Veriyle anlatmak: Gazeteciler için veri görselleştirme rehberi

Veri, veri gazeteciliği, büyük veri, veri görselleştirme…

Veriyle ilgili bir yazı ele alınca birçok kavram bizleri karşılıyor. Daha somut bir şekilde durumu açıklamak için bir örnek üzerinden gideceğim.

“Göç İdaresi Başkanlığı ‘Yıllara Göre Türkiye’den Çıkış’ verilerini açıkladı. Açıklanan verilere göre 2023 yılında Türkiye’den 48 milyon 138 bin 361 kişi çıktı. Bu rakam 2022 yılında 44 milyon 324 bin 195’ti. 2023 yılında 2022 yılına göre 3 milyon 814 bin 166’lık bir artış görünüyor. Son 19 senenin verilerinin açıklandığı raporda en az çıkışın Covid-19’un yaşandığı 2020 yılında 13 milyon 36 bin 926 kişiyle gerçekleştiği görülüyor.”

Böyle bir haberi mi okumayı tercih edersiniz yoksa aşağıdaki tabloyu incelemeyi mi?

Bugünün dijital çağında veri, gazeteciliğin en güçlü araçlarından biri konumuna geldi. Ancak verileri doğru şekilde sunabilmek, sadece sayıları sıralamak anlamına gelmiyor. Veri görselleştirme, etkili bir görselleştirmeyle okuyucunun dikkatini çekmek ve sunulan veriyi hızlıca sindirmesini sağlamak konusunda önemli bir rol oynuyor. Bu ihtiyaçtan dolayı, binlerce verinin olduğu bir tabloyu okura en yalın ve basit hâliyle aktarabilmek için kullanılan grafikler, interaktif haritalar ve infografikler haberlerin içinde kendine yer bulmaya başladı.

Peki veri görselleştirmek için hangi araçları kullanabiliriz?

Bu yazıda, Datawrapper, Canva ve Google tarafından sunulan araçlar kullanılarak verilerin nasıl görselleştirilebileceğini adım adım açıklayacağız.

Data GIF Maker ile veri görselleştirme

Google’ın kullanıcılarına sunduğu ücretsiz bir araç olan Data GIF Maker, verileri görselleştirmenize yardımcı oluyor.

Açılan ekranda “GIF Name” bölümünden çalışmamızı isimlendirmemiz gerekiyor. Ben “Öğrenci Sayıları” yazdım. Hemen altında bulunan alanda “Kadın” ve “Erkek” olmak üzere iki farklı kategori oluşturdum. Kategorilerin yanında bulunan boya simgesine tıklayarak istediğiniz renklendirmeyi de yapabilirsiniz. “Add variable” seçeneğine tıklarsanız daha fazla kategori oluşturabilir, en alt kısımdan ise yazı tipini değiştirebilirsiniz.

Sağ alt tarafta bulunan farklı grafik şekillerini deneyerek araştırmanıza en uygun grafiği seçebilirsiniz.

Eğer tasarımınıza bir logo eklemek isterseniz sağ tarafta bulunan “Add logo” seçeneğine tıklayıp, logonuzu yüklemeniz yeterli olacaktır.

Hazırladığınız GIF’i indirmek için sağ tarafta bulunan “download” butonuna tıklayıp, açılan ekranda kalite ayarını seçmeniz gerekiyor. Ardından grafiğe bir görsel olarak sahip olabilirsiniz.

Canva ile veri görselleştirme

Görkem Pancaroğlu, "Gazeteciler Canva ile nasıl kolayca görsel hazırlayabilirler?" başlıklı yazısında Canva’dan nasıl faydalanılacağını ve uygulamanın temel seviyede kullanımını anlatıyor. Ben ise bu yazı kapsamında veri görselleştirme kısmına odaklanacağım.

Canva bizlere birçok hazır şablon sunuyor. Bunun dışında özel boyutlarla da çalışma alanı oluşturulabiliyor. Oluşturduğumuz çalışma alanında “bileşenler” kısmından “grafikler”e tıklarsak, dokuz farklı kategoride ve 30 farklı şekilde grafik oluşturabiliyoruz.

Bir grafik bizlere birçok farklı ikon sunuyor. Örneğin; bir ev ikonu seçerek evlerin doluluk oranıyla ilgili bir araştırma veya haber için grafik hazırlayabiliriz. Eğer bayram tatilinde uçakların doluluk oranıyla ilgili bir haber yapmak istersek, görselde kaç uçak olmasını istediğimizi “toplam öğe” kısmından değiştirebilir, “doldurulan öğeler” kısmından içlerini doldurabiliriz.

