čunu anlamaya ba┼člad─▒. Faz 1, faz 2 ve faz 3 ┼čeklinde ilerlemenin ne oldu─čunu herkes biliyor. Covid-19 s├╝recinde bu i┼čler birazc─▒k daha h─▒zl─▒ gitti ├ž├╝nk├╝, b├╝t├╝n d├╝nyan─▒n olanaklar─▒ bir vir├╝s├╝n yol a├žt─▒─č─▒ bir hastal─▒─ča y├Âneldi. Kanserde ├Âyle de─čil ki kanserde y├╝zlerce ├že┼čit var. Onlar─▒n alt ├že┼čitleri var, molek├╝ler, h├╝cresel olarak farkl─▒ seyreden ┼čekilleri var. ├çevresel etkenler tedaviye etki edebiliyor. Genetik fakt├Ârler burada ├Ânemli bir rol oynuyor. Yani karma┼č─▒k bir hastal─▒k i├žin b├Âyle hemen ‘bu deneyi yapt─▒m, kansere ├ž├Âz├╝m buldum’ dememek laz─▒m. Zaten sorumlu bilim insanlar─▒ bunu b├Âyle s├Âylemez, sorumlu haberci arkada┼člara da benim tavsiyem, ├╝mit etme ya da niyet belirtme hususunda ger├že─či belirtmeleri.”

Etkileri bilimsel olarak kan─▒tlanmam─▒┼č hi├žbir bilgi payla┼č─▒lmamal─▒┬á

Yedi─čimiz besinlerin hayat─▒m─▒za ├žok ├Ânemli ┼čekilde etki etti─čini s├Âyleyen Beyaz, “Portakal da brokoli de zerde├žal da ├Ânemli besin kaynaklar─▒ ve bunlar─▒n bizim g├╝nl├╝k sa─čl─▒─č─▒m─▒za, zindeli─čimize katk─▒s─▒ var. Mesela kanser olan bir hastan─▒n, o hastal─▒─č─▒ ├žal─▒┼č─▒l─▒p de─čerlendirilip ona g├Âre belirlenen tedavi y├Ântemlerini kullanmas─▒ laz─▒m. Ona ek olarak zerde├žal ya da portakal yiyebilir ama hastalar─▒n, esas tedavi y├Ântemini b─▒rak─▒p bu tarz bilimsel olarak kansere direkt olarak etkisi g├Âsterilmemi┼č ya da kan─▒tlanmam─▒┼č hi├žbir ┼čeye inanmamalar─▒ laz─▒m. Herhangi bir vitamini, kanser ile ili┼čkisini klinik ├žal─▒┼čmalarda kan─▒tlamad─▒─č─▒m─▒z s├╝rece, kanser hastalar─▒na umut olarak ├Âneremeyiz. ┼×u anda kanser hastal─▒─č─▒ tedavilerinde kullan─▒lan belli ba┼čl─▒ y├Ântemler var: kemoterapi, radyoterapi, ak─▒ll─▒ hedefli ila├žlar, imm├╝noterapi ve cerrahi m├╝dahale. Tabii ki dengeli beslenmeli ama en dengeli beslenen insan da kanser olabiliyor, bu noktada bu s─▒─čl─▒ktan kurtulmak laz─▒m. Kanserin bilimsel olarak belirlenen tedavi y├Ântemleri d─▒┼č─▒nda s├Âylenilen ┼čeylere itibar edilmemesi laz─▒m. Zaten d├╝zg├╝n hi├žbir onkoloji uzman─▒, gidip var olan tedavi ko┼čullar─▒n─▒n yerine size ‘bir bitkisel ├Âz├╝t yapt─▒m bunu i├žin’ demez. Bunlar─▒ yapan insanlar kanser hastalar─▒n─▒n ├žaresizli─činden faydalanmaya ├žal─▒┼čan insanlar ne yaz─▒k ki,” uyar─▒s─▒nda bulunuyor.┬á

Hasta ve yak─▒nlar─▒ g├Âzetilmeli

aslihan-ardic-cobaner
Do├ž. Dr. Asl─▒han Ard─▒├ž ├çobaner

ÔÇťMedya, ├Âzellikle yeni medya, kolay eri┼čilebilir platformlar olarak hastalar─▒n temel bilgi kaynaklar─▒ aras─▒nda olabilirÔÇŁ diyen Mersin ├ťniversitesi ─░leti┼čim Fak├╝ltesiÔÇÖnden Do├ž. Dr. Asl─▒han Ard─▒├ž ├çobaner, “Fakat gazeteciler haberleri belirlerken genellikle dikkat ├žekici hik├óyeler arar. Bu haber de─čeri kayg─▒s─▒ sa─čl─▒k haberlerinin daha ├žok magazinsel i├žeriklerle ┼čekillenmesine yol a├žabiliyor. Oysa sa─čl─▒k haberleri toplumun genelini ilgilendiren ve ‘ortak yarar’ ve ‘kamu yarar─▒’ ilkelerinin ├Ân planda olmas─▒ gereken haberlerdir. ├ç├╝nk├╝ sonu├žlar─▒ ve etkileri t├╝m toplumu ilgilendirir. Oysa sa─čl─▒k haberlerinin ne kadar─▒n─▒n ├Ânemli sa─čl─▒k sorunlar─▒ ile ilgili oldu─ču ┼č├╝pheli,” diyor.

Pandemi s├╝recinin medyan─▒n halk sa─čl─▒─č─▒n─▒n ├Ânemli bir bile┼čeni oldu─čunun alt─▒n─▒ ├žizmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Â─čretici oldu─čunu vurgulayan ├çobaner, kanser veya kronik hastal─▒klar ├╝zerine haber yap─▒l─▒rken bunun hasta ve hasta yak─▒nlar─▒ ├╝zerindeki etkilerini ara┼čt─▒ran ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmas─▒ gerekti─čini belirtiyor.