Arabalar ile ilgili bir araştırma yazısı yazdığımızı düşünelim. Çizgi grafiği kullanarak arabaların yıllık satış verisi üzerine bir grafik oluşturabiliriz. Veri kısmından değerleri girebilir, grafiğin hemen üst tarafında bulunan menüden ise renk, yazı boyutu, yazı tipi gibi ayarları yapabiliriz.

Ayrıca veri ekle ikonuna tıklayarak da Google Sheets’ten verileri çekebilir veya bir Excel dosyasında bulunan herhangi bir veriyi uygulamaya yükleyebilirsiniz.

Canva aynı zamanda video grafikler hazırlamamıza da olanak sağlar. Süper Lig tarihiyle ilgili bir haber yaptığımızı düşünelim. Haberde Süper Lig’de en fazla forma giyen oyuncuların yıllara göre oynama sürelerine yer vereceğiz. Bu haberde böyle bir tablo kullanabiliriz.

Hazırladığınız grafiği indirmek veya paylaşmak için sağ üstte bulunan “paylaş” kısmına gelip, “iş birliği bağlantısından” paylaşım linkini kopyalayabilir veya “indir” kısmından videoyu indirebilirsiniz.

Datawrapper ile veri görselleştirme

Veri görselleştirme için kullanabileceğimiz bir diğer ücretsiz uygulama ise Datawrapper.

“Start creating” butonuna tıkladıktan sonra bizleri karşılayan sayfada adım adım gitmekte fayda var. Aşağıdaki fotoğrafta 1 ile kodlanmış alanda veriler yüklenir, 2 ile kodlanmış alanda veriler kontrol edilir, 3. bölümde verilerin görselleştirme ayarları yapılır ve 4. bölümde de hazırlanan görselin çıktısı alınır.

Veri yüklemek için dört farklı seçeneğimiz bulunuyor. 5 ile kodlanmış butona basıldığında, hazır bir veri seti Datawrapper'a kopyala–yapıştır biçiminde aktarılır, 6’da ise Excel dosyası yükleyebiliriz. 7 ile kodlanmış alanda Google Sheets’ten hazır verilerimizi Datawrapper'a bağlayabilir, 8 ile kodlanmış alana tıkladığımızda ise dışarıdan bir veri setinin linkini direkt olarak Datawrapper'a verebiliriz.

Veriyi içeriye aldıktan sonra sol alttaki “Proceed” butonuna tıklayarak bir sonraki adıma geçebiliriz. Bir sonraki adımda içeri aktardığımız verileri kontrol edebilir, istemediğimiz verileri setimizden çıkartabiliriz. İstediğimiz her an bu aşamaya dönebileceğimizi de hatırlatmakta fayda var.

Bir sonraki bölüm ise artık grafik şeklimizi seçeceğimiz, renkleri ve fontları değiştirmek gibi her türlü ayarı yapabileceğimiz alanda mevcut. İşleme ilk olarak grafik şeklini seçerek başlıyoruz. “Chart type” bölümünden istediğimiz herhangi bir şekli seçebiliriz.

“Chart type”ın yanında bulunan “Refine” yani “İncele”ye tıklayarak hizalama, görünürlük, ızgara çizgileri gibi birçok ayarı yapmak mümkün. Buradan grafiklerin rengini de değiştirilebiliriz.

Datawrapper, renk körlüğü için farklı seçenekler de sunuyor. Bununla birlikte karanlık mod ayarı da yapabilir ve oluşturduğunuz grafiğin boyutunu değiştirebilirsiniz. Bunların tümünü, grafik türlerini ve özelleştirme seçeneklerini inceleyerek daha detaylı öğrenebilirsiniz.

Oluşturduğunuz grafiğin çıktısını almak istediğinizdeyse bir sonraki adım olan “Yayınla ve Yerleştir” veya sol altta bulunan “devam” seçeneğine tıklamanız yeterli olacaktır. Yönlendirildiğiniz sayfaya eposta adresinizi yazarak grafiği indirebilirsiniz.

Datawrapper da uygulamayı ilk defa kullanacaklar için bir rehber oluşturmuş. Datawrapper kullanım rehberine buradan ulaşabilirsiniz.

Veri görselleştirme için ücretsiz kullanabileceğiniz bu üç araç oldukça yeterli ve faydalı olacaktır. Uygulamalarla ilgili daha detaylı bilgiler edinmek ve denemeler yaparak becerilerinizi geliştirmek için uygulamaların websitelerine girip onları incelemenizi öneririm.