Son on y─▒lda sa─čl─▒k alan─▒nda bilgiye ula┼čmada dijital mecralar─▒n hastalarca daha s─▒k kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ dile getiren ├çobaner, “Kanser hastalar─▒n─▒n ve yak─▒nlar─▒n─▒n da online platformlardan bilgi ve deneyim arama ve payla┼čma oranlar─▒n─▒n artt─▒─č─▒n─▒ g├Âzlemliyoruz. T├╝rkiyeÔÇÖde meme kanseri gruplar─▒nda konu┼čulan konular a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak hastal─▒kla ilgili (%65,2) ve hastal─▒─č─▒n sonu├žlar─▒ (%15,8) ile ilgili konulard─▒r. Bu durum sosyal destek anlam─▒nda hastalar─▒n ve hasta yak─▒nlar─▒n─▒n ├Âncelikli arad─▒klar─▒ ┼čeyin bilgi alma i┼člevi oldu─ču tespitini desteklemiyor. Bu durum T├╝rkiyeÔÇÖde hastalar─▒n ve yak─▒nlar─▒n─▒n sa─čl─▒k ile ilgili t─▒bbi bilgiye ihtiyac─▒ oldu─čunu ve bu bilgiye ula┼čmada sa─čl─▒k kurum ve kurulu┼člar─▒ndan yeterince faydalanamad─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyor. ├ľzellikle son on y─▒ld─▒r muayene s├╝relerinde azalma ile birlikte, hekimlerin hastalara s├╝re ay─▒rma, bu k─▒sa s├╝re i├žerisinde hastay─▒ muayene edip, bilgilendirip ve tedavilerini d├╝zenlemek zorunda kal─▒yor olmalar─▒ gerek hastalar gerekse hekim ├Ârg├╝tleri taraf─▒ndan dile getiriliyor. Bu durum hasta ile hekim aras─▒nda ileti┼čim problemlerine, hastalar─▒n ├žo─ču zaman soru soracak ya da cevap alacak zaman─▒ bile bulamamas─▒na neden olabiliyor,” diyor.

Sa─čl─▒k haberleri yaparken dikkat edilmesi gereken noktalar

Do├ž. Dr. Asl─▒han Ard─▒├ž ├çobaner, sa─čl─▒k haberleri yaparken dikkat edilmesi gereken noktalar─▒ ┼č├Âyle s─▒ral─▒yor:

  • Bu haberlerin bir sorumluluk duygusu ile yap─▒lmas─▒, yap─▒lacak yanl─▒┼č y├Ânlendirmelerin hasta ve hasta yak─▒nlar─▒n─▒n hayat─▒n─▒ olumsuz etkileyebilece─či unutulmamal─▒d─▒r. Bu nedenle te┼čhis ve tedavi ├Ânerilerinden, umut tacirli─činden ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.┬á
  • Sa─čl─▒k muhabirlerinin alanlar─▒nda deneyimli olmalar─▒; bilim, sa─čl─▒k ve istatistik konular─▒nda e─čitim almalar─▒ gerekir. T─▒bbi literat├╝re h├ókim olman─▒n yan─▒nda muhabirler, bu bilgiyi halk─▒n anlayabilece─či ┼čekilde sadele┼čtirebilmelidir.
  • Haberlerde kaynak kullan─▒m─▒ ├Âzel dikkat gerektirmektedir. Sa─čl─▒k muhabiri alan─▒nda tecr├╝beli olsa da sa─čl─▒k ├Âzel ve uzmanl─▒k gerektiren bir aland─▒r. Konusunda uzman ki┼čiler kaynak olarak g├Âsterilmelidir. ├ľzellikle yeni ara┼čt─▒rmalar─▒, tedavi y├Ântemleri, ila├ž ve bulu┼člar─▒ konu alan haberlerde kaynak belirtilmesi, ara┼čt─▒rman─▒n ya da ├žal─▒┼čman─▒n nerede nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒, hangi y├Ântemin kullan─▒ld─▒─č─▒ ve ka├ž ki┼či ├╝zerinde yap─▒ld─▒─č─▒ gibi bilgilere yer verilmelidir.
  • Kaynak kullan─▒m─▒, gazetecilik mesle─činin can damar─▒ olmakla birlikte ├Ânemli hak ihlallerinin ya┼čand─▒─č─▒ bir aland─▒r. ├ľzellikle AIDS, kanser, bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar, psikolojik hastal─▒klar ile ilgili haberlerde haber yaz─▒m─▒, kaynak kullan─▒m─▒ ve g├Ârsel kullan─▒m─▒nda ciddi insan haklar─▒ ihlalleri yap─▒lmaktad─▒r. Haberler bu hastal─▒klara kar┼č─▒ basmakal─▒p yarg─▒lar─▒n arac─▒s─▒ olabilmektedir. Bu haberlerde habere konu olan ki┼čilerin isimlerinin, g├Âr├╝nt├╝lerinin kullan─▒lmas─▒nda dikkatli olunmas─▒, m├╝lakat i├žin r─▒zalar─▒n─▒n al─▒nmas─▒ gerekir.
  • Haber ile reklam─▒n kar─▒┼čt─▒r─▒lmamas─▒ gerekir. Son g├╝nlerde sa─čl─▒k programlar─▒na ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├ža─č─▒r─▒lan uzmanlar ile ilgili haberlerin sa─čl─▒k haberlerine olan g├╝veni olumsuz etkiledi─či unutulmamal─▒d─▒r.
Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
─░lginizi ├žekebilir